ახლა წმიდა მამათა სწავლებით მომზადებულებს შესაქმის ექვსი დღის, პირველი ადამიანის შექმნისა და მისი სამოთხეში ბინადრობის შესახებ უკვე ძალგვიძს, შესაქმის წიგნის მესამე თავის მიხედვით ადამის ცოდვით დაცემის ამბავი გავიგოთ. ცხადია, რომ, როგორც ყველა სხვა ამბავი, ამ ღვთივშთაგონებულ წიგნში ესეც ისტორიული მოთხრობა არის, რომელიც, პირველ რიგში, მაინც სულიერად უნდა იქნეს გაგებული.

3, 1. ხოლო გუელი იყო უცნობილეს ყოველთა მხეცთა ქუეყანასა ზედა, რომელნი ქმნნა უფალმან ღმერთმან.

გუელი ეს კიდევ ერთი სახეა, რომელშიც ჩვენი თანამედროვე რაციონალური გონება ალეგორიის დანახვას ცდილობს. მაგრამ წმიდა მამები ამ სახის გაგებისას კვლავ ულმობლად რეალისტურნი არიან. წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

„ნუ უყურებ დღევანდელ გველს, ნუ მიაქცევ ყურადღებას იმას, რომ ჩვენ მას გავურბივართ და გვეზიზღება. თავიდან ის ასეთი არ ყოფილა. იგი ადამიანის მეგობარი და ყველაზე ახლობელი გახლდათ მის მსახურთა შორის. ვინღა გახადა იგი მტრად? ღვთის განაჩენი ასეთია: „წყეული იყავ შენ ყოველთაგან პირუტყუთა და ყოველთაგან მხეცთა ქუეყანასა ზედა! და მტრობა დავდვა შორის შენსა და შორის დედაკაცსა!.. (შესაქმ. 3, 14-15). აი, სწორედ ამ მტრობამ დაანგრია მეგობრობა. ვგულისხმობ არა გონიერ მეგობრობას, არამედ ისეთ მეგობრობას, რომლის უნარიც უტყვ ცხოველს აქვს. ახლა ძაღლი როგორ მეგობრობასაც ავლენს - არა სიტყვით, არამედ ბუნებრივი მოძრაობით, ზუსტად ასევე ემსახურებოდა გველი ადამიანს, როგორც ცხოველი, რომელიც ადამიანთან განსაკუთრებული სიახლოვით სარგებლობდა. გველი ეშმაკმა მარჯვე იარაღად მიიჩნია (ადამიანის მოსატყუებლად). ამრიგად, ეშმაკი გველის მეშვეობით საუბრობდა და ადამს ატყუებდა. გთხოვთ, საყვარელნო, სასხვათაშორისოდ ნუ ისმენთ ჩემს სიტყვებს, ეს არ არის იოლი საკითხი! მრავალნი მეკითხებიან: როგორ ლაპარაკობდა გველი, ადამიანის ხმითა თუ გველის სისინით? როგორ გაიგო ევამ? შეცოდებამდე ადამი სიბრძნით, გონიერებითა და წინასწარმეტყველების ნიჭით იყო სავსე... ეშმაკმა შეამჩნია გველის სიბრძნეცა და ადამის აზრიც მის შესახებ, რომ იგი გველს ბრძენად მიიჩნევდა. და აი, ეშმაკი გველის მეშვეობით ალაპარაკდა, რათა ადამს ეფიქრა, რომ გველს, რაკი ის ბრძენი გახლდათ, შეეძლო, ადამიანის ხმაც გამოეღო“ (О сотварении миpa, VI, 2, გვ. 800-801).

იმის გასაგებად, თუ რაში დაჭირდა ეშმაკს ადამის ცდუნება, უნდა გავიხსენოთ, რომ მანამდე უკვე იქმნა ბრძოლაი ცათა შინა (გამოცხ. 12, 7) და ეშმაკი და მისნი ანგელოზნი, საკუთარი ამპარტავნობის გამო, უკვე დამხობილ იქნენ ციდან მიწაზე. აქ ეშმაკს ადამიანისადმი შური ამოძრავებდა, ვინაიდან ადამიანი იმის მფლობელი გახდებოდა, რაც ეშმაკმა დაკარგა. წმიდა მღვდელმთავარი ამბროსი წერს:

„ეშმაკის მოშურნეობით სამყაროში სიკვდილი შემოვიდა“ (სიბრძნ. 2, 24). შურის მიზეზი სამოთხეში დამკვიდრებული ადამიანის ნეტარება გახლდათ, რამეთუ ეშმაკმა ვერ აიტანა ის წყალობა, რომელიც ადამიანს ებოძა. მას შური იმით აღეგზნო, რომ ადამი სამოთხეში დასამკვიდრებლად იქნა არჩეული. მან დაიწყო ფიქრი იმაზე, რომ ადამიანი არის უმდაბლესი ქმნილება, მაგრამ მას მაინც საუკუნო ცხოვრების იმედი აქვს მაშინ, როდესაც თავად უმაღლესი ბუნების ქმნილება, დაეცა და ამქვეყნიური ყოფის ნაწილი გახდა“ (Paradise, თ. 12, გვ. 332-333).

3. 1-6. ხოლო გუელი იყო უცნობილეს ყოველთა მხეცთა ქუეყანასა ზედა, რომელნი ქმნნა უფალმან ღმერთმან და ჰრქუა გუელმან დედაკაცსა: რად, რამეთუ თქუა უფალმან ღმერთმან: არა სჭამოთ ყოვლისაგან ხისა სამოთხისა? და ჰრქუა დედაკაცმან გუელსა: ყოვლისაგან ნაყოფისა ხისა სამოთხისა ვჭამოთ, ხოლო ნაყოფისაგან ხისა, რომელ არს შუა სამოთხისა, თქუა ღმერთმან: არა სჭამოთ მისგანი, არცა შეეხნეთ მას, რაითა არა მოჰკუდეთ. და ჰრქუა გუელმან დედაკაცს: არა სიკუდილით მოჰკუდეთ. რამეთუ უწყოდა ღმერთმან, ვითარმედ რომელსა დღესა სჭამოთ მისგან, განგეხუნენ თქუენ თუალნი და იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა. და იხილა დედაკაცმან, რამეთუ კეთილ არს ხე ჭამად და სათნო თუალთათვის ხილვად და შუენიერ განცდად. და მიმღებელმან დედაკაცმან ნაყოფისაგან ჭამა და მისცა ქმარსაცა მისსა მის თანა და ჭამეს.

ამ საუბრის ბავშვური უბრალოება და ის სიმსუბუქე, რომლითაც ჩვენმა პირველმშობლებმა შესცოდეს და მათთვის მიცემული ერთადერთი მცნება დაარღვიეს, გვაჩვენებს მათი სათნოების გამოუცდელობას. მათ ყოველივე ღვთის წყალობით ჰქონდათ, მაგრამ საკუთარი შინაგანი მდგომარეობის „ქმნისა და დამარხვის“ გამოცდილება არ გააჩნდათ.

ეშმაკის მიერ მათთვის შეთავაზებული ცდუნება იმ შემადგენელ ნაწილებს შეიცავს, რომელიც ჩვენთვის, საკუთარ ცოდვებთან ბრძოლაში დაცემულთათვის, არის ცნობილი. ჯერ ერთი, ის სთავაზობდა არა ცხად ბოროტებას, არამედ იმას, რაც კეთილი და ჭეშმარიტი ჩანდა. ადამიანები მარლაც იმისათვის შეიქმნენ, რათა ღმერთნი და უზენაესის ძენი ყოფილიყვნენ (მე ვთქუ: ღმერთი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი (ფს. 81, 6.). მათ შეგნებული ჰქონდათ, რომ ისინი სამოთხიდან უმაღლეს მდგომარეობაში უნდა ამაღლებულიყვნენ. ამრიგად, ეშმაკი თითქოსდა თავის თავზე ფიქრობდა (როგორც ამბობს ამის შესახებ წმიდა მღვდელმთავარი ამბროსი):

„ამრიგად, ეს ჩემი პირველი მცდელობა იქნება, სახელდობრ მაშინ ვაცდუნო იგი, როდესაც მას ძლიერ სურს, თავისი მდგომარეობა სრულყოს. ამ გზაზე შევეცდებით, აღვძრათ მისი პატივმოყვარეობა“ (Paradise, 12, გვ.333).

