წმიდა პალადი ჰელენოპოლელი

ლავსაიკონი

46. კეფალად წოდებული პაფნუტის სწავლანი

ერთ დღეს ამ ორ წმინდანს ზემოთ ხსენებული პაფნუტი დაემგზავრა, რომელსაც კეფალა (კლდე) შეარქვეს. მას ჰქონდა მადლი ძველი და ახალი აღთქმის წიგნების განმარტებისა, ისე, რომ წმინდა წერილს არ იცნობდა.

პაფნუტი გამორჩეულად მშვიდი იყო და წინასწარმეტყველების ნიჭითაც იყო შემკული ფარულად. მის საქებრად იმასაც ამბობდნენ: ისე განვლო ამქვეყნიური ცხოვრების ოთხმოცი წელი, ერთდროულად ორი სამოსი არ ჰქონიაო.

ამ წმინდა მამებს დავემგზავრეთ ჩვენც: მე და სანატრელი ალვინე. მათ გამოვკითხეთ, თუ რატომ ეცემოდნენ ზოგჯერ ძმები ან რა მიზეზით განუდგებოდნენ რწმენას. უფრო მეტად კი ის გამოვიძიეთ, რატომ აღესრულა სავარძელში ხელსაქმესთან ერთად ქერიმონ განშორებული ან მეორე ძმა - ჭის თხრისას, სხვა კი - სკიტისკენ მიმავალი. გავიხსენეთ სტეფანეს დაცემაც, ასევე ამბები ევკარპიოსის, იერონ ალექსანდრიელის, უალი პალესტინელისა და პტოლემე სკიტელისა, რომელიც წარმოშობით ეგვიპტიდან იყო. ამასთანავე, ისიც ვიკითხეთ, თუ მრავალი წლის განმავლობაში უდაბნოში კეთილად მოღვაწე ზოგი ბერი რატომ გადავიდა ჭკუიდან ან გემოთმოყვარეობის ვნებამ რატომ შეიპყრო, სხვა კი სიძვის ვნებას დაემონა.

წმინდა პაფნუტიმ და მისმა თანამგზავრებმა, ხრონიოსმა და იაკობმა, ასეთი რამ გვაუწყეს: ”ყველაფერი, რაც ხდება, ორი მიზეზით აიხსნება - ღვთის ნებით და უფლის დაშვებით. ის, რაც სათნოებითა და ღმერთის სადიდებლად აღესრულება, მისი განგებით ხდება. ხოლო ის, რაც ზიანს, ტანჯვას, ღელვასა და შფოთს იწვევს, ღვთისგან დაიშვება იმათ მიმართ, ვინც ურწმუნოა და პირუტყვული ვნებითაა შეპყრობილი. ასეთებს უფალი განსაცდელს შეამთხვევს, მართლმორწმუნე და ღვთისმსახურ ადამიანს კი ღვთის შეწევნა არ აკლდება და უფალი მას სამარცხვინო დაცემისა და ეშმაკთა ცდუნებისათვის არ იმეტებს.

ეცემიან ისინიც, რომლებიც განმხრწნელი ან პირფერობის სენით არიან შეპყრობილნი. ისინი მზაკვრულად ფიქრობენ, რომ სათნოება მოიპოვეს. ასეთები ეცემიან და მათი გულარძნილობის გამო უფალი მათ ტოვებს, რათა ჩაუფიქრდნენ საკუთარ მდგომარეობას და შეცვალონ თავიანთი ცხოვრება.

ზოგჯერ ისიც ხდება, რომ არაწმინდა სურვილებით შეპყრობილი ჭაბუკი თავისი ბილწი განზრახვის აღსასრულებლად ვითომდა მოწყალებას იჩენს და ეხმარება გაჭირვებულებს. თუმცაღა, ისიც ვიცით, რომ ობლის, მონაზვნის მშობლის შეწევნა დიდი მადლია.

