მართალთა ლიტურგიის მეორე უმნიშვნელოვანეს ნაწილში ევქარისტიის საიდუმლო აღესრულება. დიაკვნის მოწოდება: ვსდგეთ კეთილად, ვსდგეთ შიშით მოხედენ, წმიდასა ამას შესაწირავსა მშვიდობით შეწირვადსა, მრევლს მთავარი ევქარისტიული ლოცვისთვის განაწყობს. ამ ლოცვას ანაფორა ეწოდება. ძველი ბერძნული სიტყვა ანაფორა ამაღლებას, სახელდობრ წმინდა ძღვნის ამაღლებას ნიშნავს.

ვსდგედ კეთილად, ვსდგეთ შიშით... ეს ჯერ კიდევ ლოცვა არ არის – ის მოწოდებაა, რომელსაც დიაკვანი წარმოთქვამს. ამის პასუხად გუნდი ყველა მლოცველის სახელით მზადყოფნას გამოთქვამს და გალობს: წყალობა, მშვიდობა შესაწირავი ქებისა – ანუ აღვავლინოთ უსისხლო მსხვერპლი, წმინდა ევქარისტია, რაც უფლის დიდი წყალობაა და მასთან შერიგების შედეგად მოგვემადლა. ეს უფლის ქება-დიდებაა, მღვდელი მრევლს მიმართავს: მადლი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი და სიყვარული ღვთისა და მამისა და ზიარება სულისა წმიდისა, იყავნ თქევენ ყოველთა თანა. გუნდი ანუ მთელი მრევლი მიუგებს: და სულისაცა შენისათანა.

კვლავ ისმის მოწოდება: ზე გვაქუნდინ გულნი. ამ დროს ჩვენი გულები, ვითარცა ზე აღმავალი ცეცხლის ალი, ზეცისკენ უნდა იყოს მიმართული. ჩვენ ვპასუხობთ: გვაქვს უფლისა მიმართ, ესე იგი ჩვენი გულები ღვთისკენ არის მიმართული.

※ ※ ※

ანაფორა ანუ ევქარისტიული კანონი ლიტურგიის ძირითადი ნაწილია. ამ დროს მღვდელმსახურები კითხულობენ ერთიან დიდ ლოცვას, რომელიც მოიცავს როგორც ამ საიდუმლოს დაწესებისას უფლის მიერ წარმოთქმულ სიტყვებს, ისე ძღვენზე სულიწმიდის მოწვევას. ანაფორის დროს წინადაგებული ძღვენი, პური და ღვინო, ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაიქმნება. იგი იწყება სიტყვებით: ვმადლობდეთ უფალსა. გუნდი გალობს: ღირს არს და მართალ თაყვანისცემა მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა, სამებისა ერთარსებისა და განუყოფელისა. ეს ევქარისტიული ლოცვების მოკლე შინაარსია. მღვდელი საკურთხეველში ანაფორის ლოცვას წარმოთქვამს: ღირს არს და მართალ შენდა ქებად, შენდა კურთხევად, შენდა გალობად, შენდა მადლობად, შენდა თაყვანისცემად, ყოველსა ადგილსა მეუფებისა შენისა.

VI საუკუნიდან მოყოლებული, ლოცვები, რომელთაც ადრე მღვდელი ხმამაღლა წარმოთქვამდა, მრევლისთვის მიუწვდომელი გახდა. გუნდმა, რომელიც ღვთის ერს განასახიერებდა, ამ ლოცვის მხოლოდ ზოგიერთი ნაწილის გალობა დაიწყო. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ მღვდელი კითხულობს რამდენიმე ლოცვას, რომელნიც ერთმანეთისგან ასამაღლებლით განიყოფებიან, შემდეგ კი გუნდი გალობს. სინამდვილეში ანაფორის ლოცვა განუწყვეტელია და წმინდა საიდუმლოს გარდაქმნამდე გრძელდება. ანაფორის ლოცვის საკურთხეველში კითხვა, ჩვენ მიერ ევქარისტიის აღქმას აკნინებს; მაგრამ ეს მხოლოდ იმის გამო ხდება, რომ სულიერი ცხოვრება დაკნინდა და ასეთი ძლიერი ლოცვისთვის მრევლი მზად არ არის.

უკვე იმ დროისთვის ბევრი ყოველ ლიტურგიაზე აღარ ეზიარებოდა. პირველი ქრისტიანებისაგან განსხვავებით, ეს უკვე არსებით აუცილებლობას აღარ წარმოადგენდა. მღვდლის მიერ აღვლენილი ლოცვა ცდილობს ყველა გააერთიანოს, მაგრამ დღეს ბევრი არ არის მზად, რომ ევქარისტიული ეს სიხარული სხვებთან ერთად გაიზიაროს. აქედან გამომდინარე ერთობლივი ლოცვის აზრი იკარგება. იგი, როგორც განსაკუთრებული სამღვდელო მსახურება, საკურთხეველში გადაინაცვლებს, სადაც მღვდელმსახურნი ტრაპეზის წინაშე ყოველთვის ეზიარებიან, გუნდი კი ევქარისტიული კანონის ცალკეულ ნაწყვეტებს გალობს, რომელიც ადამიანებს საერთო ლოცვისა და მსახურებისათვის მაინც აერთიანებს.

