წმიდა იოანე ოქროპირი
რომაელთა მიმართ ეპისტოლის განმარტებათარგმანი ეფუძნება ორიგინალის მინისეულ გამოცემას
მეორე ჰომილია
“უპირველესად, ვმადლობ ჩემს ღმერთს, იესო ქრისტეს მიერ, ყველა თქვენგანის გამო, რომ თქვენი რწმენა იქადაგება მთელ სოფელში” (1.8)
ა. შესაფერისი დასაწყისია ნეტარი სულისთვის და საკმარისიც ყველას დასამოძღვრად, რომ თითოეულმა ადამიანმა თავისი საქმეებიც და სიტყვებიც ღმერთს უპირველნაყოფოს24, და არა მხოლოდ თავისიანთა, არამედ უცხოთა წარმატებების გამოც ჰმადლობდეს მას, რაც შურისგანაც და ავმეტყველებისგანაც წმინდაყოფს სულს და უმეტესად მოიზიდავს ღმერთს მმადლობელთა კეთილგონიერების მიმართ. ამიტომ ამბობს იგი, აგრეთვე, სხვა ადგილას: “კურთხეულია ღმერთი და მამა ჩემი უფლის იესო ქრისტესი, რომელმაც გვაკურთხა ჩვენ მთელი სულიერი კურთხევით” (ეფეს. 1.3), მართებთ კი ჰმადლობდნენ არა მხოლოდ მდიდრებს, არამედ ღარიბებსაც, არა ჯანმრთელებს, არამედ სნეულთაც, არა კეთილდღეობაში მყოფთ, არამედ საპირისპიროთა დამთმენთაც, რადგან ზურგის ქარით ოდეს წარემართოს საქმენი, არაფერია საკვირველი, უკეთუ ვმადლობდეთ, მაგრამ რაჟამს ფრიადი ღელვა იქნება, ისე რომ ხომალდიც გადაბრუნდება და დანთქმის საფრთხე შეექმნება, მაშინ გვმართებს ფრიადი გამოჩინება მოთმინებისა და კეთილმადლოვნებისა. ამის გამო დაედგა გვირგვინი იობსაც, რომელმაც სწორედ ამით დაუხშო ურცხვინო პირი ეშმაკს და უცხადესად გამოაჩინა, რომ არათუ, კეთილდღეობაში რაჟამს იყო, საფასეთათვის ჰმადლობდა ღმერთს, არამედ – მისდამი ფრიადი სიყვარულისა გამო. დაუკვირდი კი იმასაც, რის გამო არის მოციქული მადლიერი: არა მიწიერთა და წარწყმედადთათვის, როგორიცაა მთავრობა, ძალაუფლება, სახელგანთქმულობა (რადგან არაფრად ფასობს ესენი), არამედ – ჭეშმარიტად კეთილთა გამო, რაც არის რწმენა და სიტყვახსნილობა25. და რაოდენი მოწლეობით26 ჰმადლობს მას! არ უთქვამს კი: “ღმერთო”, არამედ “ღმერთო ჩემო”. ამასვე იქმოდნენ წინასწარმეტყველნიც, განისაკუთრებენ27 რა საზოგადოს, თუმცა რადღა საკვირველია წინასწარმეტყველნი, მაშინ როცა თავად ღმერთიც მიწყივ ამგვარივეს მოქმედად ჩანს მონათა მიმართ, ამბობს რა თავის თავს აბრაამის, ისააკისა და იაკობის ღმერთად.
“რომ თქვენი რწმენა იქადაგება მთელ სოფელში”:
რას ნიშნავს, მაშ, ეს? მთელმა ქვეყანამ გაიგო რომაელთა რწმენის შესახებ?
მთელმა ქვეყანამ – მისგან28, და არაფერია ამაში შეუსაბამო, რადგან უჩინო როდი იყო ეს ქალაქი, არამედ იგი, როგორც მწვერვალზე მდებარე, ყოველმხრივ საჩინოვდებოდა. შენ კი ჩემთან ერთად განჭვრიტე ქადაგების ძალა, როგორ დაიპყრო მან მოკლე დროში, მებაჟეთა და მებადურთა მიერ, ქალაქთა კორიფე29 და როგორ გახდნენ სირიელი კაცები მოძღვარნი და წინამძღვარნი რომაელებისა, რომლებსაც, ამასთან, ორ წარმატებას უდასტურებს მოციქული: იმას, რომ ირწმუნეს მათ და იმას, რომ ირწმუნეს სიტყვახსნილობით30, თანაც – იმგვარით, რომ მთელ ქვეყნიერებას მიწვდა მათი სახელოვნება, რადგან ასე ამბობს: ”თქვენი რწმენა იქადაგება მთელ სოფელში” (1.8), დიახ, რწმენა და არა სიტყვამბრძოლობანი31, არცთუ განჩხრეკანი ანდა სილოგიზმები, თუმცა კი მრავალი იყო იქ დაბრკოლება მოძღვრებისთვის, რადგან რომაელები, ახლახანს მიმღებნი მთელი სამკვიდროს32 გამგებლობისა, დიდად თავმომწონეობდნენ და სიმდიდრესა და ფუფუნებაში ცხოვრობდნენ, ამ დროს კი ქადაგების შემომტანნი ხდებიან მებადურები – იუდეველნი და იუდეველთაგანნი (იმ ერისაგანნი, რომელიც მოძაგებული იყო და ყველასგან შეძულებული), თან ისინი იუდეაში აღზრდილი ჯვარცმულისადმი თაყვანისცემას აწესებენ და როგორც მოძღვარნი, მოძღვრებასთან ერთად მკაცრი ცხოვრების შესახებაც უქადაგებენ იმ ადამიანებს, რომლებიც ფუფუნებას იყვნენ მიცემულნი და ამჟამინდელს შემსჭვალვოდნენ, მქადაგებლებად კი გახლდნენ უპოვარნი და მდაბიონი, უაზნონი33 და უაზნოთაგანნი, თუმცა ვერაფერმა დააბრკოლა მათი სიტყვის სარბიელი.
ეგოდენი იყო ჯვარცმულის ძალა, რომ ყოველგან მიმოიქცეოდა ქადაგება, რადგან ”იქადაგება, - ამბობს, - მთელ სოფელში”. არ უთქვამს მას: ”ცხადი ხდება”, არამედ – ”იქადაგება”, რაც ნიშნავს, რომ ყველა მათ შესახებ საუბრობდა.
უდასტურებს რა, მაშ, ამას თესალონიკელებს, სხვა რამესაც დასძენს მოციქული, ვინაიდან როდესაც თქვა მან: ”თქვენგან გახმოვანდა სიტყვა ღვთისა” (I თეს. 1.8), იქვე დასძინა: ”ასე რომ, არ გვაქვს ჩვენ საჭიროება, რაიმე ვთქვათ” (I თეს. 1.8). მართლაც, მოწაფეები მოძღვართა ხარისხში დადგინდნენ, რაჟამს თავიანთი სიტყვახსნილობით ყველანი განსწავლეს და თავისკენ მოიზიდეს, ვინაიდან არათუ შეჩერდა სადმე ქადაგება, არამედ ცეცხლზე უმძაფრესად განივრცო იგი მთელ სამკვიდროში; თუმცა აქ – მხოლოდ ესოდენი34.