ჩვენს პირველმშობელთა წაქეზებით, რომ მათ სათნო ამოცანა განეხილათ გამხდარიყვნენ „ვითარცა ღმერთნი“, ეშმაკი იმედოვნებდა, რომ მათ აიძულებდა „მცირე“ მცნება დაევიწყებინათ, რომელიც ღმერთმა დააწესა ამ მიზნის მისაღწევად.

ეშმაკი შემდეგ არა ქმრის, არამედ ცოლის მეშვეობით წყლავს, არა იმიტომ, რომ ცოლი უფრო სუსტი ან უფრო ვნებიანი იყო (ადამი და ევა პირველსაწყისი ბუნების ვნებათაგან უბიწოებას ძველებურად ინარჩუნებდნენ), არამედ იმის გამო, რომ მხოლოდ ადამს ჰქონდა ღვთის ბრძანება განაგონი; ევამ კი ამის შესახებ სხვა (არაპირდაპირი) გზით იცოდა, ამიტომაც შეეძლო მას, როგორც შესაძლოა გვეფიქრა, უფრო იოლად დაერღვია ღვთის ნება. წმიდა მღვდელმთავარი ამბროსი წერს ამის შესახებ:

„ეშმაკი ცდილობდა, ადამი ცოლის მეშვეობით ეცდუნებინა. მან ვერ გაბედა ქმრისათვის მიემართა, რომელმაც ზეციური ბრძანება მისი თანდასწრებით მიიღო. მან იმას მიმართა, ვისაც მცნების დაცვის ბრძანება ღმერთისგან არ მიუღია და ამის შესახებ ქმრისგან მოისმინა. არსად არის ნათქვამი, რომ ღმერთი ქალს ესაუბრებოდა. ვიცით, რომ იგი ადამს ესაუბრებოდა. ამრიგად, უნდა დავასკვნათ, რომ ბრძანება მცნების დაცვისა ცოლს ადამის მეშვეობით ეუწყა“ (Paradise, თ. 12, გვ. 333).

და ბოლოს, ეშმაკისეული ცდუნების წარმატება განაპირობა იმისმა ცოდნამ ან მიხვედრილობამ, თუ რა იყო თვით კაცის გულში. ეშმაკი ადამის დაცემის მიზეზი სულაც არ ყოფილა, არამედ ის თვით ადამის სურვილი იყო. ღირსი ეფრემი წერს:

„მაცდუნებელი სიტყვა ცდუნებულთ ცოდვაში ვერ ჩააგდებ და, თუკი მას ცდუნებულთავე სურვილი არ დაეხმარებოდა. მაცდუნებელი რომც არ მოსულიყო, თვით ხე თავისი სილამაზით შეიტანდა ბრძოლას მათ მდგომარეობაში. თუმცა, პირველმშობლები მისატევებელ მიზეზად გველის რჩევას მიიჩნევდნენ, სინამდვილეში კი, მათ საკუთარმა სურვილმა ავნო“ (Толкование на книгу Бытия, თ.3, გვ.237).

წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირის სიტყვებით, ცდუნებამ კი ის გამოიწვია, რომ:

„ეშმაკმა დედაკაცი დაატყვევა, მისი გონება დაიპყრო და ოცნება დააწყებინა თავისზე უფრო აღმატებულ ღირსებაზე, რათა მას, ფუჭი იმედებით გატაცებულს, ისიც დაეკარგა, რაც უკვე ბოძებული ჰქონდა“ (Беседы на книгу Бытия, XVI, 4, გვ.132).

ღირსი ეფრემი დასძენს: „ევას ცოდვა იმაში მდგომარეობს, რომ ის შეეცადა, ადამზე „უფროსობა“ მოეპოვებინა. მან (ცოლმა) იჩქარა, ეგემა ნაყოფი ქმარზე ადრე, რათა გამხდარიყო თავი იმისი, ვინც მისი თავი გახლდათ; გამხდარიყო მისი მბრძანებელი, ვისგანაც ბრძანება უნდა მიეღო; ყოფილიყო მასზე უხნესი ღვთაებრივად, ვისზე უმრწმესიც გახლდათ ადამიანურად“ (ღირსი ეფრემ ასური, Tвopeния, ტ. 6, Толкование на книгу Бытия, გვ. 241).

3, 7. და განეხუნეს თუალნი ორთანივე და აგრძნეს, რამეთუ შიშუელ იყვნეს. და შეკერეს ფურცელი ლეღვისა და ქმნნეს თავთა თვისთა გარე-მოსარტყმელნი.

ამ ნაწყვეტის შესახებ მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი ამბობს:

„მათ თვალნი იმიტომ კი არ აეხილათ, რომ ხის ნაყოფი იგემეს, ისინი მანამდეც იყვნენ თვალხილულნი. მაგრამ, რადგანაც გემოს ხილვა ურჩობისა და ღმერთისგან მოცემული მცნების დარღვევის გამოხატულება გახდა, ამ დანაშაულის გამო მათ შემდეგში თავიანთი შემმოსველი დიდება დაკარგეს. ისინი გახდნენ უღირსნი ამგვარი დიდი პატივისა. სწორედ ამიტომ წმიდა წერილი (...) ამბობს: ჭამეს და განეხუნეს თუალნი ორთანივე და აგრძნეს, რამეთუ შიშუელ იყვნეს. მათ, როდესაც მცნების დარღვევის გამო უმაღლესი მადლი დაკარგეს, მაშინ იგრძნეს ხორციელი სიშიშვლეც, რათა ყოვლისმომცველი სირცხვილით შეპყრობილთ მთლიანად გაეგოთ, თუ როგორ უფსკრულში გადაჩეხა ისინი მაღალი მცნების დარღვევამ... როდესაც ისმენ: განეხუნეს თუალნი ორთანივე, გაიგე ისე, რომ (ღმერთმა) მათ მისცა უნარი, ეგრძნოთ სიშიშვლე და იმ დიდების დაკარგვა, რომელსაც ისინი გემოს ხილვამდე ფლობდნენ... იცოდე, რომ სიტყვა განეხუნეს ხორციელ თვალებს კი არ ეხება, არამედ გონებრივ თვალთახედვას“ (Беседы на книгу Бытия, XVI, 5, გვ. 133-134).

ადამმა და ევამ სამოთხის ცხოვრება მაშინვე დაკარგეს, როდესაც დანაშაულის მეშვეობით ორივეს თვალნი აეხილათ, თუმცა, ისინი სამოთხიდან გაძევებულნი ჯერ არ იყვნენ. ამიერიდან ისინი თვალხილულნი იქნებიან და მდაბალ მიწიერ საგნებს დაინახავენ; ისინი ძნელად თუ შეძლებენ მხოლოდ უზენაესი და ღვთაებრივი საგნების დანახვას; პირველმშობელნი უკვე ვნებათაგან უბიწონი აღარ არიან. მათ, ჩვენთვის დღესაც ცნობილი, ვნებისადმი მიდრეკილი მიწიერი ცხოვრება დაიწყეს.

3, 8. და ესმა ხმაი უფლისა ღმრთისაი, მავალისა სამოთხესა შინა მიმწუხრი, და დაიმალნეს ადამცა და ცოლი მისი პირისაგან უფლისა ღმრთისა საშუალ ხესა სამოთხისასა.

წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი ამის შესახებ წერს:

„რას ამბობ: ღმერთი დაბრძანდება?! ნუთუ, ღმერთს ფეხთა ქონაც უნდა მივაწეროთ? და არაფერს უმაღლესს ამაში არ ვიგულისხმებთ? - არა, ღმერთი არ დადის და არც ივლის! მართლაც და, როგორ იქნება სამოთხეში მავალი ის, ვინც ყველგანმყოფია და ყოველივეს ავსებს, რომლის ტახტიც ცა გახლავთ, ხოლო დედამიწა მის „ფერხთა კვარცხლბეკია“? ამას რომელი გონიერი ადამიანი იტყვის? მაშ, რას ნიშნავს ესმა ხმა უფლისა ღმრთისაი, მავალისა სამოთხესა შინა მიმწუხრი? ღმერთმა მათში ღვთის სიახლოვის ისეთი გრძნობის აღძვრა ინება, რომ მათი შფოთვა გამოეწვია, რაც მართლაც ასე იყო: მათ ეს იგრძნეს და შეეცადნენ, დამალოდნენ ღმერთს, როცა იგი მათ უახლოვდებოდა“ (Беседы на книгу Бытия, XVII, 1, გვ.138).