იდეალი რეალურ ცხოვრებას სულ უფრო შორდება. დროთა განმავლობაში ყოველივე ამან იმდენად გაიდგა ფესვი, რომ ადამიანები ვეღარ აღიქვამენ ამაღლებულს: ერთობლივ მსხურებას, ერთობლივ ლოცვას, ქრისტეს საიდუმლოებებთან ერთობლივ ზიარებას.

შეიცვლება თუ არა ეს გარემოება ძნელი სათქმელია. ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოხდება, თუ ხალხს ლიტურგიაში განუწყვეტელი მსახურებისა და ერთობლივი ლოცვის სურვილი კვლავ აღეძვრება. როცა ქრისტიანებს ახალი სულიერი მოთხოვნილება უჩნდებათ, ეკლესიაც ახლდება. მას მიეცემა სხვა შესაძლებლობა, რომ ქრისტეზე ახლებურად დაამოწმოს. როდესაც ევქარისტიული ცხოვრების დაკნინებასთან ერთად ეკლესიური ცხოვრებაც კნინდება, მხოლოდ დადგენილებათა გარეგნული წესების დაცვით იგი ფორმალური ხდება. ადამიანის სულიერებას ლიტურგია განსაზღვრავს და სხვა არაფერი, რამეთუ დასაბამი ასკეტიკის, ღვთისმეტყველებისა და ზნეობრიობის, ისევე როგორც მთელი ეკლესიური ცხოვრებისა, საღმრთო ლიტურგიაშია. ადამიანთა სულიერი ცხოვრების დონე იმით განისაზღვრება, თუ როგორ აღესრულება ლიტურგია, როგორ ეზიარებიან ადამიანები. (ვნებები: „ეკლესია“ და „ლიტურგია" არსებითად ერთი და იგივეა ‒ როგორც ეკლესია ცხოვრობს, ლიტურგიაც ისე აღესრულება. ეკლესია ეს ლიტურგიაა, ლიტურგია კი თავად განასახიერებს ეკლესიას.

※ ※ ※

ღირს არს და მართალ შენდა ქებად, შენდა კურთხევად, შენდა გალობად, შენდა მადლობად, თაყვანისცემად ყოველსა ადგილსა მეუფებისა შენისასა, რამეთუ შენ ხარ ღმერთი გამოუთარგმანებელი, მოუგონებელი, უხილავი, მიუწვდომელი, მარად ხარ, ვითარცა იგი ხარ, შენდა მხოლოდშობილი ძე შენი და სული შენი წმიდა...

ანაფორის პირველ ნაწილში მღვდელი აპოფატიკურ ღვთისმეტყველებას მიმართავს. აპოფატიკა უკუთქმითი, მოკლებითი ღვთისმეტყველებაა. ადამიანის ენას არ ძალუძს ღვთის არსის განსაზღვრა. თუ იტყვი ღმერთზე, რომ იგი ნათელია ეს საკმარისი არ არის, თუ იტყვი განხორციელებული სიყვარული და მოწყალებაა, მაინც ვერ გამოხატავ მასზე შენს წარმოდგენას. ცხადია ყველაფერი ეს მართებულია, მაგრამ პირობითი. ეს მხოლოდ ჩვენი წარმოდგენაა სიყვარულზე, მოწყალებაზე, ნათელსა და სიკეთეზე, იგი ღმერთზე თითქმის არაფრისმთქმელია. ჩვენ მხოლოდ ძალგვიძს ვთქვათ, რომ ღმერთი შეუცნობელია, გამოუთარგმანებელი, მოუგონებელი, უხილავი, მიუწვდომელი... და ამ სიტყვებით გამოვთქვათ მადლიერება. ის სიტყვაც კი რომელიც მან განგვიცხადა: „მე ვარ არსი“, ვერაფერს გვეტყვის, რამეთუ ჩვენი ცხოვრება წარმავალია და ადრე თუ გვიან სიკვდილით მთავრდება.