”რომ იქადაგება”. კარგად თქვა მოციქულმა: ”რომ იქადაგება”, წარმოაჩინა რა ამით, რომ არ იყო საჭიროება, არც ვალდებულება უკვე თქმულზე რაიმეს დამატებისა, რადგან ქადაგის35 საქმე მხოლოდ ისაა, რომ რაც უთხრეს, ის გადასცეს. ამიტომაა, რომ მღვდელიც ქადაგად ითქმის, რადგან არა თავისას, არამედ წარმომგზავნელისას მაუწყებლობს. მართალია, პეტრეს ჰქონდა ნაქადაგები რომში, მაგრამ პავლე მოციქული პეტრესეულს თავისად რაცხს, იმდენად ზეჭარბად იყო იგი, როგორც ახლახანს ვთქვი, განწმენდილი ყოველგვარი მოშურნეობისგან.
”რამეთუ ჩემი მოწამეა ღმერთი, რომელსაც ვეთაყვანები 36 ჩემი სულით, მისი ძის სახარებით” (I.9).
ბ. სამოციქულო თანალმობათა სიტყვებია ეს და მამობრივი მზრუნველობის გამოვლენა37. მართლაც, რას ნიშნავს, რაც მან თქვა, და რის გამო უწოდებს ღმერთს ”თავის მოწამედ”?
მოწლეობის38 შესახებ იყო მისი სიტყვა39, მაგრამ ვინაიდან ჯერაც არ ეხილა მას ისინი, ამიტომაც, მაშ, არა კაცთაგანს ვისმე, არამედ მას, გულთამხილავს40, უწოდა ”მოწამედ”. ამიტომ, როდესაც ამბობდა: ”მიყვარხართ თქვენ”, და ამის ნიშნად მუდამჟამს ლოცვასა და მათთან მისვლის სურვილს წარმოაჩენდა, არკი იყო რა არც ეს დასტურმყოფელი, ღირსსარწმუნო მოწმეობას შეუვრდება. განა ძალუძს ჩვენგანს ვისმე მოქადულობდეს იმით, რომ სახლში ლოცვისას იხსენიებს იგი ეკლესიის სისავსეს?41 არა მგონია. მაგრამ პავლე არა მხოლოდ ერთი ქალაქის, არამედ მთელი სამკვიდროს გამო მიეახლებოდა ღმერთს და ეს არა ერთგზის, ან ორგზის ანთუ სამგზის, არამედ – მუდამჟამს. თუკი მუდამჟამს ვინმეს ხსოვნა ვერ მოხდებოდა, თუ არა დიდი სიყვარულის შედეგად, ლოცვებში მოხსენიება, თან მოუკლებლად (შდრ. I თეს. 1.2; I თეს. 5.17), ისაზრე რაოდენი მოწლეობისა და სიყვარულის გამოვლენაა!
ხოლო რაჟამს ამბობს: “რომელსაც ვმსახურებ ჩემი სულით, მისი ძის სახარებით”, ამით ერთდროულად წარმოგვიჩენს ჩვენ ღვთის მადლსაც და თავის მდაბალცნობიერებასაც42, კერძოდ, ღვთის მადლს იმით, რომ ესოდენი საქმე განუჩინა მას, ხოლო თავის მდაბალცნობიერებას იმით, რომ არა საკუთარ გულმოდგინებად, არამედ სულიწმინდის შემწეობად რაცხს ყოველივეს. ხოლო “სახარების” დართვა მსახურების სახეს ცხადყოფს, რადგან მრავალია და სხვადასხვაგვარი მსახურების43 სახენი, ისევე როგორც თაყვანებისა44.
მსგავსად იმისა, რაც ხდება მეფეებთან დაკავშირებით, რაჟამს ერთი მეფობის45 ქვეშ არიან განწესებულნი ყველანი, თუმცა კი ყველა მათგანი ერთსა და იმავე მსახურებას როდი ეწევა, არამედ ერთი ემსახურება ლაშქარის სარდლობას, მეორე – ქალაქის გამგებლობას, სხვა კიდევ – საგანძურებში დაცულ საფასეთა დაცვას, ამგვარადვე, სულიერთა მხრივაც, ერთი ეთაყვანება და ემონება ღმერთს სარწმუნოებითა და თავისი ცხოვრების კეთილად წარმართვით, მეორე – უცხოთა მზრუნველობის თავსდებით, სხვა კი – შეჭირვებულთა მოვლა-პატრონობით.
ან კიდევ, ისევე როგორც თვით მოციქულებთან დაკავშირებითაც, სტეფანესაგანნი46 ქვრივებზე ზრუნვით ემსახურებოდნენ ღმერთს, სხვანი კი, რომელთაგანი იყო პავლეც, სიტყვიერი დამოძღვრითა და ქადაგების მახარებლობით ეთაყვანებოდნენ მას, ამგვარი იყო რა მათეული მსახურების სახე, ვინაიდან ეს განეწესა47 მათთვის. ამის გამო, არა მხოლოდ “მოწამედ” მოუხმობს იგი ღმერთს, არამედ ამბობს იმასაც, რაც მას ერწმუნა48, წარმოაჩენს რა, რომ ესოდენნი რომ არ ყოფილიყო მისდამი მინდობილი, ამათი მრწმუნებლის49 “მოწამედ” მოხმობა სიცრუე იქნებოდა მისგან, ხოლო ამასთან ერთად მოწადინეა აჩვენოს ისიც, რომ მათდამი მისი სიყვარული და მზრუნველობა აუცილებლობის შედეგია, ვინაიდან, იმისთვის, რომ არ ეთქვათ მისთვის: “ვინ ხარ შენ და საიდან, აგრერიგად დიდ და უსამეუფოეს ქალაქზე მზრუნველობას რომ განიკუთვნებ?”, აჩვენებს, რომ მისთვის ვალდებულებითაა ამგვარი მზრუნველობა, შესაბამისად იმისა, რომ მისდამი განჩინებული სახე მსახურებისა სწორედ ეს იყო: ექადაგა სახარება, რადგან ამგვარი ვალდებულების ქვეშ მყოფს აუცილებლობა აქვს ნიადაგ ფიქრში ჰყავდეს ისინი, რომლებიც მოძღვრების შემწყნარებლები უნდა გახდნენ, თუმცა ამათ გარდა სხვა რამესაც ასაჩინოებს იგი, როდესაც ამბობს: “ჩემი სულით”, რაც ნიშნავს, რომ ელინურ და იუდაურ თაყვანებაზე ბევრად აღმატებულია ეს50.