წმიდა მღვდელმთავარი ამბროსი ამბობს:

„ჩემი აზრით, ღმერთის შესახებ შეიძლება ითქვას, რომ ის ყველგან დადის, სადაც კი წმიდა წერილით მისი არსებობა იგულისხმება“ (Paradise, თ. 14 გვ. 346).

მომდევნო დიალოგიდან ჩვენ ვხედავთ, რომ ღმერთი ადამთან იმიტომ კი არ მიდის, რომ ის დასაჯოს ან სამოთხიდან გააძევოს, არამედ მიდის მის შესაგონებლად. წმიდა იოანე ოქროპირი წერს:

„ღმერთს ოდნავადაც არ დაუხანებია. როგორც კი იხილა, რაც მომხდარიყო, ჭრილობის სიმძიმის გამო, უფალი მაშინვე სამკურნალოდ გამოეშურა, რათა ანთებაში გადაზრდილი ჭრილობა, უკურნებელი არ გამხდარიყო. ყურადღება მიაქციე უფლის კაცთმოყვარეობასა და განსაკუთრებულ სახიერებას! მას შეეძლო, ასეთი ცოდვის ჩამდენი მაშინვე ისე რომ პასუხის ღირსადაც კი არ ჩაეთვალა – იმ სასჯელით დაესაჯა, რომელიც მან უკვე წინასწარ განსაზღვრა დანაშაულისათვის; მაგრამ ღმერთი დიდხანს ითმენს, აყოვნებს, ეკითხება, პასუხს ისმენს და კვლავ ეკითხება, თითქოსდა დამნაშავეს აგულიანებს, თავი იმართლოს, რათა შესაძლებლობის შემთხვევაში, ასეთი დანაშაულის ჩადენის შემდეგაც კი, აჩვენოს მას თავისი კაცთმოყვარეობა“ (Беседы на книгу Бытия, XVII, 2-3, გვ. 140-142).

3. 9. და უწოდა უფალმან ღმერთმან ადამს და ჰრქუა მას: ადამ, სადა ხარ?

ამის შესახებ წმიდა მღვდელმთავარი ამბროსი წერს:

„რას გულისხმობს ღმერთი, როცა ადამს მიმართავს: ადამ, სადა ხარ? ხომ არ გულისხმობს იგი, „რა მდგომარეობაში ხარ?“ და არა „რა ადგილას იმყოფები?“ ამრიგად, ეს კითხვა კი არ არის, არამედ საყვედურია. მას სურს, თქვას: სათნოების, ნეტარებისა და მადლის როგორი მდგომარეობიდან დაეცი ასეთ საცოდავ ყოფაში? სამარადისო ცხოვრება დატოვე და თავი ცოდვის დასამარხად, სიკვდილის გზისათვის გასწირე“ (Paradise, თ. 14, გვ. 348).

3. 10-13 და მან თქუა: ხმისა შენისა მესმა, მავალისა შორის სამოთხესა და შემეშინა, რამეთუ შიშუელ ვარ და დავიმალე. და ჰრქუა მას უფალმან ღმერთმან: ვინ გითხრა შენ, რამეთუ შიშუელი ხარ, უკეთუ არა ხისაგან, რომლისა გამცენ შენ მისგან ხოლო არა ჭამა, მისგან სჭამე? და თქუა ადამ: დედაკაცი, რომელი მომეც ჩემ თანა, მან მომცა მე ხისგან და ვჭამე. და ჰრქუა უფალმან ღმერთმან დედაკაცსა: რაი ესე ჰყავ? და თქუა დედაკაცმან: გუელმან მაცთუნა მე და ვჭამე.

წმიდა მამათა შეხედულებით, ამ დიალოგში ღმერთი ადამიანს მონანიებისაკენ მოუწოდებს. წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

„ღმერთი ამის შესახებ იმიტომ კი არ კითხულობდა, რომ არ იცოდა, რა მოხდა. მან სრულად იცოდა ყველაფერი, მაგრამ იმისათვის, რათა თავისი კაცთმოყვარეობა ეჩვენებინა, იგი მდაბლდება მათ უსუსურობამდე და ორივეს ცოდვის განდობისაკენ მოუწოდებს“ (Беседы на книгу Бытия, XVII, 5, გვ. 145).

ადამიანი უპასუხებს არა მონანიებით, არამედ იგი თავს იმართლებს, რითაც სასჯელს იწვევს. ღირსი ეფრემი ასე განმარტავს ამ ნაწყვეტს:

„ადამს რომ ეღიარებინა, რაც თავად ქმნა, ასეთი აღიარება მისთვის სასარგებლო იქნებოდა, მაგრამ მის ნაცვლად იგი ყვება, თუ რა დაემართა მას, რის შესახებ თხრობაც მისთვის უსარგებლო აღმოჩნდა. ადამი თავის ცოდვას არ ინანიებს და იგი ცოლს ადანაშაულებს... რაკი ადამს არ სურს თავისი ცოდვის აღიარება, მაშინ ღმერთი ევას ეკითხება: რაი ესე ჰყავ? და ევაც, ცრემლიანი ვედრებისა და დანაშაულის აღიარების ნაცვლად, თითქოსდა, საკუთარი თავისა და ქმრის პატიებისათვის შუამდგომლობს. ის არ ამბობს, რას პირდებოდა მას გველი და რით დაარწმუნა იგი... უფალმა, როდესაც ორივეს გამოკითხა და აღმოჩნდა, რომ ისინი არ ინანიებდნენ და ჭეშმარიტად ვერც თავს იმართლებდნენ, მაშინ მან გველს მიმართა, მაგრამ არა კითხვით, არამედ გარკვეული სასჯელით. რამეთუ, სადაც მონანიება იყო შესაძლებელი, იქ კითხვა დაისვა, ხოლო ვისთვისაც სინანული უცხო იყო, მას პირდაპირ განუცხადეს სასამართლოს განაჩენი“ (Toкoвaниe на книгу Бытия, თავი 3. გვ. 245-246).

იგივე წმიდა მამა ამატებს:

„პირველმშობლებს რომ მოენდომებინათ და მცნების დარღვევის შემდეგ მოენანიებინათ, თუმცკი ვერ დაიბრუნებდნენ იმას, რასაც მცნების დარღვევამდე ფლობდნენ, მაგრამ იმ წყევლას მაინც აიცილებდნენ, რაც სამყაროსა და მათ გამოეცხადებათ“ (იქვე, გვ. 243).

ჩვენ არ შეგვეძლო, უბრალოდ გვეთქვა, რომ ადამმა და ევამ შესცოდეს და ამის გამო დაისაჯნენ. მათ მიეცათ შესაძლებლობა, მოენანიებინათ მანამ, სანამ დაისჯებოდნენ.