შემეცნების გზაზე ამ პირობითობის დაძლევას იქამდე მივყავართ, რომ ვაცნობიერებთ: პირდაპირი მნიშვნელობით ღმერთი არ არის არც სიყვარული, არც მოწყალება, არც სათნოება. ადამიანური სიტყვები უძლურია ზესთასიყვარულისა და ზესთამოწყალების გამოსახატავად და ამ შემეცნების გზაზე ჩვენ მივდივართ უკუთქმით, მოკლებით, აპოფატიკურ ღვთისმეტყველებამდე. და ამ მოკლების ჟამს ჩვენ ვიტყვით, რომ ღმერთი არის ღამე. სიტყვა ნათელი აბსოლუტურად უბადრუკია ღვთის უზენაესი, დამაბრმავებელი ელვარების გამოსახატავად, ეს არის საღმრთო წყვდიადი, ზეგარდარეული ელვარება. მაგრამ საღმრთო დიდებულება ამაზე უსასრულოდ აღმატებულია და ამ დიდებულების გამოსახატავად არ არსებობს ადამიანური და ანგელოზებრივი მეტყველებაც კი, და შემეცნების გზაზე ადამიანი იმ დასკვნამდე მიდის, რომ ღმერთი უსახელოა, ვერცერთი სიტყვა ვერ დაიტევს მას და იგი სრული უთქმელობის, მდუმარების წიაღში შედის ‒ ეს აპოფატიკური ღვთისმეტყველების მწვერვალია. (ე.ჭელიძის ლექციათა კურსი.)

※ ※ ※

ვითარცა იგი ხარ, და მხოლოდშობილი ძე შენი და სული შენი წმიდა, რამეთუ შენ არა არსისაგან ყოფად მომიყვანენ ჩვენ და დაცემულნი კვალად აღმადგინენ და არა განეყენენ, ყოვლისა ქმნად, ვიდრემდის ზეცად აღმიყვანენ ჩვენ და მოგვმადლე ჩვენ სასუფეველი მერმისა.

ქრისტეს აღდგომა სამყაროს შექმნის ახალი აქტია ‒ ახალი ქმნილების შექმნის აქტი, როდესაც უფალმა პირველად შეგვქმნა, არაარსიდან არსად მოგვიყვანა. თითქოს ამის გააზრება შეუძლებელია, ამის გაგებას არც კი ვცდილობთ, ვიღებთ მას ისე, როგორც წმინდა წერილშია ნათქვამი. მაგრამ როდესაც უკვე ვარსებობთ, უფალი ჩვენ ხელმეორედ გვქმნის, თავისი აღდგომით და ეკლესიის მეშვეობით იგი სამყაროს ხელახლა ქმნის. ყველაფერი ძველი წარხდა, ნამდვილი კი ახლა იწყება, ქრისტეში ახალი ქმნილება იშვება და ჩვენ უფალთან მუდმივი ურთიერთობით ამ ქმედების თანამონაწილენი ვხდებით.

※ ※ ※

... და არა განეყენე, ყოვლისა ქმნად, ვიდრემდის ზეცად აღმიყვანენ ჩვენ და მოგვმადლე ჩვენ სასუფეველი მერმისა. ამ საოცარ ლოცვაში, წარსული, აწმყო და მომავალი დროში ერთიანდება. თავს ვგრძნობთ ისე და ვმეტყველებთ ისე, თითქოს ცათა სასუფეველში ვართ და იქიდან ვმადლობთ უფალს, არა მხოლოდ იმისთვის, რომ შეგვქმნა, არამედ იმისთვისაც, რომ ზეცად აღგვამაღლა და სასუფეველი მოგვმადლა. ჩვენ მარადისობაში შევაბიჯებთ, რომელიც უკვე დამკვიდრდა. ლაპარაკია ცათა სასუფეველში უფალთან ურთიერთობაზე, რამეთუ მან ყოველივე ეს უკვე მოგვმადლა, ყოველივე უკვე აღსრულდა. ისღა დაგვრჩენია, ხელი გავიწოდოთ და ბოძებული ნიჭი მივიღოთ. მაგრამ გვსურს კი ეს სინამდვილეში? გვნებავს კი მივიღოთ ქრისტეს მიერ ჩვენთვის მოცემული ცხონება? მარადიული სიცოცხლის ნიჭი მსუბუქი ტვირთი არ გახლავთ, იგი ჯვარია და მისი სხვაგვარად მიღება შეუძლებელია. ცხონების ტვირთი უზომოდ მძიმეა, ადამიანისთვის იგი შესაძლოა გაუსაძლისიც კი იყოს, მაგრამ ყოველი ევქარისტია მოგვიწოდებს გადავწყვიტოთ: ვესწრაფვით ცხონებას თუ არა? გვსურს თუ არა ვზიდოთ იგი, როგორც უმძიმესი ტვირთი და ამავე დროს უაღრესად დიდი მადლი, თუ განზე განდგომას ვამჯობინებთ?