მართლაც, ელინური, ერთი მხრივ, ცთომილია და ხორციელი, იუდაური კი, მეორე მხრივ, თუმცა ჭეშმარიტია, მაგრამ ისიც ხორციელი51, ხოლო საეკლესიო საწინააღმდეგოა ელინურისა და, ამასთან, ფრიადი საზომით ზეაღემატება იუდაურს. მართლაც, არათუ ცხვრების, ხბოების, კვამლისა და ოხშივარის მიერ აღესრულება ჩვენეული თაყვანების სახე, არამედ – მომბერველობილი სულის მიერ52, რაც გააცხდა ქრისტემაც, როდესაც თქვა: “სულია ღმერთი და მისდამი თაყვანისმცემელთ სულითა და ჭეშმარიტებით მართებთ თაყვანისცემა” (იოანე 4.24).
შენიშვნები:
24 - "უპირველნაყოფოს" - ე.ი. "მიუძღვნას, შესწიროს პირველნაყოფი". შესაბამისი ბერძნული ἀπάρχεσθαι, რაც სწორედ პირველნაყოფის ანუ მოსავლის ყველაზე უფრო კარგი ნაწილის, თავი მოსავლის შეწირვას გულისხმობს, მომდინარეობს სიტყვისგან ἀπαρχή, რაც, მსხვერპლშეწირვითი შინაარსით, ნიშნავს "პირველნაყოფს", ანუ, როგორც აღვნიშნეთ, "მოსავლის რჩეულ ნაწილს" და იგი ძველ ქართულად, სხვა შესატყვისებთან ერთად, ასედაც ითარგმნებოდა. მაგ. რიცხვ. 5,9. S: "და ყოველივე პირველნაყოფი და ყოველი განწმედილი ძეთა შორის ისრაელისათა და რაოდენ-რაჲ მოართვან უფალსა, მღდელისა იყოს იგი" (შდრ. AK: "და ყოველივე პირველ ნაყოფი და ყოველი განწმედილი ძეთა შორის ისრაელისათა, და რაოდენი-რაჲ მოართუან უფალსა, მღდელისა იყოს იგი"; G: "და ყოველნი დასაბამნი და ყოველნი წმიდაქმნილნი ძეთა შორის ისრაელისათა, რაოდენთა რათ მოართუმენ უფალსა, მღდელისა მისისა იყვნენ იგინი"; Gრ: καὶ πᾶσα ἀπαρχὴ κατὰ πάντα τὰ ἁγιαζόµενα ἐν υἱοῖς ισραηλ ὅσα ἂν προσφέρωσιν τῷ κυρίῳ τῷ ἱερεῖ αὐτῷ ἔσται); აგრეთვე, ეზეკ. 45.7, OJ: "წინაშე პირველნაყოფთა მათ წმიდათასა" (შდრ. G: "წმიდათა"; Gრ: εἰς τὰς ἀπαρχὰς τῶν ἁγίων). გარდა აღნიშნულისა, ტერმინი "პირველნაყოფი" დასტურდება ἀπαρχή-ს ისეთი სინონიმების შესატყვისად, როგორიცაა, მაგალითად τὸ κάρπωµα ანუ "ნაყოფი", "ნაყოფიანობა" (შდრ. რიცხვ. 28.2 AK: "პირველნაყოფი ჩემი სულად სულნელად დაიმარხეთ შემოწირვად ჩემდა დღესასწაულთა ჩემთა", შდრ. S: "ჩემი სულად სულნელებისად ჩემდა დაიმარხეთ შესაწირავად ჩემდა დღესასწაულთა ჩემთა"; Gr: καρπώµατά µου εἰς ὀσµὴν εὐωδίας διατηρήσετε προσφέρειν ἐµοὶ ἐν ταῖς ἑορταῖς µου. კიდევ, რიცხვ. 28.14, AK: "და მეათე სამინდოსა ტარიგსა მას ერთსა შესაწირავად სულად სულნელად, პირველნაყოფად უფლისა"; შდრ. S: "ათეული ათეულისაჲ სამინდოჲსაჲ შესაწირავად, აღსუარული ზეთითა, კრავსა ერთსა, სულად სულნელებისად, მსხუერპლად უფლისა", Gr: δέκατον σεµιδάλεως ἀναπεποιηµένης ἐν ἐλαίῳ τῷ ἀµνῷ τῷ ἑνί θυσίαν ὀσµὴν εὐωδίας κάρπωµα κυρίῳ), აგრეთვე ἀπαρχὴν τῶν γενηµάτων ანუ "ნაყოფთა [სიტყ. "ნაქმნევთა"] პირველთავი" (შდრ. II სჯ. 26.10, DES: "მოვიღე პირველნაყოფი ქუეყანისა ამის", G: "პირველი ნაყოფი ქუეყანისა ამის", Gr: ἐνήνοχα τὴν ἀπαρχὴν τῶν γενηµάτων τῆς γῆς), კიდევ: τὸ πρωτογενηµά ანუ "პირველნაყოფი" (სიტყ. "პირველნაქმნევი"] (შდრ. IV მფ. 4.42, FJS: "მოართუა კაცსა მას ღმრთისასა პური პირველნაყოფთაჲ", OJ: "პირველთა ნაყოფთაჲ". საყურადღებოა, რომ B-ში არის "პირველნაშობი"; Gr: ἢνεγκεν πρὸς τὸν ἄνθρωπον τοῦ θεοῦ πρωτογενηµάτων... ἄρτους). აღვნიშნავთ, რომ მოცემულ შემთხვევაში ბერძნული ἀπαρχή J. B. Morris-ის ინგლისურ თარგმანში გადატანილია მეტად ზუსტი შესატყვისით Firstlings (იხ.The Homilies of S.John Chrysostom, Archbishop of Constantinople, on the Epistle of St. Paul The Apostle to the Romans, Translated by J. B. Morris, With Notes and Indices, Oxford, 1841, p. 16; J. Bareille-ს ფრანგულ თარგმანში ხსენებული ἀπαρχή გაგებულია ზოგადი მნიშვნელობით როგორც commencement ანუ "დასაწყისი", რაც მოცემულ კონტექსტში მართებული არ არის. იხ. St Jean Chrysostome,Œuvres Complètes, Traduction Nouvelle par M. L'Abbé J. Bareille, Tome 8, Homélies sur les Actes des apôtres, Homélies sur l'Epître aux Romains, Homélies sur la première Epître aux Corinthiens, Paris 1871, p. 228; რუსულში შესატყვისია начатки).
25 - "სიტყვახსნილობა" - ამ ტერმინით, როგორც ადრეც აღგვინიშნავს, გადმოვცემთ ბერძნულ παρρησία-ს, რაც მოცემულ შემთხვევაში ინგლისურად თარგმნილია როგორც boldeness of speech ანუ "გაბედულება მეტყველებისა" (შდრ. რუს. дерзновение; ფრანგ. la liberte de la parole ანუ "სიტყვის თავისუფლება"). ტერმინი παρρησία, რაც ძველად ტერმინოლოგიურად გადმოიცემოდა როგორც "კადნიერებაჲ" (შესატყვისად გვხვდება აგრეთვე "ცხადებაჲ"), გულისხმობს წმინდანისადმი ღვთისგან მიმადლებულ განსაკუთრებულ პატივს "გაბედულად", "თავისუფლად", "ხსნილად" მეტყველებისა, რასაც, ვფიქრობთ, კარგად იტევს ტერმინი "სიტყვახსნილობა" (იხ. აგრეთვე "გული გონიერი", I, გვ. 20, სქ. 2; გვ. 133, სქ. 1).