ღირს ამბა დოროთეს მოჰყავს ეს საუბარი, როგორც კლსიკური მაგალითი იმისა, რომ ადამიანი არ არის მონანიებისადმი განწყობილი და საკუთარი ქცევის გამართლებას მაშინაც კი ცდილობს, როდესაც თვით ღმერთი ამხელს მის ცოდვას:

„ღმერთმა ადამს დაცემისთანავე მისცა შესაძლებლობა, მოენანიებინა და ყოფილიყო შეწყალებული, მაგრამ იგი ქედუხრელი დარჩა. უფალი მოვიდა და მას ჰკითხა: „ადამ, სადა ხარ?“ ე.ი. როგორი დიდებიდან როგორ სირცხვილში გადახვედიო. იგი როდესაც ეკითხებოდა: რატომ შესცოდე? რატომ დაარღვიე მცნება? ამით მას იმისათვის ამზადებდა, რათა პატიება ეთხოვა, მაგრამ მორჩილება არ ჩანს. სად არის სიტყვა „მაპატიე?“ არამცთუ მონანიება, არამედ სრულიად საწინააღმდეგო რამ ხდება. რამეთუ იგი ცდილობს თავი გაიმართლოს და ღმერთს ეკამათება: დედაკაცი, რომელი მომეც ჩემ თანა, მან მაცდუნა. მას კი არ უთქვამს, ჩემმა ცოლმა მაცდუნაო, არამედ – დედაკაცმა, რომელი მომეც ჩემ თანა. ადამი ამით თითქოს ამბობს, ეს უბედურება შენ დამატეხეო. ძმანო ჩემნო, ყოველთვის ასე ხდება, რამეთუ, როდესაც ადამიანს საკუთარი თავის გაკიცხვა არ სურს, მას თვით ღმერთის დადანაშაულებასაც კი არ მოერიდება. შემდეგ უფალი დედაკაცთან მიდის და მას ეკითხება: შენ რატომღა არ დაიცავი მცნება? თითქოს, თვითონვე შთააგონებს მას, შენ მაინც თქვი „მაპატიე“, რათა შენი სული დაშოშმინდეს და შეწყალებული იყო. მაგრამ მას ეს სიტყვა „მაპატიე“ ისევ არ ესმის, რამეთუ ქალი უპასუხებს: გველმა მაცდუნა მე. თითქოსდა ეთქვას: გველმა სცოდა და რა ჩემი საქმეა? – რასა იქმთ წყეულნო? მოინანიეთ, სცანით შეცოდებანი თქვენნი, შეიბრალეთ თქვენი სიშიშვლე.. მაგრამ საკუთარი თავის დადანაშაულება არცერთმა არ მოინდომა, არცერთ მათგანში მცირეოდენი მორჩილებაც კი არ აღმოჩნდა. ამრიგად, ცხადლივ ხედავთ, სადამდე მივიდა ჩვენი ბუნება. აი, როგორ და რაოდენ უბედურებაში ჩაგვაგდო იმან, რომ თავს ვიმართლებთ, საკუთარი ნებით ვმოქმედებთ და ჩვენს ნებას მივდევთ“ (Душеполезные поучения I, გვ. 26-27).

3, 14-15. და ჰრქუა უფალმან გუელსა: რამეთუ ჰყავ ესე, წყეულ იყავ შენ ყოველთაგან პირუტყუთა და ყოველთაგან მხეცთა ქუეყანასა ზედათა! მკერდსა ზედა და მუცელსა ხვიდოდი და მიწასა სჭამდე ყოველთა დღეთა ცხორებისა შენისათა და მტერობა დავდვა შორის შენსა და შორის დედაკაცისა, და შორის თესლისა შენისა და შორის თესლისა მისისა. იგი შენსა უმზირდეს თავსა და შენ უმზირდე მისსა ბრჭალსა.

შესაქმის წიგნის რეალისტურად გაგებით, მამები ამ სასჯელს განმარტავენ, რომ იგი, ჯერ ერთი, ცხოველს უკავშირდება, რომელიც ადამიანის დაცემის იარაღი გახდა და ამასთანავე ეშმაკსაც, რომელმაც ეს ქმნილება გამოიყენა.

წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

„მაგრამ, იქნებ ვინმემ იკითხოს: თუ რჩევა ეშმაკმა მისცა და გველი იარაღად გამოიყენა, მაშ, ეს ცხოველი ამგვარად რატომ დაისაჯა? – ესეც ღმერთის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობის გამოა: იგი შვილთმოყვარე მამას ჰგავს, რომელიც თავისი ძის მკვლელს სჯის, ამტვრევს დანასა და მახვილს მას მცირე ნაწილებად ფშვნის, რომლითაც მან მკვლელობა ჩაიდინა. ამგვარადვე, ყოვლადსათნო ღმერთი მუდმივ სასჯელს განუჩენს ამ ცხოველს, როგორც რამ მახვილს, რომელიც ეშმაკის ბოროტების იარაღი გახდა. რათა ამ სასჯელის დაწესებით, ამ გრძნობადი და ხილული მოვლენით დავასკვნათ, თუ რამდენად შეურაცხმყოფელ მდგომარეობაში იმყოფებიან ისინი. თუკი იარაღი ასეთ მრისხანებას იმსახურებს, მაშ, თვით დამნაშავე როგორღა უნდა დაისაჯოს. მას ელის... ჩაუქრობელი ცეცხლი (მათე 25, 41)“ (Беседы на книгу Бытия, VII, 6, გვ. 146).

წმიდა მღვდელმთავარი იოანე განმარტავს, რომ დაწყევლამდე გველს ფეხები არ ჰქონდა, იგი ვერტიკალურ მდგომარეობაში მყოფი გადაადგილდებოდა, იმის მსგავსად, როგორსაც იგი იღებს, როდესაც დასაგესლად ემზადება (O сотварение миpa, VI, 7, გვ. 813).

დღევანდელ ცოდვილ ცხოვრებაში ადამიანსა და ეშმაკს შორის, რა თქმა უნდა, გაცილებით უფრო ძლიერი „მტრობაა“, ვიდრე ადამიანსა და გველს შორის. ხოლო „თესლი დედაკაცისა“ საკუთრივ ქრისტეს ნიშნავს. XIX საუკუნის მართლმადიდებელი განმმარტებელი ამ ნაწყვეტის შესახებ ამბობს:

„პირველი დედაკაცი ეშმაკის ქსელში გაება და ადვილად დანებდა მის ძალაუფლებას. თუმცა ამავე დედაკაცმა სინანულის ძალით შეძლო მისგან თავის დაღწევა. სწორედ ასევე, მრავალი სხვა დედაკაცისაგან, განსაკუთრებით კი, ყოვლადწმიდა ქალწული მარიამისაგან ბოროტის ხრიკებმა ძლიერი დარტყმები იგემა... დედაკაცის თესლად, რომელიც ეშმაკის თესლის მტერია, უნდა ვიგულისხმოთ ერთადერთი პირი დედაკაცის შთამომავლობიდან, სახელდობრ იგი, ვინც მარადიულად კაცთა ცხონებისთვისაა განმზადებული და დედაკაცისაგან მამაკაცის თესლის გარეშე დროში იშვა. ის ქვეყანას სწორედ იმიტომ მოევლინა, რათა მოსპოს ეშმაკის საქმენი (1 იოან. 3, 8, ე.ი. მოსპოს ეშმაკის სამეფო, რომელიც მისი მსახურებითა და მისი თესლითაა სავსე. სათავეშივე დედაკაცის თესლის მიერ სულიერი გველის დამარცხება იმას ნიშნავს, რომ ქრისტე ეშმაკს მთლიანად დაამარცხებს და მას ადამიანებისათვის ვნების მიყენების მთელ ძალას წაართმევს. მეორედ მოსვლამდე ეშმაკს შეუძლია ავნოს ადამიანებს და მათი სახით – თვით ქრისტეს; მაგრამ მის მიერ მოყენებული ვნებანი იოლად განიკურნება, როგორც ქუსლში ნაკბენი. იგი სახიფათო არ არის იმიტომ, რომ ქუსლში, რომელიც სქელი კანით არის დაფარული, სისხლი ცოტაა. ეშმაკმა უძლური ბოროტებით თვით ქრისტეს უკბინა ქუსლში, როდესაც მის წინააღმდეგ ურწმუნო იუდეველნი აამხედრა, რომელთაც იგი ჯვარს აცვეს. მაგრამ ამ კბენამ მხოლოდ ეშმაკის დამარცხება და კაცობრიობის განკურნება გამოიწვია“ (ეპისკოპოსი ბესარიონი, Tолкованиe нa пapeмии, მე-2 გამოცემა, ტ.1, სპბ, 1984, გვ. 55-56).

ამრიგად, „ქუსლის ჭრილობა“ სწორედ ის მცირე ბოროტებაა, რომელიც ეშმაკს ქრისტეს მოსვლის დროიდან შეუძლია მოგვაყენოს.

3. 16. და დედაკაცსა ჰრქუა: განმრავლებით განვამრავლნე მწუხარებანი შენნი და სულთქმანი შენნი, მწუხარებით ჰშვნე შვილნი, და ქმრისა შენისა მიმართ მიქცევა შენი და იგი გეუფლებოდის შენ.