სასუფეველში შესვლა შესაძლებელია მხოლოდ ეკლესიის მეშვეობით, რომელიც უფალმა დააარსა, თავისი წყლულებით და განგმირული გვერდის წყალობით შექმნა. ლიტურგია, რომელშიც ჩვენ ვმონაწილეობთ ქრისტეს სხეულთან კადნიერი შეხების უწყვეტი ჯაჭვია. თომა მოციქულის მსგაგსად ჩვენ მაცხოვარს გამოვიძიებთ, მის იარებს ხელით ვეხებით.

※ ※ ※

ამათ ყოველთათვის გმადლობთ შენ და მხოლოდშობილსა ძესა შენსა, სულსა შენსა წმიდასა, ყოველთათვის, რომელ უწყით, და რომელ არ უწყით, საჩინოთა და უჩინოთა ქველმოქმედებათა ჩვენდა მომართ ქმნილთა, გმადლობთ შენ შეწირვისაცა ამისთვის, რომლისა ხელთააგან ჩვენთა შეწირვა ღირს იჩინე, დაღათუ შენსა გარემოს სდგანან ათასეულნი მთავარანგელოზთაგანი და ბევრეულნი ანგელოზთაგანი, ქერუბიმნი და სერაფიმნი ექუს-ექუს ფრთენი, მრავალ-თვალნი აღპყრობილნი ფრთეებითა.

ჩვენ ვმადლობთ მსახურებისთვის, როგორც ძღვენისთვის, უფალი ჩვენგან უღირსთაგან რომ მიითვლის, თუმცა მას ამ დროს ანგელოზნი და მთავარანგელოზნი განადიდებენ, ქერუბიმნი და სერაფიმნი ექვს-ექვს ფრთენი, და მრავალთვალნი, მღაღადებელნი და მეტყველნი... მორწმუნენი კი უგალობენ მას იმ საგალობელს, რომლის თანხლებითაც იგი ოდესღაც იერუსალიმში შედიოდა: ოსანა მაღალთა შინა, კურთხეულ არს მომავალი სახელითა უფლისათა, და მათი მოზეიმე ხმები ანგელოზთა ქებას უერთდება.

უფალი მოვალს! და ჩვენც შევაბიჯებთ იერუსალიმში უფლის მადლის შეწევნით, ქრისტესთან თანამყოფობის მუდმივი სწრაფვით, მის სიკვდილში და მის აღდგომაში, მასთან ერთად ამაღლებით და მისთანა მარჯვენით მამისა თანა ჯდომით. ამგვარი გრძნობა უნდა აღავსებდეს ქრისტიანის გულს: მსურს ცხონება! მინდა გადარჩენის გზით ვიარო! მსურს ეს დაუმსახურებელი, განუზომელი და უმძიმესი წყალობის ტვირთი ვზიდო, რამეთუ მხოლოდ ამ გზით შევძლებ ქრისტესთან მიახლებას, მხოლოდ მაშინ გახდება ეს ნიჭი მსუბუქი ტვირთი და ტკბილი უღელი.

※ ※ ※

მღვდელი: ძლევისა გალობისა, მგალობელნი, მხმობელნი, მღაღადებელნი და მეტყველნი.

გუნდი წმიდაო, წმიდაო, წმიდაო უფალო საბაოთ, სავსე არიან ცანი და ქვეყანა დიდებითა შენითა, ოსანა მაღალთა შინა, კურთხეულ არს მომავალი სახელითა უფლისათა.

მღვდელმსახური ევქარისტიულ ლოცვას განაგრძობს: შემდგომად ამათ სანატრელთა ძალთა, ჩვენცა მეუფეო კაცთმოყვარეო, ვხმობთ და ვიტყვით: წმიდა ხარ და ყოვლადწმიდა შენ და მხოლოდშობილი ძე შენი და სული შენი წმიდა და დიდადშვენიერ დიდება შენი, რომელმან სოფელი შენი ესრეთ შეიყვარე, ვიდრე მიცემადმდეცა მხრლოდშობილისა ძისა შენისა, რათა ყოველსა, რომელსა რწმენეს მისსა მიმართ არა წარწყმდეს, არამედ აქუნდეს ცხოვრებაი საუკუნო, რომელი იგი მოვიდა რა და ყოველი ჩვენთვის განგებულება სრულ ჰყო, ღამესა რომელსა მიეცემოდა, უფროსღა მისცემდა თავსა თვისსა ცხოვრებისათვის სოფლისა, მოიღო პური წმიდათა ზედა უხრწნელთა და უბიწოთა ხელთა, გმადლობდა და აკურთხა და წმიდა ჰყო, და განტეხა, და მისცა წმიდათა მისთა მოწაფეთა და მოციქულთა მეტყველმან...

ლოცვა, რომელიც ბასილი დიდის ლიტურგიაში შედის ევქარისტიული მსხვერპლის სიღრმეს გვიჩვენებს, განმარტავს, თუ რისთვის შეიწირება მსხვერპლი და რისთვის ხდება ქრისტეს წარმოცალიერება.