26 - "მოწლეობა" - "სიყვარულისმიერი მოთვისეობა", "კეთილგანწყობა". Gr: διάθεσις საღვთისმეტყველო-ფილოსოფიური აზრით გულისხმობს შეძენილ და ადვილად შეცვლად თვისებას (განსხვავდება ἕξις-ისგან, რაც ასევე შეძენილ, თუმცა მყარად შთანერგილ და ძნელად აღმოსაფხვრელ თვისებას აღნიშნავს), ცვლად სულიერ მდგომარეობას, განწყობილებას. ხსენებული διάθεσις-ის შესატყვისები წინაგელათურ პერიოდში მრავალგვარია ("სიყუარული", "აღძრვაჲ", "ნაწლევი", "შეტკბობაჲ" და ა.შ.). გელათური სკოლა მყარ დიათეტურ ტერმინად ამკვიდრებს ზემოაღნიშნულ ლექსიკურ ერთეულს "მოწლეობაჲ", რაც იმავე დიათეტური გააზრებით თითო-ოროლა შემთხვევაში უფრო ადრეც იჩენდა თავს, თუმცა ნამდვილი ტერმინოლოგიური გააზრება მან საკუთრივ გელათის საღვთისმეტყველო სკოლაში შეიძინა (დაწვრილებით ქართული დიათეტური ტერმინოლოგიის შესახებ იხ. ე. ჭელიძე, ძველი ქართული საღვთისმეტყველო ტერმინოლოგია, თბ. 1996, გვ. 521-528). ხსენებული გელათური ტერმინი, თავისი ღირსების გამო, უთუოდ იმსახურებს აღდგენას. დავძენთ, რომ მოცემულ შემთხვევაში ინგლისური თარგმანი შესატყვისად გვთავაზობს ნაკლებად დამაკმაყოფილებელ ტერმინს Feeling ანუ "გრძნობა". როგორც ჩანს, თვით მთარგმნელიც არ არის მთლად დარწმუნებული თავისი არჩევანის სისწორეში, რადგან სქოლიოში, მკითხველისგან გასათვალისწინებლად, იმოწმებს ბერძნულ ტერმინსაც (იხ. ინგლ. თარგ.-ის დასახ. გამოც., p. 16. იქვეა მითითება ერნესტის "ტექნოლოგიურ ლექსიკონზე"). შდრ. აგრეთვე უფრო ზედმიწევნითი ფრანგ. affection ანუ "სიყვარულისმიერი განწყობა" და რუს. расположение, რაც, საზოგადოდ, აღნიშნული διάθεσις-ის კალკია).
27 - "განისაკუთრებენ" - "საკუთარს ხდიან", "ითავისებენ", "თავისეულჰყოფენ", "პირადჰყოფენ" (შდრ. G: ἰδιοποιούµενοι. ინგლ.: making to all their own; ფრ.: s'appropriant; რუს.: рисвояя себе). შდრ. მაგ. მაცხოვართან დაკავშირებით: "იშვა ქალწულისაგან და კაცობრივი ბუნებაჲ განისაკუთრა" (დამოწმებულია ზ. სარჯველაძის მიერ, იხ. მისი, ძველი ქართული ენის ლექსიკონი, თბ. 1995, გვ. 37. მკვლევარი "განსაკუთრებას" განმარტავს როგორც "შეთვისებას", "შეგუებას", რომელთაგან მეორე არაზუსტია). აგრეთვე: "თჳსად განსაკუთრებითა საღვთოჲსა მეცნიერებისაჲთა განბრწყინდებოდეს" (იქვე); "ამისთჳსცა შობაჲ განისაკუთრა სიტყუამან" (იქვე); "განვისაკუთრებთ ურთიერთასა და ვემოწლეებით" (იხ. ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი, I გამოცემა, მასალები, თბ. 2010, გვ. 74). აღნიშნული ტერმინი გვხვდება ორიგინალურ მწერლობაშიც, მაგ. წმ. ეფრემ მცირის იამბიკოში "სახედ სიბრძნისა": "ამათი (ახალი აღთქმის წიგნთა, ე.ჭ.) თჳსად განმსაკუთრებელი, უფალო, თჳსად შენდა განისაკუთრე" (საქმე მოციქულთა, ძველი ხელნაწერების მიხედვით, გამოსცა ილ. აბულაძემ, თბ. 1950, გვ. 027).
28 - "მთელმა ქვეყანამ - მისგან" - ბერძნული ტექსტის ბუნებრივი თარგმანი მხოლოდ ამგვარია (შდრ. Πᾶσα ἐξ ἐκείνου), თუმცა დამაბოლოებელი ἐξ ἐκείνου ("მისგან") J. Morris-ის მიერ გაგებულია ასე: "მის (პავლეს, ე,ჭ,) თანახმად" (What then, had the whole world heard of the faith oh the Rommans? Yes, the whole, according to him, დასახ. გამოც. p. 17). ამჯერადაც მთარგმნელს ეეჭვება საკუთარი გაგების მართებულობა და აშიაზე უთითებს შესაბამის ბერძნულ ტექსტს. მართლაც, დღემდე უცნობია შემთხვევა, რომ გამოთქმა ἐξ ἐκείνου ("მისგან") მატარებელი ყოფილიყო ზემორე მნიშვნელობისა. ამიტომ გვაწვდის J. Bareille ასეთ თარგმანს (ბევრად უფრო ზუსტს): Quoi donc! toute la terre a-t-elle entendu la foi des Romains? Toute, et par ce meme Paul ("...ყველამ, და თვით პავლეს მიერ"). რაც შეეხება რუსულს, იგი ინგლისურს მიჰყვება: Неужели вся земля слышала о вере римлян? По словам Павла, вся!
29 - "ქალაქთა კორიფე" - ე.ი. რომი (შდრ. G: τῆς τῶν πόλεων κορυφῆς. ინგლ. the very Summit of all cities; ფრ.: la capitale du monde; რუს.: самую славу городов.).
30 - "სიტყვახსნილობით" - ე.ი. "გაბედული მქადაგებლური ღვწით" (შდრ. G: µετὰ παρρησίας. ინგ.: with boldness of spech; ფრ.: d'une foi... ferme et... gé néreuse; რუს.: дерзновением).
31 - "სიტყვამბრძოლობანი" - სიტყვიერი პაექრობანი (შდრ. G: αἱ λογοµαχίαι. ინგლ.: Verbal disputations; ფრ.: discussions; რუს.: словопрения. ძველ ქართულში "ლოგომაქიის" შესატყვისად დასტურდება "სიტყუაჲ ლალვისაჲ", იხ. I ტიმ. 6,4; II ტიმ. 2,14).