არიან ისეთებიც, რომლებიც მოწყალების მიზნით შეეწევიან სნეულს, მოხუცს, გასაჭირში ჩავარდნილს, მაგრამ ამ ყველაფერს დრტვინვით აღასრულებენ. არადა, მოწყალება უხვად და სიხარულით უნდა გაიღო.

წმინდანებმა ისიც მაუწყეს, რომ ადამიანები განსხვავებული თვისებებით გამოირჩევიან. მათი ერთი ნაწილი გონებამახვილია, მეორე მოღვაწეობის სურვილითაა მოცული. მაგრამ, თუ ისინი თავიანთი მახვილი გონებით თუ კეთილი საქმეებით არ განადიდებენ და მადლობას არ შესწირავენ სიკეთის მომნიჭებელ უფალს, ასეთებს ღმერთი ტოვებს. საკუთარ თავს მინდობილნი კი ამ დროს სირცხვილსა და უპატიობაში ცვივდებიან და აცნობიერებენ თავიანთ უპატიო ყოფას. მათი ამპარტავნება თანდათან ქრება. ამ გზით კი ისინი არა საკუთარი თავის, არამედ უფლის მოიმედენი და მადლიერნი ხდებიან.


ამპარტავნებით შეპყრობილი ადამიანი საკუთარი ნიჭით ქედმაღლობს. ის თავის ღირსებებს და უნარს ზეციერ მეუფეს კი არ უმადლის, არამედ საკუთარ ძალისხმევას მიაწერს. ასეთებს უფალი მფარველ ანგელოზს განაშორებს, რომელსაც განგებისგან მისი ნიჭის დაცვა ჰქონდა მინდობილი. მფარველი ანგელოზისაგან მიტოვებული კი კარგავს ამ ნიჭს და პირუტყვულ ვნებაში ვარდება. ამ გზით მის-გან განიდევნება დემონური ქედმაღლობა - ამპარტავნება. სიწმინდისაგან განშორებულის სწავლებას აღარავინ ისმენს. მას ისე გაურბიან, როგორც წურბელებით ავსებულ წყაროს, რათა მასზე აღსრულდეს წმიდა წერილის სიტყვები: ”ბოროტს კი უთხრა ღმერთმა: `რას ქადაგებ კანონებს და პირთან მიგაქვს ჩემი პირობა?” (ფს. 49. 16).

ცოდვილთა სულები სხვადასხვა სახის წყაროს ემსგავსება: გემოთმოყვარეობისა და მემთვრალეობის ვნებით შეპყრობილები დაბინძურებულ წყაროს ჰგვანან, ვერცხლისმოყვარენი და მომხვეჭელნი – ბაყაყებით სავსეს, შურიანები და ამპარტავნები, რომლებიც გონების სიფრთხილითაც გამოირჩევიან, ჰგვანან ისეთ წყაროს, რომელიც გველებს ზრდის. ასეთთა სიტყვა მუდამ მყრალი, მდორე და აშმორებულია. მწარე და მყრალი გემოს გამო მასზე დაწაფება არავის სურს. ამიტომაც დავით მეფსალმუნე უფალს სთხოვდა: ”კეთილი აზრი და გაგება მასწავლე, ვინაიდან ვირწმუნე შენი მცნებანი” (ფს. 118. 66).

მართლაც, ცოდნა სიტკბოების გარეშე უსარგებლოა. ვინც ეს ირწმუნა, მას უფალი არ მიატოვებს. ასეთი ადამიანი სიმდაბლესა და სიმშვიდეს მოიპოვებს. ის თავის შესაძლებლობას შეიცნობს და ამპარტავნება არ შეი პყრობს. ასეთი ადამიანი მადლიერია უფლისა. ის ამ გზით ჭეშმარიტ ცოდნას შეიძენს. თუ სულიერ საუბრებს წმინდა და პატიოსანი ცხოვრება არ ახლავს, ემსგავსება ქარისგან გამოფიტულ თავთავს, რომელიც გარეგნულად ხორბალს კი ჰგავს, მაგრამ შიგნით ცარიელია.