როდის იწყება ღვთის ძის წარმოცალიერება ანუ „კენოზისი“? უფალმა მაშინ დაიმდაბლა და წარმოაცალიერა თავი თვისი, როდესაც ბრძანა: „ვქმნეთ კაცი ხატად და მსგავსად ჩვენდა“. ეკლესიის მამათა აზრით კაცის შექმნა წინაუწყება იყო ღვთის ძის განხორციელებისა და მის მიერ გამომსყიდველი მსხვერპლის გაღებისა.

ბასილი დიდის ლიტურგიის ლოცვაში საუბარია წარმოცალიერებაზე, – დაბადე კაცი, თიხისა მიმღებელმან ქვეყანისაგან და ხატებითა შენითა პატივცემული, ღმერთო, დაადგინე იგი სამოთხესა საშვებელისასა... — მსხვერპლი უკვე შეწირულია. უფალმა თავისი თავი შემოიზღუდა, როდესაც მიწაზე თავისი ხატი და მსგავსი შექმნა, რომელსაც უკვდავება და თავისუფლება მიანიჭა. ეს დიდი მსხვერპლი მისთვის აღესრულება, და არა მხოლოდ მისთვის...

...რამეთუ მგულვებელმან მოსვლად ნებსითსა, დიდებულსა და ცხოველსმყოფელსა სიკუდილსა მისსა, ღამესა რომელსა მისცემდა თავსა თვისსა ცხოვრებისათვის სოფლისა...

მსხვერპლი ქვეყნიერების ცხოვრებისთვის გაიღება. ეს მსხვერპლი მოიცავს ყველაფერს, რაც უფლის მიერ არის შექმნილი. მთელი სამყარო ადამიანისთვის შეიქმნა. ის იმდენად არსებობს, რამდენადაც არსებობს ადამიანი. ეს ქვეყანა დასაბამიდან ისე იყო შექმნილი, რომ ჩვენ ბედნიერად გვეცხოვრა. ღვთისმეტყველნი ამტკიცებენ, რომ სამყარო ანთროპომორფულია, ესე იგი ადამიანზეა ორიენტირებული. მაგრამ ადამიანმა შესცოდა და სამყაროც დაზიანდა, ხრწნადობას დაექვემდებარა. ჟამთა აღსასრულს, როდესაც უფალი ყველგან და ყველაფერში იქნება, სამყარო ადამიანთან ერთად აღდგება.

※ ※ ※

მიიღეთ და სჭამვთ, ესე არს ხორცი ჩემი თქვენთვის განტეხილი მისატევებელად ცოდვათა.

საიდუმლო სერობის ჟამს სწორედ ამ სიტყვებით ქრისტემ პური და ღვინო თავის სისხლად და ხორცად გარდაქმნა. დასავლეთის ეკლესიამ ეს სიტყვასიტყვით გაიგო. კათოლიკეები მიიჩნევენ, რომ სწორედ ეს სიტყვები არის საიდუმლოს აღმსრულებელი ფორმულა, რომელიც პურსა და ღვინოს ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაქმნის. სწორედ ამ დროს აკურთხებენ ისინი ბარძიმსა და პურს. კათოლიკეთა ცნობიერებაში მღვდელი ქრისტეს ადგილს იკავებს, ევქარისტია მისი ხელით აღესრულება. სინამდვილეში ქრისტეს ვერავინ შეცვლის, ამისი საჭიროება არც არსებობს! ქრისტე არსად წასულა, თუმცა კი მამასა და სულიწმიდასთან ერთად წმიდა სამებაში, ცათა სასუფეველში იმყოფება. უფალი ჩვენთანაა ვიდრე აღსასრულამდე ჟამთა.

მართლმადიდებლური ლიტურგია მთელი თავისი წყობით მიუთითებს იმაზე, რაც მთავარია. ჩვენს ცნობიერებაში, ლიტურგიის მიმდინარეობისას, მღვდელი ქრისტეს შემცვლელი არ არის – იგი ღვთის ერის წინამძღვარია, ლიტურგიის დროს მღვდელი თავად არ მოქმედებს, იგი ღვთის წინაშე დგას და უფალს ევედრება, რომ საიდუმლო თავად აღასრულოს. მოწოდების ჟამს მიიღეთ და ჭამეთ..., იგი საიდუმლო სერობაზე ქრისტეს მიერ წარმოთქმულ სიტყვებს იხსენებს.