32 - "სამკვიდრო" - ამ ტერმინით ამჯერადაც (იხ. აგრეთვე "გული გონიერი", I, გვ. 176: "გაანათა მთელი სამკვიდრო" - πᾶσαν τὴν οἰκουµένην καταφωτίζοντος. იქვე, გვ. 184: "მთელს სამკვიდროში ისმის მედღესასწაულეთა თანახმოვანი ხმა" - κατὰ πᾶσαν τἡν οἰκουµένην ὁ ἦχος τῶν ἑορταζόντων ἀκούεται და სხვა) ვთარგმნით ბერძნულ οἰκουµένη-ს ანუ "ოიკუმენას", "დასახლებულ მსოფლიოს" (შდრ. ინგლ.: the world; ფრ.: monde; რუს.: вселенная). აღვნიშნავთ, რომ ხსენებული ბერძნული ტერმინი, რაც წინაგელათურ ეპოქაში ძირითადად ითარგმნებოდა როგორც "სოფელი", გელათურ მოღვაწეთა მიერ გადმოიცემა საკუთრივ ამ სკოლისათვის ნიშანდობლივი სემანტემით "მკჳდროანი", რაც ასახულია "მკვიდროვანის" ფორმით, მხოლოდ დ. ჩუბინაშვილის ქართულ-რუსულ ლექსიკონში (თბ. 1984, გვ. 773. შდრ. "მკვიდროვანი: ზღვა და ხმელი და სოპფელი მკვიდრითურთ, вселенная". ვისარგებლებთ შემთხვევით და აღვნიშნავთ, რომ ხსენებული ლექსიკონი არაიშვიათად ავლენს უფრო მეტ ამომწურაობასა და განმარტებით სიზუსტეს, ვიდრე სხვა ქართული ლექსიკონები). მოვიტანთ ოიკუმენას აღმნიშვნელი გელათური "მკჳდროანის" დამოწმების რამდენიმე ნიმუშს: გამოსლ. 16.35, SC: "მკჳდროვნად" - ἦλθον εἰς γῆν οἰκουµένην. შდრ. OBAK: "მოვიდეს ქუეყანად სოფლებისა"; იერ. 10.12; G: "მკჳდროანი სიბრძნისა მიერ მისისა" - ὁ ἀνορθώσας τὴν οἰκουµένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, შდრ. OJ: "მან აღმართა სოფელი სიბრძნითა თჳსითა"; იერ. 51.15, G: "განმ[მ]ზადებულმან მკჳდროვნისამან სიბრძნითა თჳსითა" - ἑτοιµάζων οἰκουµένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, შდრ. OJ: "განჰმზადა სოფელი სიბრძნითა თჳსითა" და მისთ.
33 - "უაზნონი" - მდაბიო წარმომავლობისანი, გვაროვნებით არაკეთილშობილნი (შდრ. Gr: ἀγεννεῖς). აღნიშნული ძველი ქართული სიტყვა, რომლის ერთ-ერთი უადრესი დამოწმება, როგორც ცნობილია, "წმ. შუშანიკის მარტვილობაში" გვაქვს, ასევე იმსახურებს აღდგენას.
34 - "თუმცა აქ - მხოლოდ ესოდენი" - ე.ი. "აქ" ანუ მოციქულთან (მოციქულის სიტყვებში) მხოლოდ ესღაა ნაუწყები, ნათქვამია მოკლედ მხოლოდ ეს.
35 - "ქადაგის" - ე.ი. მაუწყებლის, შემტყობინებლის. ამ ტერმინით მოცემულ შემთხვევაში ვთარგმნით ბერძნულ ἄγγελος-ს, რადგან წმ. იოანე ოქროპირი ხსენებულ ἄγγελος-ს იაზრებს არა უბრალოდ "მაუწყებლის", არამედ "მთელი ხმით მაუწყებლის" მნიშვნელობით, რასაც ზედმიწევნით ესადაგება "ქადაგი" (შდრ. საბას განმარტება: "ქადაგი - მაღლა მძახებელი სწავლისა").
36 - იგულისხმება მოციქულის თანალმობა და მამობრივი მზრუნველობა რომაელებისადმი.
37 - ე.ი. სიყვარულისმიერი დამოკიდებულების.
38 - იგულისხმება, რომ მოციქული რომაელებს ესაუბრება მათდამი თავისი გულისმიერი სიყვარულის ანუ მოწლეობის შესახებ (იხ. VII მუხლი, სადაც იგი მათ "ღვთივ შეყვარებულთ" უწოდებს), თუმცა ამის მოწამედ (რომ ჭეშმარიტად აქვს მას მოწლეობა ანუ გულითადი სიყვარული რომაელთა მიმართ) კაცთაგანს ვერავის მოუხმობს, რადგან მას ჯერაც არ უნხავს რომაელები და არც რომაელებს უნახავთ იგი, რის გამოც საკუთრივ უფლისმიერ დასტურყოფას მიმართავს.
39 - "გულთამხილავს" - შდრ. Gr: τὸν ἐµβατεύοντα ταῖς καρδίαις, რაც სიტყვა-სიტყვით ნიშნავს: "გულებში შემომავალი".
40 - "ეკლესიის სისავსეს" - ე.ი. საეკლესიო კრებულის ყველა წევრს (შდრ. Gr: τοῦ τῆς 'Εκκλησίας πληρ-µιιτος. ინგლ.: the entire body of the church ფრ.: l'Eglise toute entiére; რუს.: о всех членах Церкви).
41 - "მდაბალცნობიერებასაც" - ამჯერადაც (იხ. აგრეთვე "გული გონიერი", გვ. 140, სქ. 3) ამ გელათური წარმომავლობის ტერმინით ვთარგმნით ბერძნულ ταπεινοφροσύνη-ს, რაც ნიშნავს "თავმდაბლურ აზროვნებას", "თავმდაბლობას", "ცნობიერებით ქვემდაბლობას" (შდრ. ზედმიწევნით ზუსტი ინგლ.: humblemindednes, ასევე ზედმიწევნითი რუს.: смиренномудрие. შდრ. აგრეთვე ფრ.: humilité). დავიმოწმებთ შესაბამის ნიმუშს: "შეკრებულთა ყოველთა ერთჴმაობით ესე ანტიოქოს განაჩინეს [ეპისკოპოსად], ... და დაღათუ იგი მდაბალცნობობისა ძლით შიშნეულობდა და იჯმნიდა, არამედ მათ ... დაჰპატიჟეს ჴელთდასხმისა შესაწყნარებლად" ("ჴსენებაჲ ევსევი სამოსატელისაჲ", გამოც. იხ. კ. კეკელიძე, ეტიუდები, VI, თბ. 1960, გვ. 144).