ყოველგვარი დაცემა – ცოდნით, ხილვით, სმენით, ყნოსვით, საქმით თუ სხეულით - ამპარტავნებისგან მოიწევა და ღვთისგან დატევების მიზეზი ხდება. უფლისგან მიტოვებულები კი უნდა დაფიქრდნენ თავიანთ მდგომარეობაზე. მათ უნდა იცოდნენ: თუ ბილწ გულისთქმას შეუერთდება ქედმაღლობის ვნება, გამოწვეული ხორციელი საქმეებით, ისინი სავსებით დაშორდებიან უფალს. უდიდესი ბოროტებაა არაწმინდა ცხოვრებასთან წილნაყარი ამპარტავნება, რადგან იგი ადამიანურ ბუნებას დემონურად გარდაქმნის.

ღირსმა და წმინდა მამებმა ისიც გვაუწყეს, რომ ვიხილავდით თუ არა ბოროტი ცხოვრებით მცხოვრებ ადამიანს, სიტყვით კეთილსა და სარწმუნოს, მაშინვე გაგვეხსენებინა წმინდა სახარებიდან ეშმაკის მიერ უფლის გამოცდის ამბავი ან წმიდა წერილისეული სიტყვები: ”ხოლო გველი იყო უგონიერესი ყველა მხეცს შორის ქვეყანაზე” (დაბ. 3. 1..) მისმა გონიერებამ უფრო მეტად მას ავნო, რადგან არ ახლდა სათნოება. ამიტომ მორწმუნე და ზნეკეთილი ადამიანი უნდა დასჯერდეს იმას, რასაც უფალი მიანიჭებს. მან საქმით ის უნდა აკეთოს, რასაც ფიქრობს. რადგან მართალ სიტყვას ვნებებისგან თავისუფალი სათნო ცხოვრება თუ არ ახლავს, ნეტარი იობის სიტყვისამებრ: ”ემსგავსება უმარილოდ გამოცხობილ პურს” (იობ. 6. 6). ასეთ პურს კი არავინ ჭამს, და თუ იხმევს, უგემურად იხმევს და მჭამელს ვნებს.

როგორც იობი ამბობს, უმარილო პურის ჭამა ემსგავსება საქმისგან დაცლილ, ცარიელ სიტყვას, რომელიც ვერ დაანაყრებს მის მიმღებს, რადგან კეთილი საქმის მარილი აკლია.

ღვთის მიერ ადამიანთა მიტოვების და მიშვების მიზეზი შეიძლება სხვადასხვა იყოს: ზოგიერთი ამა თუ იმ დაფარულ სათნოებას ფლობს და განსაცდელი ზოგჯერ მისი მოთმინების გამოსაცდელად დაიშვება, მსგავსად მართალი იობისა, რომელსაც უფალმა უთხრა: ”ნუ გამოიკვლევ ჩემს საქმეებს, ნურც იფიქრებ, რომ სხვა რამისთვის გამოიცადე, არამედ რათა გამოჩენილიყო შენი სიმართლე” (იობი 40, 3). მე ადამიანთა გულში დაფარულ ზრახვებს ვჭვრეტ, სხვები უმეცარნი იყვნენ შენი სათნოებისა. ბოროტი აზრებით მოცულნი ფიქრობდნენ, რომ შენი სიმდიდრის გამო მეთაყვანებოდი. ამიტომ მოგივლინე ამდენი განსაცდელი, წაგართვი მთელი სიმდიდრე, რათა მათთვის მენახვებინა, როგორი მადლიერი იყავი ჩემი”.