ღმერთი ადამის და ევას მონანიებას მაშინაც კი ელოდება, როდესაც იგი გველს წყევლის. ღირსი ეფრემი წერს:

„ღმერთმა საძულველი გველის წყევლით დაიწყო, რა თქმა უნდა, იმის გამო, რომ მანამ, სანამ მართლმსაჯულების მრისხანება მხოლოდ გველისადმი იყო მიმართული ადამსა და ევას შიში დაუფლებოდათ და მოენანიებინათ. ამით ყოვლადსახიერს შესაძლებლობა ექნებოდა ისინი შეჩვენებისაგან გაეთავისუფლებინა. მას შემდეგ, რაც გველი დაიწყევლა, ადამსა და ევას ვედრება არ დაუწყიათ, მაშინ ღმერთი მათ სასჯელს წარმოთქვამს. ევას კი იმიტომ მიმართავს, რომ ცოდვა ადამს მისი ხელით მიეწოდა“ (Tолкованиe нa книгу Бития, თ. 3, გვ. 247).

ევას დასჯის შესახებ მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

„იხილე უფლის სახიერება, როგორ სიმშვიდეს ინარჩუნებს იგი ასეთი დანაშაულის შემდეგ იგი ამბობს: მე მინდოდა, რომ შენ უდარდელად, უმტკივნეულოდ, ყოველგვარი დარდისა და წუხილის გარეშე, სიამოვნებით სავსეს გეცხოვრა! მსურდა, რომ შენ, ხორციელს, ხორციელი არაფერი გეგრძნო. მაგრამ რაკი ასეთი ბედნიერება სათანადოდ არ გამოიყენე და ჭარბმა სიკეთემ ასეთ დიდ უმადურებამდე მიგიყვანა, იმისათვის, რათა აღარ მიეცე მეტ თვითნებობას, მე შენ ლაგამს ამოგდებ, სევდასა და ოხვრას მოგისჯი. რათა შენ შვილთა შობა, დიდი ნუგეშისცემის წყარო, მწუხარებით დაგეწყოს; რათა ყოველდღიური წუხილითა და ჭმუნვით მშობიარობის დროს მუდმივად გახსენდებოდეს, თუ რაოდენ დიდია ეს ცოდვა და ურჩობა... თავიდან მე შენ მამაკაცის თანასწორი შეგქმენი და მსურდა, რომ იქნებოდი რა მისი ღირსების თანაბარი, ყველაფერში მასთან ურთიერთობა გქონოდა. როგორც მამაკაცს, ისე შენ მოგანიჭეთ ძალაუფლება ყოველ ქმნილებაზე, მაგრამ რადგანაც თანასწორობა სათანადოდ ვერ გამოიყენე, ამისათვის შენს ქმარს დაემორჩილები... მას შენს ბატონად ვაცხადებ, რათა მისი ძალაუფლება აღიარო, რადგანაც უფროსობა ვერ შეძელი. მაშ, შეისწავლე კარგი ხელქვეითობა!“ (Беседы на книгу Бытия, XVII, 7-8 გვ.148-150).

წმიდა მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი გვპასუხობს „ქალთა გათავისუფლების“ პრობლემის შესახებ: გახდით წმიდანები და თქვენი შეჭირვებანი დამთავრდება!

3, 17-19. ხოლო ადამს ჰრქუა: რამეთუ ისმინე ხმაი ცოლისა შენისაი* და სჭამე ხისაგან, რომლისა გამცენ შენ მისი ხოლო არა ჭამა, მისგან სჭამე, წყეულ იყავნ ქვეყანასა საქმეთა შინა შენთა! მწუხარებით სჭამდე მას ყოველთა დღეთა ცხოვრებისა შენისათა, ეკალსა და კუროსთავსა აღმოგიცენებდეს შენ და სჭამდე თივასა ველისასა. ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა ვიდრე მიქცევადმდე შენდა მიწად, რომლისგან მიღებულ იქმენ**), რამეთუ მიწა ხარ და მიწადცა მიიქცე.

* მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს, რომ თანასწორობა, რომელიც ადამსა და ევას შორის შეცოდებამდე არსებობდა, არ გამორიცხავდა გარკვეულ წესრიგს, რომლის მიხედვითაც, ადამი მაშინაც უფროსი იყო. ამრიგად, იგი ადამს იმისათვის ადანაშაულებს, რომ ის ევას არ ხელმძღვანელობდა და არ უსწორებდა მას ქცევას. იგი წერს: ცოლი იმიტომ არის შენს ძალაუფლებას დაქვემდებარებული, შენ სწორედ იმიტომ ხარ მის ბატონად დაყენებული, რათა იგი შენ გემორჩილებოდეს, რათა თავი ფეხებს არ მისდევდეს! მაგრამ ხშირად შეიძლება საპირისპირო მოვლენა დავინახოთ – ის, ვინც თავი უნდა იყოს, ფეხების ხარისხშიც კი უვარგისია (მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი. Беседы на книгу Бытия, 17. 9, გვ. 151).

** აქვე უნდა აღინიშნოს (რაც განსაკუთრებით ახასიათებს თანამედროვე საზოგადოებას) ქმრებისა და ცოლების მიერ ღვთის ეპიტემიის (ღვთიური წყევის) იგნორირების მცდელობა. იმ წყევისა, რომელიც მათ შეცოდების შედეგად მიიღეს და რომელიც ქვეყნიერებისა და ადამიანისათვის უფრო დიდი სასჯელითა და ნგრევით დასრულდა. თანამედროვე მამაკაცთა სურვილმა – არა „სჭამონ პური ოფლითა პირისა“, მოიტანა თანამედროვე ტექნოლოგიების შედეგები, რომლებიც, თავის მხრივ, იწვევენ გარემოს მასობრივ დაბინძურებასა და საღვთო ქმნილების ნგრევას. მილიონობით თანამედროვე ცოლები ირიდებენ მშობიარობას, „მწუხარებასა და ტკივილს“. ისინი ასე მოქცევით (ქმრებთან ერთად) პასუხისმგებელნი არიან, აბორტებით ჩადენილი მილიონობით განზრახ მკვლელობის გამო. თანამედროვე მამაკაცთა მიერ ოჯახის უფროსობის მოვალეობის მოხსნა და მოწონება თანამედროვე ცოლების მისწრაფებისა – არ იყვნენ „ქმრის მორჩილნი, ურიცხვი რაოდენობის ბავშვთა ემოციური და სულიერი სიღატაკით მთავრდება, რომ აღარაფერი ვთქვათ თავად მამაკაცებსა და ქალებზე.

აქ ადამის წინაშე ამ დაცემული სოფლის განსაცდელითა და ფათერაკებით სავსე რთული ცხოვრება წარმოდგება. პირველ ყოვლისა, ეს მისი დანაშაულის გამოა დედამიწა დაწყევლილი.

მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

„აი, წყევლის სამახსოვრო! ამბობს, მიწა ეკალსა და კუროსთავს აღმოაცენებსო. იმგვარად დავაწესებ, რომ შენ მძიმე შრომასა და ტანჯვაში იქნები, იცხოვრებ წუხილით, რათა იმაზე მეტად არ იოცნებო, ვიდრე ეს შენს ღირსებას შეეფერება, არამედ მუდამ უნდა ფიქრობდე საკუთარი ბუნების შესახებ და მომავალში აღარასოდეს მისცე თავს მსგავსი ცდუნების უფლება.