42 - Gr: διακονίας
43 - Gr: λατρείας. საყურადღებოა, რომ მოცემულ კონტექსტში, სადაც გვერდი-გვერდ არის დამოწმებული διακονία და λατρεία, ფრანგი მთარგმნელი პირველ მათგანს ministère sacré-ად ანუ "სამღვდელო (წმინდა) მსახურებად" გადმოსცემს, ხოლო მეორეს - piété-დ, რაც "მორწმუნეობას", "ღვთისმოშიშებას", "ღვთის თაყვანებას" ნიშნავს. საგულისხმოა, რომ რუსი მთარგმნელი ვერ ახერხებს აღნიშნულ ტერმინთა გამიჯვნას და ორივეს ერთ служение-ს უფარდებს, თუმცა გრძნობს რა ვალდებულებას, რომ "დიაკონიასა" და "ლატრეიას" შორის რაღაც მიჯნა უნდა გაავლოს, გვთავაზობს ბერძნულის ისეთ გაგებას, თითქოს "დიაკონია" აღნიშნავდეს "ზოგადად მსახურებას", ხოლო "ლატრეია" საკუთრივ "ღვთისადმი მსახურებას" (შდრ. Ведь существует много различных способов служения вообще, а равно и служения Богу). ამგვარი გაგება ოდენ მთარგმნელისეულია და არანაირად არ თანხვდება ორიგინალს. დავძენთ, რომ ინგლისურში პირველი მათგანი თარგმნილია ტერმინით ministry, ხოლო მეორე - ტერმინით service, რაც, ვფიქრობთ, ასევე გარკვეული ნაკლოვანების შემცველია.
44 - ტერმინი "მმეფობი", ანუ "ის, ვინც მეფობს", ზედმიწევნით გადმოსცემს შესაბამის ბერძნულ მიმღეობას βασιλεύων (საკუთრივ "მეფის" შესატყვისია ὁ βασιλεύς). საყურადღებოა, რომ ინგლისელი მთარგმნელი, შესაბამისი ტერმინის არქონის გამო, იძულებული ხდება ხსენებული ბერძნული βασιλεύων ("მმეფობი") ხუთი სიტყვით თარგმნოს: one that beareth kingly power ("ის, ვინც ატარებს მეფურ ძალაუფლებას", დასახ. გამოც. გვ. 19). ფრანგულში სახეზე გვაქვს პერიფრაზული თარგმნი და, შესაბამისად, საერთოდ უგულებელყოფილია გვერდი- გვერდ ხმარებული "მეფის" და "მმეფობის" ტერმინოლოგიური გამიჯნულობით თარგმნის სირთულე. რუსულში "მეფის" ეკვივალენტად გვხვდება царь, ხოლო "მმეფობისა" - государь, რაც დამაკმაყოფილებელია, თუმცა ტერმინოლოგიურად ბერძნულთან არაადეკვატური. დავძენთ, რომ მიმღეობური ფორმა "მმეფობი", როგორც განსაკუთრებული ტერმინოლოგიური თარგმანი, ძველ ქართულ (გელათურ) ტექსტებში დადასტურებულია. მაგალითად: იერ. 33.22, G: "ძე მმეფობი საყდარსა ზედა მისსა" (Gr: ტექსტი ნაკლოვანია, შდრ. სლავ.: ... შდრ. აგრეთვე ფრანგ. fils régnant sur son trône); ეზეკ. 26.7 - "მეფე მმეფობთაჲ არს ცხენებისა თანა" (იხ. ამ ტერმინის შესახებ); "ლომნი მმეფობნი" (A 52, ზ. სარჯველაძის დამოწმ.; იხ. მისი "ძვ. ქართ. ლექს.", გვ. 130) და მისთ.
45 - ე.ი. სტეფანე და მის გარშემომყოფნი, სტეფანე და მისი თანაშემწენი (შდრ. Gr: οἱ περὶ τὸν Στέφανον. ინგლ.: they of Stephen's company; ფრ. ადეკვატური არ არის: Etienne; რუს.: Стефан и окружавшие его).
46 - ე.ი. ეს განეჩინა, ეს იქნა ღვთისგან განგებული, განწესებული მათთვის (τοῦτο γὰρ τἶν ἐπιτεταγµένος).
47 - ე.ი. რაც მას მიენდო, რაც მისდამი რწმუნებულ იქნა.
48 - ე.ი. მიმნდობის, განმკუთვნელის ანუ უფლის.
49 - "ვეთაყვანები" - ასე ვთარგმნით შესაბამის ბერძნულ λατρεύω-ს, რაც თუმცა ზოგადი გაგებით "მსახურებას" აღნიშნავს და ასედაცაა გადმოტანილი "პავლეთა" ძველ ქართულ რედაქციებში (ისევე როგორც წინაგელათური ეპოქის თითქმის ყველა ტექსტში), მაგრამ ამ შესატყვისით თარგმნისას ტერმინოლოგიურ კონტექსტში ზოგჯერ ვდგებით სირთულის წინაშე, რადგან იმავე "მსახურებას" აღნიშნავს, აგრეთვე, ცნობილი ბერძნული ტერმინი "დიაკონია" (διακονία, ზმნა διακονέω). როდესაც მითითებული ორი ტერმინი ცალ-ცალკეა სათარგმნელი, ორივეგან ტერმინ "მსახურების" გამოყენება პრობლემას არ ქმნის (თუმცა ტერმინოლოგიური ერთცნებითობის გაგებით ამგვარი რამ მაინც გარკვეული ხარვეზია). სირთულე მაშინ იჩენს თავს, როცა ხსენებული ტერმინები ბერძნულ ტექსტში გვერდი-გვერდ გვხვდება და, შესაბამისად, მათი ერთი და იმავე ტერმინით თარგმნა ვეღარ ხერხდება. თავის დროზე, აღნიშნული პრობლემის დასაძლევად გელათელი მთარგმნელები, ტერმინოლოგიური პრეციზულობიდან გამომდინარე, იძულებულნი გახდნენ, ერთი მხრივ, უცვლელად დაეტოვებინათ უკვე ყველ ასპექტით მყარად ჩამოყალიბებული ტერმითშესატყვისობა: διακονία - "მსახურებაჲ", მეორე მხრივ კი, ტერმინ "მსახურებისგან" განსხვავებული შესატყვისი მოეძებნათ λατρεία - სთვის. ასეთად შემოტანილ იქნა აქამდე უცნობი "კუთნვაჲ"//"მკუთვნელობაჲ". სამწუხაროდ, აღვნიშნავთ, რომ ეს მნიშვნელოვანი სემანტები, არაერთ სხვა ანალოგიურად მნიშვნელოვან ტერმინთან ერთად, სამწუხაროდ სრულად ვერ აისახა ანდა საერთოდ არ ასახულა ძველი ქართული ენის "ლექსიკონებში" (მათ შორის ყველაზე გვიანდელ "ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის ლექსიკონშიც"), თუმცა მასალა საკმაოა და არაერთგვაროვანი. საქმე ისაა, რომ გარდა აღნიშნული ორი ბერძნული ტერმინისა თავს იჩენს