მხოლოდ ამის შემდეგ აღესრულება ლიტურგიის ერთ-ერთი მთავარი მოქმედება. ევქარისტიული ლოცვის კულმინაციას ეპიკლეზისი (მოწოდება, მოწვევა) წარმოადგენს. მღვდელი ჩუმად კითხულობს: მომხსენებელნი უკვე საცხოვრებელისა ამის მცნებისა და ყოველთა ჩვენთვის ქმნილთა, ჯუარისა, დაფლვისა სამ დღე და აღდგომისა, ზეცად აღსვლისა, მარჯვენით დაჯდომისა, მეორისა და დიდებულისა კვალად მოსვლისა და ხმამაღლა წარმოთქვამს: შენნი შენთაგან, შენდა შემწირველნი ყოველთა და ყოვლისათვის.

მღვდელი ლოცულობს და იგონებს ამ მოვლენებს, როგორც უკვე მარადისობაში აღსრულებულს. იგი მეორედ მოსვლასაც იხსენებს. ლიტურგია მარადისობაში ყოფნაა, ცათა სასუფევლის მოხვეჭა, მომავალ საუკუნეში ცხოვრება, რომელსაც ჩვენ ვეზიარებით.

ჩვენში ერთიანდება ის, რაც გაერთიანებას არ ექვემდებარება, ის, რაც ადამიანის ცნობიერებაში შეუთავსებელია – წარსული, აწმყო და მომავალი. ჩვენ ხან წარსულით ვცხოვრობთ, ხან მომავლით, ვიხსენებთ ან ვოცნებობთ, აწმყო კი შეუმჩნევლად ჩაივლის. ცათა სასუფეველი კი აწმყოა და სწორედ საღმრთო ლიტურგიაზე ვხვდებით მას. ჩვენ აწმყოს ვეზიარებით და აწმყოში ვარსებობთ, რამეთუ უფალი არს, ჩვენ მის სისხლსა და ხორცს ვეზიარებით და მიუხედავად იმისა, რომ მოკვდავებად ვრჩებით, მარადისობას ვეხებით. ჩვენ უკვე სრულიად სხვა სამყაროში ვიმყოფებით, ვიხსენებთ იმ მომაკვდინებელ საშიშროებას, რომელსაც სასწაულებრივად გადავურჩით. ვიხსენებთ მაცხონებელ საიდუმლოებას: ჯვარს, საფლავს, აღდგომას, მარჯვენით დაჯდომას და მეორედ მოსვლას, თითქოს უკვე ცათა სასუფევლის მკვიდრნი ვიყოთ.

※ ※ ※

წმინდა ძლვენის ამაღლებისთანავე მისი გარდაქმნა აღესრულება. ხდება სულიწმიდის მოწვევა წინადაგებულ ძღვენზე – პურსა და ღვინოზე, – და იგი ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაიქმნება.

მღვდელი გადაჯვარედინებული ხელებით იღებს წმინდა ძღვენს, აღამაღლებს მას ტრაპეზზე და წარმოთქვამს: შენნი შენთაგან შენდა შემწირველნი ყოველთა და ყოვლისათვის. ეს არის ევქარისტიის საიდუმლოს უძველესი წესი – თავად სიტყვა „ანაფორაც“ ხომ ამაღლებას ნიშნავს.

მაინც რა მოაქვს მღვდელს „შენი შენთაგანი?“ საუბარია პროსკომიდიაზე. თქვენ გახსოვთ, რომ ფეშხუმზე სიმბოლურად განთავსებულია, ტარიგი, დედა ღვთისა, ეკლესია, წმინდა მოციქულები, ყველა წმინდანი, ცოცხალნი და გარდაცვლილნი, ისინი უფლის გარშემო არიან. ფეშხუმი, როგორც სამყაროს სიმბოლო, როგორც ეკლესიის სახე, ამაღლდება ქრისტეს მიმართ: „შენსას შენ გიძღვნით, მათგან ვინც შენ გეკუთვნის, ყოველთა და ყოვლისათვის”.

ლიტურგია და პროსკომიდია არა მარტო ცოცხალთა და მიცვალებულთათვის აღესრულება, იგი ვედრებაა არა მხოლოდ ქვეყნისთვის, არამედ მთელი სამყაროსთვის, ყველაფრისათვის, რაც უფალმა შექმნა. ჩვენ მოვედით და ყველაფერს, რაც გაგვაჩნია, შენ მოგიძღვნით – იმას რაც შენია. პურიც შენია, წყალიც შენია, ღვინოც შენია. ჩვენ არაფერი გაგვაჩნია. ყველაფერი შენია და ჩვენც შენი ვართ... რამეთუ შენ ხარ შემწირველი და შეწირული და შემწყნარებელი და მიმცემი... როგორც წმ. კირილე იერუსალიმელი ამბობს, თავადი არს ძღვენი და იგივე თავადი არს მღვდელმთავარი, თავადი არს შემწირველი და იგივე თავადი არს, რომელი სოფლისათვის მსხვერპლად შეიწირვის, თავადი არს ცეცხლი და იგივე თავადი არს საკვერთხი, თავადი არს შეშა და იგივე თავადი არს ხე ცხოვრებისა და მეცნიერებისა, თავადი არს კრავი და იგივე თავადი არს მახვილი სულისა, თავადი არს მწყემსი და იგივე თავადი არს ტარიგი, თავადი არს დაკლული და იგივე თავადი არს დამკვლელი, იგი არს შესაწირავი და იგივე თავადი არს რომელი მსხვერპლსა შეიწირავს...