სჭამდე თივასა ველისასა. ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა. ნახეთ, თუ როგორ შეიცვალა ურჩობის შემდეგ ყოველივე მის ცხოვრებაში! – როდესაც ამ ცხოვრებაში შემომყავდი, – ამბობს უფალი, მსურდა, რომ შენ უშრომლად, უზრუნველად, წუხილისა და ჭმუნვის გარეშე ნეტარებაში გეცხოვრა, რათა კმაყოფილი ყოფილიყავი და ხორციელი გაჭირვება არ განგეცადა. შენთვის ეს ყოველივე უცხო ყოფილიყო და სრული თავისუფლებით გესარგებლა. მაგრამ, რადგანაც შენთვის ასეთი თავისუფლება სასარგებლო არ არის, ამიტომ მე მიწასაც დავწყევლი, რათა მას, როგორც ადრე, აღარ ჰქონდეს ნაყოფის მოცემის უნარი ხვნისა და თესვის გარეშე, არამედ მხოლოდ დიდი შრომით, ძალისხმევითა და მოვლით მოიპოვო იგი! ყოველ ჟამს დარდსა და წუხილში იქნები, გაიძულებ ყოველი საქმე უდიდესი, არაქათის გამომცლელი ძალისხმევით შეასრულო, რათა ამ მტანჯველი შრომით მუდამ კრძალვით იქცეოდე და გახსოვდეს შენი ბუნება!“ (ანუ ისე, რომ ადამი მიხვდეს - იგი არის ქმნილება და არა ღმერთი, რადგანაც ეშმაკის ცდუნების გავლენის ქვეშ მოქცა: იქმენით ვითარცა ღმერთნი.)

შემდეგ ადამი სხვა ქმნილებებთან ერთად უკვე მოკვდავი ხდება. მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი წერს:

თუმცა, ადამი და ევა შეცოდების შემდეგ დიდხანს ცხოვრობდნენ, მაგრამ იმავ წუთიდან, რაც გაიგონეს მიწა ხარ და მიწადვე მიიქცე, მათ სასიკვდილო განაჩენი მიიღეს. ისინი მოკვდავნი გახდნენ და შეიძლება ითქვას, მოკვდნენ კიდეც. ამ გარემოებაზე მიუთითებს წმიდა წერილი „რამეთუ რომელსა დღესა სჭამოთ მისგან სიკუდილით მოჰკუდეთ (შესაქმ. 2, 17) – იმის მაგიერ, რომ თქმულიყო მოისმინეთ განაჩენი – იყავით მოკვდავნი.“

მღვდელმთავარი გრიგოლი პალამა დამატებით აღნიშნავს, რომ ადამიანი ფიზიკურად ხრწნადი და მოკვდავი გახდა სულიერი სიკვდილის – შეცოდების შემდეგ: „ჭეშმარიტად მოკვდა სული ადამისა, რომელიც ჩადენილი დანაშაულის გამო ღმერთს დაშორდა; თუმცა ხორციელად იგი კვლავ ცხოვრობდა და წლიან ასაკსაც კი მიაღწია. მაგრამ სიკვდილმა, რომელიც დანაშაულის ჩადენის შემდეგ მის სულს ელოდა, არა მხოლოდ სულს ავნო და ადამიანი დასასჯელად მისცა, არამედ თვით სხეული დაუქვემდებარა გამოფიტვას, ტანჯვასა და ხრწნას და საბოლოო ანგარიშით სიკვდილს“. წმიდა მამათა სწავლებით, ადამიანის ბუნების ფიზიკური ცვლილება სხვა ქმნილებებსაც გადაეცა (იხ. შემდეგ).

სოლომონის სიბრძნე გვიხსნის:

რამეთუ შექმნა ღმერთმან ადამიანი უხრწნელად (სიბრძნე 2, 23), მაგრამ ადამის ურჩობის გამო თვითონაც და სხვა ქმნილებანიც ხრწნადნი და მოკვდავნი გახდნენ.

რომაელთა მიმართ ეპისტოლეში, წმიდა პავლე მოციქული გვასწავლის, თუ როგორ „იტანჯება“ ყველა ქმნილება იმის გამო, რომ „ამაოებას“ ანუ ხრწნას დაემორჩილა, რაც სამყაროში ერთი ადამიანის ამპარტავნების გამო დამკვიდრდა. ყველა ქმნილება ადამიანის განტევებას ელოდება, რათა თავადაც პირველქმნად უხრწნად მდგომარეობაში აღდგნენ; ისინი იმ დროს მოელიან, როდესაც ღვთის ქმნილებანი კვლავ ტყეებში იხეტიალებენ ისევე, როგორც ახლა, მაგრამ იქნებიან უხრწნელნი, როგორც ადამის ჟამს იყვნენ.

რომაელთა მიმართ ეპისტოლეში (8, 19-22) ვკითხულობთ:

რამეთუ იჭვ იგი დაბადებისაი გამოჩინებასა ძეთა ღმრთისათა მოელის, რამეთუ ამაოებასა დაემორჩილა დაბადებული არა ნებსით, არამედ მის მიერ, რომელმან იგი დაამორჩილა, სასოებით, რამეთუ თვით იგიცა დაბადებული გან-ვე-თავისუფლდეს მონებისაგან ხრწნილებისა აზნაურებასა მას დიდებისა შვილთა ღმრთისათა. უწყით, რამეთუ ყოველი თანაკუნესის და თანა ელმის მოაქამდე.

ადრე, იმავე ეპისტოლეში (რომ. 5, 12) წმიდა პავლე მოციქული განმარტავს, რომ ვითარცა-იგი ერთისა მის კაცისათვის ცოდვაი სოფლად შემოხდა და ცოდვისა ძლით სიკუდილი, სხვა ეპისტოლეში (1 კორ. 15, 21-22) იგი წერს: რამეთუ კაცისა მიერ იყო სიკუდილი და კაცისა მიერ აღდგომაი მკუდართაი და ვითარცა-იგი ადამის გამო ყოველნი მოსწყდებიან, ეგრეცა ქრისტეს მიერ ყოველნი ცხოველ იქმნენ.

ამ დოგმატს აბსოლუტური სიცხადით განმარტავს მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი:

„რას ნიშავს ამაოებასა დაემორჩილა? – ესე იგი, ხრწნადი გახდა. რატომ, რა მიზეზით? შენს გამო, ადამიანო! იმიტომ, რომ შენ ხრწნადი და მწუხარებით მოწყვლადი სხეული მიიღე, შენს გამო ასევე დედამიწაც დაიწყევლა და მან ეკალი და კუროსთავი აღმოაცენა“.

და შემდეგ:

„ისევე, როგორც ქმნილება შეიცვალა და ხრწნადი გახდა, შენი ხრწნადი სხეულიც შემდეგ უხრწნადი შეიქმნება და სხვა ქმნილებანიც მის შესაბამისად მას მიემსგავსება“.

აქვე უნდა შევნიშოთ, რომ მართლმადიდებლური ღვთისმსახურებაში ნაცვალსახელი „შენ“ იმავეს ნიშნავს, რასაც, ხშირად – ნაცვალსახელი „მე“, ანუ – ადამს (რამეთუ ჩვენ, ყველანი, ადამიანები ვართ). მღვდელმთავარი იოანე სხვა ადგილას ასე განმარტავს:

„რად აღდგა სიკვდილი მთელი სამყაროს წინააღმდეგ? იმად, რომ ხის ნაყოფი მხოლოდ ერთმა ადამიანმა იგემა“ (Tолкование нa посланиe к Pимлянам 5, 15-21).

წმიდა მაკარი დიდი იმავე ნაწყვეტის შესახებ ამბობს:

„ადამი ყოველი ქმნილების ბატონად და მეფედ იყო დადგენილი... მის წარმოტყვენასთან ერთად ხრწნადი გახდა მისი მსახური და მორჩილი ქმნილებანიც, რადგანაც მისი მეშვეობით სიკვდილი ყოველ სულზე გაბატონდა.

ღირსი სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი ასევე არაორაზროვნად ამტკიცებს, რომ მატერიალური ქმნილება - და არა მხოლოდ სამოთხე ადამის შეცოდებამდე უხრწნელი და სიკვდილისათვის მიუღწეველი იყო.

თავის ჩანაწერებში მამა სერაფიმე ღირსი სვიმეონის სწავლებას შემდეგი სიტყვებით წარმოადგენს: „მოდით, ვიკითხოთ და დავეწაფოთ შთაგონებას მოძღვრებიდან, რომელსაც სრულყოფილად და არაორაზროვნად მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი უდიადესი წმიდანი, გვიანი დროის მამა, ასწავლიდა. მან მართლმადიდებელი ეკლესიის სწავლება ისე ღვთაებრივად და ცხადად დაამკვიდრა, რომ მას წმიდა ეკლესიის მესამე და უკანასკნელი ღვთისმეტყველი ეწოდა, წმიდა მოციქულისა და მახარებლისა იოანესა და მღვდელმთავარ გრიგოლ ნაზიანზელის შემდეგ.