ღმერთი ადამიანს ზოგჯერ იმიტომაც ტოვებს, რომ ქედმაღლობისა და ამპარტავნებისგან განაშოროს. ნეტარი პავლე მოციქულიც ღვთის მიშვებით დიდ ჭირსა და ღელვა-განსაცდელში ჩავარდა, როგორც თავად ამბობს: ”ეკალი მომეცა სხეულში, სატანის ანგელოზი, რომ დამქენჯნოს, რათა არ გავმედიდურდე” (2 კორ. 12, 7). უფალმა იმიტომ დაუშვა მასზე განსაცდელი, რომ ამდენი სასწაულის აღსრულებითა და ადამიანებისაგან პატივის მიგებით უზრუნველ ცხოვრებას ზვაობაში არ ჩაეგდო და არ დაღუპულიყო.

უფალმა იესო ქრისტემ ცოდვების გამო დატოვა დავრდომილი, რომელსაც ასე მიმართა: ”აჰა, გამოჯანმრთელდი, ნუღარ სცოდავ, რათა რამე უარესი არ შეგემთხვეს შენ” (იოანე 5, 14).

ღმერთმა დატოვა იუდაც, რადგან ვერცხლისმოყვარეობის ვნებას უფრო მეტად მიაგო პატივი, ვიდრე განკაცებულ უფალს, მან ცხოვრება იმით დაასრულა, რომ თავი ჩამოიხრჩო.

უფალმა მიატოვა ესავიც, რომელიც გემოთმოყვარეობის ვნებას დაემონა. ის მამის კურთხევის ნაცვლად წვირეს ეთაყვანა (დაბ. 25, 30-34).

სულიწმიდის მადლით გააცნობიერა ნეტარმა პავლე მოციქულმა ყოველივე ეს და ღვთის მიერ ადამიანების დატოვების გამო თქვა: ”და რაკი არ ცდილობდნენ ცოდნით ჰყოლოდათ ღმერთი, ღმერთმა ისინი გადასცა უკუღმართ გონებას დაუწესებლის საკეთებლად” (რომ. 1, 28).

იმათზე კი, რომლებსაც ეგონათ, რომ გახრწნილი გონებითა და ამპარტავნებით შეეძლოთ ღვთის შემეცნება, იგივე მოციქული ამბობს: ”რადგან შეიცნეს ღმერთი და არ ადიდეს, როგორც ღმერთი, არც მადლობდნენ, არამედ ამაო გახდა მათი გონიერება და დაუბნელდათ უმეცარი გული. თავიანთ თავთ ბრძენთ უწოდებდნენ და გამოსულელდნენ. ამიტომ გადასცა ისინი ღმერთმა უწმინდურებას მათი გულისთქმებით. ასე რომ, მათ თვითონ შებილწეს თავიანთი სხეულები” (რომ. 1, 21, 22, 24).

ყოველივე აქედან უნდა ვისწავლოთ, რომ შეუძლებელია, კაცი თავშეუკავებლობის ვნებაში ჩავარდეს, თუ ღმერთმა შეწევნა არ მოაკლო და არ დატოვა. უფალი კი მაშინ მიატოვებს მას, თუ უზრუნველ ცხოვრებასა და სულმოკლეობას მიეცემა.

ასეთია მონაზონთა შორის გამორჩეული სათნო ბერის – პაფნუტის სწავლა ძმათა დაცემის მიზეზებზე, რაც მან სანატრელ მამებთან – ხრონიოსსა და იაკობთან ერთად მგზავრობისას გვაუწყა. ეს მამები მოღვაწეთა შორის ბრწყინავდნენ. ისინი იერიქონის გამოქვაბულებში მკვიდრობდნენ. ამ ადგილებში თავდაპირველად ამორეველები სახლობდნენ. მათ თავიანთი გამოქვაბულები მაშინ გამოკეტეს, როცა ისუ ნავეს ძე უცხოტომელებს დევნიდა დუკას მთაზე.

წინა თავი სარჩევი შემდეგი თავი