მესამეც, კერძოდ, θρησκεία, რაც, ასევე, "მსახურებას" აღნიშნავს, თუმცა მას გამოკვეთილად აღმსარებლობითი გააზრება აქვს და იმავე დატვირთვის მატარებელია, რისაც ლათინური "რელიგია" (religio), რომლითაც ხსენებული θρησκεία ხშირად ითარგმნება ლათინურად. თუ ზემომითითებული სამი ტერმინიდან "დიაკონია" უფრო პრაქტიკული, საქმითი მსახურების აღმნიშვნელია, "თრესკეია" და "ლატრეია", გაცილებით მეტად, აღმსარებლობითი, თაყვანებითი, სარწმუნოებრივი ანუ საკუთრივ რელიგიური გაგებითაა გამსჭვალული. როგორც ჩანს, ეს გახდა საფუძველი იმისა, რომ ორივე მათგანს გელათურ საღვთისმეტყველო სკოლაში ერთი ტერმინოლოგიური შესატყვისი განეჩინა, რაც არის ზემომითითებული "კუთნვაჲ"//"მკუთვნელობაჲ", იშვიათად "განკუთვნაჲ" (შდრ. "მკუთვნელობის" შემდეგი განმარტება: "მკუთვნელობა - ამა თუ იმ სარწმუნოების აღმსარებელი [უნდა იყოს: აღმსარებლობა]", დიდი სჯულისკანონი, დასახ. გამოც. გვ. 571; აგრეთვე: "თანამკუთვნელი - ერთი და იმავე რელიგიის მიმდევარი", იქვე, გვ. 567; [შდრ. ზ. სარჯველაძის "ძველი ქართული ენის ლექსიკონი", გვ. 88; 130]; სამწუხაროდ ასევე მართებული არ არის შემდეგი განმარტება: "კუთნვა - ერთობა, ჯგუფი, დასი", გვ. 569; ეს ცთომილება გადასულია ზ. სარჯველაძის ლექსიკონშიც, გვ. 101). რადგან ჩვენთვის ამჯერად საყურადღებოა საკუთრივ λατρεία, უპირველესად მოვიტანთ სათანადო ნიმუშებს სწორედ ამ ტერმინთან დაკავშირებით: ეზეკ. 20.32, G: "თქუენ იტყჳთ: ვიყვნეთ, ვითარცა წარმართნი და ვითარცა ტომნი ქუეყანისანი, და კუთნვად ძელთა და ქვათა" - ὑµεῖς λέγετε ἐσόµεθα ὡς τὰ ἔθνη καὶ ὡς αἱ φυλαὶ τῆς γῆς τοῦ λατρεύειν ξύλοις καὶ λίθοις. დან. 3.12, SB: "მათ მამრთა არა უსმინეს რწმენასა შენსა და ღმერთთა შენთა არმკუთვნელ არიან" - οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι οὐχ ὑπήκουσαν, βασιλεῦ, τῷ δόγµατί σου, τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύουσιν. დან. 3.14, SB: "ავდენაღო, ღმერთთა ჩემთა არა მკუთვნელ ხართ" - τοῖς θεοῖς µου οὐ λατρεύετε. დან. 3.17, SB: "არს ღმერთი ჩუენი ცათა შინა, რომელსა განმკუთვნელ ვართ" - ἔστι γὰρ θεὸς, ᾧ ἡµεῖς λατρεύοµεν. დან. 3.18, SB: "ღმერთთა შენთა არა ვეკუთვნით" - τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύοµεν. დან. 3.95, SB: "არა მკუთვნელ ექმნედ, არცა თაყუანის-სცენ ყოველსავე ღმერთსა, არამედ ღმერთსა ხოლო მათსა" - µὴ λατρεύσωσιν µηδὲ προσκυνήσωσιν παντὶ θεῷ ὰλλ ἢ τῷ θεῷ αὐτῶν. დან. 6.16, SB: "ღმერთმან შენმან, რომლისა შენ მიმდემად მკუთვნელ ხარ, მან განგარინენ შენ" - ὁ θεός σου ᾧ σὺ λατρεύεις ἐνδελεχῶς, αὐτὸς ἐξελεῖταί σε. დან. 6.20, SB: "ღმერთმან შენმან, რომლისა განმკუთვნელ ხარ მიმდემად, უკეთუ შეუძლეს განრინებაჲ შენი პირისაგან ლომთასა?" - ὁ θεός σου, ᾧ σὺ λατρεύεις ἐνδελεχῶς, εἰ ἡδυνήθη ἐξελέσθαι σε ἐκ στόµατος τῶν λεόντων; რაც შეეხება "კუთნვა"//"განკუთვნა" - θρησκεία შესატყვისობას, ამ მხრივ იხ. მაგ. დიდი სჯულისკანონი, თბ. 1976, შემდეგი გვერდები და სტრიქონები (ბერძნულში შესატყვისად ყველგან სახეზეა სწორედ θρησκεία, რასაც მკითხველი ადვილად მოიძიებს მითითებული გვერდების მიხედვით ცნობილი "სინტაგმის" 1852 წ-ის გამოცემიდან): "ეგევითარისა კუთნვისა მმსახურებელი", 172.6; "თჳსისა კუთვნისათა საერო- ჰყოფდენ", 172.35; "მიცვალებული უწესოჲსა კუთნვისა მიმართ", 173.33-195; "მკუთნველი (θρησκεύων) ევტჳქი[სი] ანუ აპოლინარისსა", 173.35-195; "არა მისისა კუთნვისა მყოფისა მისსა მიმართ მიმცვალებელი", 173.39-197; "იკადრონ თჳსისა მკუთნველობისა შესაკრებელსა მყოფელობად", 190.17-245; "ჯერ-არსო ქორწინებითა შეერთებულთა თანამკუთნველ (ὁµοθρήσκους) ყოფად", 200.17-271; "განყოფილებისათჳს მკუთნველობისა (διὰ τὸ τῆς πίστεως διάφορον)", 200.27-271; "ფუცოს თჳსისა მკუთნველობისათჳს", 200.39-321; "გამოუცდელისა მკუთნველობისა ძლით ფუცებული ფიცი არა დაცვულ იქმნების", 209.39-321. აღვნიშნავთ, რომ, ერთი მხრივ, რადგან "კუთნვა"//"მკუთნველობა", რა თქმა უნდა, დღეისათვის წარმატებულად აღდგენილი ვერ იქნება, მეორე მხრივ კი ვინაიდან შესაბამისი ბერძნული ტერმინი λατρεία ეკლესიის მამებთან არა ზოგადად "მსახურების", არამედ საკუთრივ "თაყვანებითი მსახურების" აღმნიშვნელია (ამიტომ ითარგმნება იგი ინგლისურად არა მხოლოდ როგორც service, არამედ, ბევრად უფრო, როგორც worship იხ. Lampe G. A. patristic Greek Lexicon, Oxford 1961, p. 793; ასევე რუსულადაც იგი გადმოიცემა არა მხოლოდ როგორც служение, არამედ, აგრეთვე, როგორც почитание, культ), მიზანშეწონილად მიგვაჩნია, რომ მის ახალქართულ შესატყვისად გამოვიყენოთ ტერმინი "თაყვანება", რასაც, ცხადია, ვმიჯნავთ ტერმინ "თაყვანისცემისგან" (ამ უკანასკნელის ბერძნული ეკვივალენტია προσκύνησις).