გზა ეკლესიისა ქრისტესკენ მიმავალი – ჯვარცმის გზაა. მღვდელი ხელებს გადააჯვარედინებს და ეპიკლეზის ლოცვის წინ წმინდა ძღვენს ტრაპეზზე აღამაღლებს. ეს არის თითოეული ჩვენგანის გზა და ყველასი ერთად: საკუთარი თავის მსხვერპლად გაღება – ყოველთა და ყოველთათვის უფლისა მიმართ. ეს არის გზა ალმასვლისა, ჯვრის ზიდვისა, ერთადერთი გზა მაცხოვრისაკენ მიმავალი, მარადიული ცხოვრებისკენ რომ მივყავართ.

※ ※ ※

ეს ეპიკლეზის ლოცვის დასაწყისია, ანაფორის ლოცვის კულმინაციური ნაწილი. მასში მოწოდებაა სულიწმიდის მიმართ წინადაგებულ ძღვენზე – პურსა და ღვინოზე და მათი ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაქმნაზე. გუნდი გალობს: შენ გიგალობთ, შენ გაკურთხევთ, შენ გმადლობთ უფალო და გევედრებით შენ ღმერთო ჩვენო... მღვდელი სულიწმიდას მოუწოდებს: მერმეცა შევსწირავთ შენდა სიტყვიერსა ამას და უსისხლოსა მსხვერპლსა და გხადით შენ და შეგივრდებით და გევედრებით, გარდამოავლინე სული შენი წმიდა ჩვენ ზედა და წინა მდებარეთა ძღუენთა ზედა.... ეს მოკლე ლოცვაა, რომელსაც ვერ ვისმენთ, რადგან ამ დროს გუნდი გალობს. ამ უდიდესი ლოცვის დროს წმინდა ძღვენი ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაიქმნება.

მოიხილე ჩვენ ზედა, ღმერთო, და მოხედე მსახურებასა ამას ჩვენსა ზედა და შეიწირე ესე, ვითარცა შეიწირე აბელის ძღუენი, ნოეს მსხვერპლი, აბრაამის ყოვლადნაყოფიერება, მოსეს და აარონის მღდელობანი, სამოელის დასამშვიდებელნი, ვითარცა შეიწირე წმიდათა შენთა მოციქულთა ჭეშმარიტი ესე მსახურებაი, ეგრეთვე ხელთაგან ჩვენ ცოდვილთაგან მიითვალენ მსხეერპლი ესე სიტკბოებითა შენითა... (ბასილი დიდის ლიტურგია)

ჩვენ ვითხოვთ, რომ სულიწმიდა ჩვენზე და წინადაგებულ ძღვენზე გარდამოვიდეს, ვლოცულობთ იმისთვის, რომ ყველა ვინც ეკლესიაში ვიმყოფებით, მთელი ღვთის ერი, მთელი ეკლესია უფლის სხეულად გარდაიქმნას.

სულიწმიდის მადლმოსილ გარდამოსვლას არ ძალუძს გვერდი აგვიაროს. არა მხოლოდ წინადაგებული პური და ღვინო, არამედ ყველა ვინც ლიტურგიაში ვმონაწილეობთ, ამ დროს, ევქარისტიას წარმოვადგენთ. სულიწმიდის მადლი ყოველ ჩვენგანზე გადმოდის და ქრისტეს სხეულად გარდაგვქმნის. სწორედ ამიტომ, ყველა, ვინც ლიტურგიაში ვმონაწილეობთ აუცილებელია ვეზიაროთ წმინდა საიდუმლოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ლიტურგიული ლოცვა ჩვენთვის უფასურდება. თავად განსაჯეთ: ევქარისტიული კანონის დროს ყველა ლოცულობს, რომ სულიწმიდა გარდამოვიდეს და უფალი მას გვიგზავნის, ჩვენ კი მასზე უარს ვამბობთ. უცნაურ, ორაზროვან მდგომარეობაში აღმოვჩნდებით, – თავდაპირველად ამ ნიჭისთვის ვლოცულობთ, შემდეგ კი მას ზურგს ვაქცევთ.