როგორც უკვე ვნახეთ, იგი წერს, რომ ადამი თავდაპირველად შემოქმედმა ღმერთმა არა მხოლოდ სამოთხის, არამედ ყოველივე შექმნილის, რაც კი ცისქვეშეთში არსებობს, უხრწნადი სამყაროს უკვდავ მეფედ დაადგინა. იმავე სიტყვაში ღირსი სვიმეონი საუბრობს იმის შესახებ, რომ ადამის შეცოდების შემდეგ, „ღმერთმა სამოთხე არ დაწყევლა... არამედ მხოლოდ დანარჩენი დედამიწა, რომელიც ასევე უხრწნადი იყო და ყოველივეს თავისთავად აღმოაცენებდა..

ამრიგად მას, ვინც მცნების დარღვევით ხრწნადი და მოკვდავი გახდა, სრულიად მართებულად ეკუთვნოდა ხრწნად მიწაზე ცხოვრება და ხრწნადი საკვებით კვება. შემდეგ ყველა ქმნილებამაც, როდესაც მათ ადამი სამოთხიდან გაძევებული იხილეს, აღარ ისურვეს მას, დამნაშავეს, დამორჩილებოდნენ.. ღმერთმა ეს ქმნილებანი თავისი ძალით შეაკავა და თავისი კეთილმოწლეობისა და სათნოების გამო არ მისცა მათ ნება მაშინვე მისეოდნენ ადამიანს. უფალმა ინება, რომ ქმნილებანი ადამის მორჩილნი დარჩენილიყვნენ და გახდნენ რა ხრწნადნი, ყოფილიყვნენ მსახურნი ხრწნადი ადამიანისა, რომლისთვისაც იყვნენ შექმნილნი...

ხედავ, რომ მთელი ეს ქმნილება თავდაპირველად უხრწნელი იყო და ღმერთმა ის სამოთხის რანგში შექმნა? მაგრამ შემდეგ უფალმა ისინი ხრწნადობას დაუქვემდებარა და ადამიანთა ამაოებას დაუმორჩილა“. (შდრ. წმიდა მაქსიმე აღმსარებელი: „ადამის სასიკვდილო განაჩენი ბუნებას გამოუტანეს, რამეთუ გრძნობისმიერმა სიამოვნებამ დაიწყო ბუნების ხელმძღვანელობა“. Добротолюбие, ტომი 2.)

წმიდა მამები იმასაც აღნიშნავენ, რომ სიკვდილის განაჩენი, რომელმაც მოქმედება შეცოდების შემდეგ დაიწყო, მხოლოდ სასჯელი არ იყო. ეს აგრეთვე სიკეთე გახლდათ, ვინაიდან რაკი ადამიანი დაეცა, ამავე დროს უკვდავი რომ დარჩენილიყო, გამოსავალი აღარ ექნებოდა. აბა, წარმოიდგინეთ: მონანიების უუნარო, რომელიც ვეღარ შეძლებდა სამოთხეში მოხვედრას, მაგრამ ამავე დროს მუდამ ცოცხალი, ცოცხლობს და ცოცხლობს, ყოვლგვარი იმედის გარეშე, რომ ოდესმე ასეთ მდგომარეობას ბოლო მოეღება. სიკვდილთან ერთად ცოდვაც მთავრდება. თვით ის ფაქტი, რომ სიკვდილის გვეშინია, ჩვენში წინააღმდეგობას აღვიძებს. თუკი დავივიწყეთ სამოთხე, სიკვდილის ისე გვეშინია, რომ ვიწყებთ ჩვენი დაცემული ბუნებისადმი წინააღმდეგობის გაწევას, დაცემული მდგომარეობის დაძლევას.

წმიდა მღვდელმთავარი კირილე ალექსანდრიელი (+ 444) დაცემული ადამიანის ავადმყოფობისა და მისი სიკვდილის მნიშვნელობის შესახებ წერს:

„ადამიანი, რომელმაც თავისი წილი დამაძაბუნებელი სიმწარე და მწუხარება მიიღო, ავადმყოფობას მიეცა. იგი ტანჯვამ და ცხოვრების სიმწარემ დაიმორჩილა. ვინაიდან შრომისა და დარდისაგან თავისუფალ ცხოვრებაში გონივრულად არ მოიქცა, ამიტომ იგი უბედურებას მიეცა, რათა ტანჯვით ემკურნალა ავადმყოფობისათვის, რომელიც მას ნეტარების დროს დაეუფლა.

სჯულისმომცემელმა უფალმა ცოდვის გაგრძელება სიკვდილით შეაჩერა. იგი თვით სასჯელით კაცობრიობისადმი თავის სიყვარულს გვაჩვენებს. ვინაიდან მცნების მიმღებმა ადამიანმა სიკვდილი მცნების დარღვევასთან დააკავშირა, ამისათვის იგი, როგორც დამნაშავე, სასჯელის ღირსი შეიქმნა. ამიტომ ღმერთმა ისე ჰქმნა, რომ თვით სასჯელში ყოფილიყო მისი ხსნა. რამეთუ სიკვდილი ჩვენს ცხოველურ ბუნებას განაზავებს და ამრიგად, იგი ერთი მხრივ ბოროტების ქმედებას წყვეტს, ხოლო მეორე მხრივ ადამიანს ავადმყოფობისაგან იხსნის, მას შრომისაგან ათავისუფლებს, ბოლოს წუხილსა და დარდს უწესებს და მის სხეულებრივ ტანჯვას ამთავრებს. მსაჯულმა კაცობრიობისადმი ასეთ სიყვარულს სასჯელი დაურთო“.

დასასრულ, ღირსი სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი იმის შესახებ წერს, თუ როგორ უქმდება სასიკვდილო განაჩენი იესო ქრისტეს ჯვარცმითა და აღდგომით:

„ღვთის განსაზღვრება: მიწა ხარ და მიწადცა მიიქეც, ისევე როგორც ყოველივე ადამიანისათვის დაწესებული, მისი შეცოდების შემდეგ, კიდევ იმოქმედებს ქვეყნიერების დასასრულამდე, მაგრამ – ღვთის წყალობით, ქრისტეს განსაკუთრებული მსხვერპლის ძალით იმ სოფლად მას უკვე არავითარი ძალა არ ექნება, ოდეს საყოველთაო აღდგომა აღსრულდება. აღდგომა ვერ განხორციელდებოდა, თუ თვით ძე ღვთისა სიკვდილიდან არ აღდგებოდა, რომელიც აღნიშნული განსაზღვრების გასაუქმელად და მთელი კაცობრივი ბუნების აღდგომისათვის მოკვდა“.

საყოველთაო აღდგომისას ყოველი ქმნილება ადამიანთან ერთად ხრწნადობისაგან გათავისუფლდება, ისევე როგორც ოდესღაც ხრწნადი გახდა ადამიანის დანაშაულის გამო. ღირსი სვიმეონი წერს:

„ადამიანი, როდესაც კვლავ განახლდება და გახდება სულიერი, უხრწნადი და უკვდავი, ღვთის მიერ ადამიანისათვის სამუშაოდ დამორჩილებული ყოველი ქმნილება, ამ სამუშაოსაგან გათავისუფლებული, მასთან ერთად განახლებული, უხრწნადი და თითქოს სულიერიც გახდება...

ყოველი ქმნილების განახლებამდე არ ეგების ადამიანთა სხეულის აღდგომის დიდებით შემოსვა და უხრწნადად ქმნა. მაგრამ, როგორც დასაბამით, ჯერ ყოველი ქმნილება უხრწნადი შეიქმნა, ხოლო შემდეგ შექმნილია ადამიანი, ასევე ჯერ ყოველი ქმნილება უნდა გახდეს კვლავ უხრწნადი, ხოლო შემდეგ განახლდეს და ადამიანთა ხრწნადი სხეული გახდეს უხრწნადი... და ადამიანი კვლავ უხრწნადი და სულიერი ბინადარი იქნება უხრწნად, მარადიულ და სულიერ სამკვიდრებელში“.