50 - მისეული მსახურება, მისეული "ლატრეია" ანუ მისეული თაყვანება, რელიგია, სარწმუნოება. შდრ. Gr: πολὺ καὶ τῆς 'Ελληνικῆς καὶ τῆς 'Ιουδαϊκῆς λατρείας ὰνωτέρα αὕτη. ინგლ.: this survice is much higher than either the Gentile or the Jewish; ფრ.: la nouvelle religion est de beaucoup superieure à celle des Gentils, et même à celle des Juifs; რუს.: служение его Богу гораздо выше эллинскаго [языческаго] и иудейскаго).
51 - "იუდაური კი, მეორე მხრივ, თუმცა ჭეშმარიტია, მაგრამ ისიც ხორციელი" - იგულისხმება, რომ იუდეველთა მიერაც რწმენილი "ძველი აღთქმა", "ძველი ათქმის რჯული", ცხადია, ჭეშმარიტია, ანუ იუდეველთა რჯულს თავისთავად, თავისი არსით ჭეშმარიტება უდევს საფუძვლად, თუმცა როდესაც იუდეველებმა ამ რჯულის ანუ "ძველი აღთქმის" სული (იგივე "ახალი აღთქმა") ვერ შეიცნეს და უგულებელყვეს იგი, "სულის" უარყოფით მათ "რჯულის" მხოლოდ ხორცი ანუ მხოლოდ გარეგანი მხარე განისაკუთრეს და მათი მსახურებაც ოდენ ხორციელი გახდა. სწორედ ამ აზრის გამოსაკვეთად ფრანგულ თარგმანში მთარგმნელისგან ჩამატებულია სიტყვა "არსობრივად" (essentiellement), რამაც შედეგად მოგვცა ასეთი ტექსტი: celle-ci charnelle encore, quoique essentiellement vraie ("ეს [იუდაური' ასევე ხორციელია, თუმცა კი არსობრივად ჭეშმარიტი"). რუსულში სახეზეა პირდაპირი და უკომენტარო თარგმანი: а иудейское, хотя и истинное, но также плотское (შდრ. Gr: ἡ δὲ 'Ιουδαϊκὴ, ἀληθὴς µὲν, σαρκικὴ δὲ καὶ αὐτή. ინგლ.: and the Jewish is true indeed, yet even this is fleshly).
52 - "მომბერველობითი სულის მიერ" - ე.ი. ღვთივმობერილი სულის მიერ. ბერძნულში დასტურდება მეტად საყურადღებო შესიტყვება "პნევმური ფსიქე" - πνευµατικὴ ψυχή (შდრ. Οὐ γὰρ διὰ προβάτων καὶ µόσχων καὶ καπνοῦ καὶ κνίσσης ὁ τῆς ἡµετέρας λατρείας τρόπος, ἀλλὰ διὰ ψυχῆς πνευµατικής. შდრ. ინგლ.: the mode of our service is not with sheep and oxen and smoke and fat, but by a sipiritual soul; რუს.: наше служение Богу совершается не при посредстве овец, тельцев, дыма и Курения, но чрез душу духовную. ფრანგული თარგმანი გავრცობილია და შესაბამის ბერძნულ ტექსტს მნიშVნელოვნად დაცილებული: Ce culte n'admet plus l'immolation des brebis et des taureaux, la fumie de l'encens ou des sacrifices; il est spiritel, il s'exerce surtout au fond de l'âme - "ეს თაყვანება მეტად აღარ უშვებს ცხვრებისა და ხბოების მსხვერპლად შეწირვას, საკმევლის კვამლს ან მსხვერპლად დაკვლებს. იგი არის სულიერი, ის მოქმედებს განსაკუთრებით სულის სიღრმეში"). ცნობილია, რომ ქართულად "პნევმაც" და "ფსიქეც" (ამ უკანასკნელის ზოგადი გაგებით და არა ცხოველისეული "სამშვინველის" აზრით) გადმოიცემოდა და გადმოიცემა ტერმინით "სული", რაც ყოველთვის იყო გარკვეული ტერმინოლოგიური გაუგებრობის შემქმნელი, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, როდესაც უნდა თარგმნილიყო ზემორე კონტექსტის მსგავსი ადგილი, სადაც "ფსიქე" და "პნევმა" გვერდი-გვერდ იჩენდა თავს. ჩვენ ამ შემთხვევაში, მითითებული ბერძნული ფრაზის თარგმნისას, ვითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ "პნევმა" და მასთან საერთო ძირის მქონე ტერმინები (განსაკუთრებით, ტერმინი "ემ-პნეუ-საი" - ἐµπνεῦσαι) ძველ ქართულ საღვთისმეტყველო-ტერმინოლოგიურ ტრადიციაში არაიშვიათად უკავშირდებოდა "მობერვას", გამომდინარე იქიდან, რომ "პნევმის" საფუძველი, ზმნა "პნეო" (πνέω) სწორედ "ბერვას", "ქროლვას" ნიშნავს (მაგალითად, ეს 40.24 OJ: ... G: "მოჰბეროს მათ ზედა" - ἔπνευσεν ἐπ' αὐτοὺς; მარკ. 15.37, ჰადიშური: "ხოლო იესუ აღუტევა ჴმაა და აღმობერა სული" - ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀφεὶς φωνὴν µεγάλην ἐξέπνευσεν.. აგრეთვე, დიდი სჯულისკანონი, დასახ. გამოც. გვ. 320.22; კეთილადმსახურისა ზრუნვისა მობერვაჲ", - εὐσεβῆ φροντίδα ἐµπνεῦσαι. იქვე, "მობერვითა და თანამოქმედებითა სულისა ღმრთისაჲთა განვაწესეთ ესეცა" - ἐπι[π]νεύσαντος καὶ ἐνηχήσαντος τοῦ Πνεύµατος τοῦ θεοῦ. იგივე ტერმინი სწორედ "საღვთო მობერვის" შინაარსით დასტურდება ჩახრუხაძის "თამარიანში": "ვთქვი შიშით მკრძალმან: საღმრთომან ძალმან მობერვა სიონს ბრძნად მეცნიერსა" 101.1). აღნიშნულიდან გამომდინარე, განვუკუთვნებთ რა ტერმინ "სულს" ბერძნული "ფსიქეს" ეკვივალენტობას (გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ხსენებული "ფსიქე" გონებას მოკლებული, ირაციონალური ანუ ცხოველის გრძნობადი სულის, ე.ი. "სამშვინველის" შინაარსის მატარებელია), საკუთრივ "პნევმას" გადმოვცემთ ტერმინით "მობერვა" (გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ხსენებული "პნევმა" საკუთრივ სულიწმინდას აღნიშნავს), ხოლო "პნევმისგან" ნაწარმოები "პნევმატიკოს" ჩვენს მიერ აქაც და სხვაგანაც ითარგმნება ტერმინებით: "მომბერველობითი", "მობერვითი".
წინა თავი < < < სარჩევი > > > შემდეგი თავი |