3. 20. და უწოდა ადამ სახელი ცოლსა თვისსა ცხოვრება (ევა) რამეთუ იგი არს დედა ყოველთა მცხოვრებელთა.

ევა ნიშნავს „სიცოცხლეს“. ახლა, ადამი მას საკუთარ სახელს არქმევს, მაშინ როდესაც მანამდე მას ცოლი ეწოდებოდა.

3. 21. და უქმნა უფალმან ადამს და ცოლსა მისსა სამოსელნი ტყავისანი და შეჰმოსნა მან.

წმიდა გრიგოლ ნოსელი ამბობს: ეს იმას ნიშნავს, რომ მათ პირდაპირი გაგებით, „ტყავეული ჩაიცვეს“, მაგრამ სიმბოლურად სამოსი იმასაც აღნიშნავს, რომ ისინი ახლა სხვა სხეულით შეიმოსნენ, ე.ი. მათი ბუნება შეიცვალა.

3. 22-23. და თქუა უფალმან ღმერთმან: აჰა, ადამ იქმნა ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა და ნუსადა მიყოს ხელი თვისი და მოიღოს ხისაგან ცხოვრებისა და ჭამოს და ცხოვნდეს უკუნისამდე. და განავლინა იგი უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან საშუებელისა საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა.

უფალმა თქვა: ვითარცა ერთი ჩუენგანი, მრავლობითი რიცხვით იგი თავისთავის – წმიდა სამების – შესახებ საუბრობს. ის ადამს გააძევებს, რათა მან არ იგემოს ნაყოფი სიცოცხლის ხისა, რომელსაც ჩვენ გამოცხადების (აპოკალიფსის) წიგნშიც ვხედავთ: სიცოხლის ხე სამოთხის შუაგულშია. ამ ხის ნაყოფის შეჭმით ადამიანი, ბოროტებაში დარჩენილი, უკვდავი გახდებოდა და ღმერთს ეს არ სურს; ამიტომაც იგი გააძევებს მას.

3. 24. და განხადა ადამ და დაამკვიდრა იგი წინაშე საშუებელსა სამოთხისასა და დააწესა ქერობინი და მოტყინარე მახვილი იქცევისი დაცვად გზასა ხისა ცხორებისასა.

ღირსი მაკარი ეგვიპტელი ამ ნაწყვეტს, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, მისტიკური აზრით განმარტავს: ეს არის ის, რაც ყოველ სულს ემართება, როცა მისთვის სამოთხის კარი იხურება. მაგრამ იგი ამასთანავე პირდაპირ ნათქვამსაც ნიშნავს – იქ ქერუბიმია ცეცხლოვანი მახვილით.

* * *

ამრიგად, ჩვენ განვიხილეთ ეკლესიის ღვთისმეტყველების საფუძვლები – შესაქმის წიგნის პირველი სამი თავი ადამიანის წარმოშობისა და, მაშასადამე, მისი დანიშნულების შესახებ. ეს ღვთისმეტყველება ავსებს საეკლესიო ღვთისმსახურებას, განსაკუთრებით 14 სექტემბერს – პატიოსანი და ცხოველსმყოფელი ჯვრის მსოფლიო ამაღლების დღესასწაულზე, ღვთისმსახურების საკითხავებში მრავალი კარგი მუხლია ჩართული, რომელიც გვაჩვენებს, თუ როგორ ესმის ეკლესიას ის, რაც სამოთხეში ხდებოდა და რა მოხდა, როცა ქრისტე მოგვევლინა. ისინი იმ ხეს, რომლისგანაც ადამმა იგემა, ჯვრის ძელს ადარებენ.

ასეთია მოკლედ ღვთისმეტყველება სამყაროს დასაბამისა, სამოთხისა, პირველქმნილი ადამისა, მისი დაცემისა და იმ მდგომარეობისა, რომელსაც ვცდილობთ, რომ დავუბრუნდეთ მეორე ადამის, ანუ ქრისტეს მეშვეობით.

თუ თქვენ ეცდებით, კაცობრიობის ისტორიის დასაბამის მოვლენები გაიგოთ უბრალოდ როგორც ალეგორია, როგორც სახალისო ისტორია, რომელიც გვამცნობს რაღაც საყოველთაოს, საინტერესოს, მაგრამ არაამქვეყნიურის შესახებ, ამით თქვენს თავს სამოთხის ჭეშმარიტი შეცნობის შესაძლებლობას მოუსპობთ. მაგალითად, რომის ეკლესიის მრავალი კათოლიკე თეოლოგი ამბობს, რომ სამოთხის იდეა თანამედროვე ანთროპოლოგიის აღმოჩენებს არ შეესაბამება, ამიტომ ყოველივეს იმ თვალსაზრისის აღიარებით უნდა გადავხედოთ, რომ ადამიანი უმდაბლესი ცხოველების ევოლუციის შედეგად წარმოიქმნა. ისინი ამბობენ, პირველქმნილი ცოდვა შემდეგს უნდა ნიშნავდეს: გარკვეულ ეტაპზე ადამიანი იმდენად განვითარებული ხდება, რომ საკუთარი თავის შეცნობას იწყებს და ნამდვილ ადამიანად ყალიბდება; სწორედ ეს გაცნობიერება იყო თავისებური შეცოდება. მათ სქემაში სამოთხე ვერ იქნება, რადგანაც სამოთხეში მყოფი ადამიანი განღმრთობილი გახლდათ.

ჩვენთვის მეტად მნიშვნელოვანია, დავინახოთ ეს ორი ერთმანეთისადმი სრულიად საპირისპირო მიდგომა:

პირველი: ადამიანი თვით ღმერთმა შექმნა და მას მიანიჭა ზეადამიანური გონება, რაც ჩვენი პირველქმნადი ბუნება არის, რომელსაც მოვწყდით და რომლისკენაც მივისწრაფვით.

მეორე: ადამიანი უმდაბლესი ქმნილებიდან წარმოიქმნა. ასეთ მიდგომას, რა თქმა უნდა, მორალური რეალიტივიზმის ფილოსოფიისკენ მივყავართ. ვინაიდან, თუკი ჩვენ ოდესღაც რაღაც სხვა, მაიმუნისმაგვარი ადამიანები ვიყავით, მაშინ ოდესმე რაღაც სხვა ვიქნებით - მივემართებით რა ზეკაცის იდეისკენ (ევოლუციონისტთა უმეტესობა ძალიან ბევრს საუბრობს იმის შესახებ, რომ კოლექტიური კაცობრიობა ზეადამიანად გარდაიქმნება). ასეთ შეხედულებას ასევე ტეიარ დე შარდენის იდეების მსგავსი რელიგიური იდეებისაკენ მივყავართ. იგი ამბობს, რომ მთელი სამყარო ევოლუციონირებს უმაღლესი მდგომარეობისაკენ. ეს სამყარო პურივითაა, რომელიც სხვა სამყაროდ გარდაიქმნება (უფრო სწორად, ტრანსმუტირებს - მუტაციით იცვლება) და შემდეგ ყოველივე ქრისტე ხდება. რა თქმა უნდა, ეს პანთეიზმს ემსგავსება, როგორც რაღაც საშინელი მწვალებლობა რაც აგრერიგად არის საჭირო ანტიქრისტესთვის ძალაუფლების მოსაპოვებლად. ადამიანები იფიქრებენ, რომ ისინი ღმერთები არიან, სინამდვილეში კი მათ პირუტყვული ფილოსოფიით უხელმძღვანელებენ.

წმიდა მამათა სწავლების გაცნობისას ვხედავთ, რომ ქრისტე მართლაც მოკვდა ჯვარზე. ეს არის რეალური, ფიზიკური მოვლენა და არა – სიმბოლო ან ალეგორია; ამავე დროს მას სულიერი შედეგებიც აქვს, იგი ადამიანის მდგომარეობას ცვლის, რომლითაც ჩვენ არა სიმბოლურად, არამედ ნამდვილად ვცხონდებით. ადამმა ხის ნაყოფი იგემა და ამით სამოთხე დაკარგა. ესეც სულიერი შედეგების მქონე ფიხიკური მოვლენა გახლდათ, რამაც ადამიანის მდგომარეობა შეცვალა.

წინა - სარჩევი - შემდეგი