※ ※ ※

ეპიკლეზის მნიშვნელობას ხაზს უსვამს განსაკუთრებული ლოცვა, რომელიც ბასილი დიდის და იოანე ოქროპირის ლიტურგიაში არ იყო ჩართული, იგი მოგვიანებით შემოიღეს. იგულისხმება მესამე ჟამის ტროპარი: უფალო, რომელმან ყოვლადწმიდა სული შენი ჟამსა მესამესა მოციქულთა შენთა გარდამოუვლინე და განანათლე იგინი მას სახიერო ნუ მიმიღებჩემგან, არამედ განმიახლენ მვედრებელსა შენსა. სამწუხაროდ, ტროპარი წყვეტს სამღვდელო ლოცვას, იგი ევქარისტიული ლოცვის ნაწილს არ წარმოადგენს. ის შეიტანეს ნიშნად იმისა, რომ წმინდა ძღვენის გარდაქმნა არა იესოს სახელის მოხმობისას, არამედ სულიწმიდის მოწოდების ჟამს ხდება – სულიწმიდა აღასრულებს საიდუმლოს, სულიწმიდა გარდაქმნის პურსა და ღვინოს ქრისტეს სისხლად და ხორცად. მღვდელი ალაპყრობს ხელებს და სამგზის კითხულობს: გული წმიდა დაბადე ჩემთანა ღმერთო და სული წრფელი განმიახლე გვამსა ჩემსა, ნუ განმაგდებ მე პირისა შენისაგან და სულსა წმიდასა შენსა ნუ მიმიღებ ჩემგან.

ამის შემდეგ დიაკვანი წმინდა ძღვენზე მიუთითებს და აღავლენს ვედრებას: აკურთხე მეუფეო წმიდა პური ესე... მღვდელი განაგრძობს ეპიკლეზის ლოცვას, ტარიგზე მიუთითებს და წარმოთქვამს: და ჰყავ უკვე პური ესე პატიოსან ხორც ქრისტეს შენისა... დიაკვანი მრევლის სახელით მიუგებს: ამინ.

შემდეგ დიაკვანი ბარძიმზე მიუთითებს სიტყვებით: აკურთხე მეუფეო წმიდა ბარძიმი ესე. მღვდელი განაგრძობს: ხოლო ბარძიმსა ამას შინა პატიოსან სისხლ ქრისტეს შენისა. დიაკვანი და მრევლი პასუხობენ: ამინ.

დიაკვანი წმინდა ძღვენზე მიუთითებს: აკურთხე მეუფეო ორივე. მღვდელი აკურთხებს ერთად ორივეს: შესცვალე სულითა შენითა წმიდითა. ბოლოს ორივე ერთად: ამინ, ამინ, ამინ.

※ ※ ※

ევქარისტიული ლოცვა მამა ღმერთისადმი აღევლინება ‒ ეკლესია პირადად მას მიმართავს, ეკლესია კი ქრისტეს სხეულია, იგი ღმერთკაცობრივი ორგანიზმია, და თუ ღმერთკაცი ღმერთს მიმართავს, იგი მას როგორც მამას, ისე მიმართავს. როცა ვთხოვთ: "გარდამოავლინე სული შენი", ჩვენ მამა ღმერთს ვევედრებით. ამ დროს ხდება ქრისტეს სისხლისა და ხორცის შექმნა, ვითარცა სამყაროს ახალი ქმნილებისა.

მღვდელს მხოლოდ განზე გადგომა მართებს. იგი აკურთხებს ამ ქმედებას, მაგრამ საიდუმლო აღესრულება მხოლოდ იმიტომ, რომ უფალი უსმენს თავის ეკლესიას. ჩვენ ვხმობთ: ჰყავ უკვე პური ესე პატიოსან ხორც ქრისტეს შენისა... რამეთუ ღმერთი წარმოგზავნის თავის სულს, რომ წინადაგებული ძღვენი ქრისტეს სისხლად და ხორცად გარდაიქმნას.

დადგა ევქარისტიული ლოცვის კულმინაცია. სამწუხაროდ, მრავალთათვის შეუმჩნეველი. ცოტამ თუ იცის რა ხდება ამ დროს საკურთხეველში. დასანანია, რომ ლიტურგიაზე დამსწრე ადამიანები, ყველაზე მნიშვნელოვან ჟამს თავისი გულით და ლოცვით მასში არ მონაწილეობენ. მთელმა ეკლესიამ ხმამაღლა უნდა გაიმეოროს: ამინ, ამინ, ამინ! – ანუ, ჩვენ ვიწყნარებთ იმას, რასაც უფალი ქმნის. ეს ჩვენი და უფლის ერთობლივი საქმეა, რომელსაც ბერძნულად ლიტურგია, ანუ საერთო მსახურება, ეწოდება.

※ ※ ※

მოწოდების ლოცვის შემდეგ მღვდელი ამბობს: რათა ექმნეს მიმღებელთა განსაფრთხობელად სულისა, მისატევებელად ცოდვათა, ზიარებად სულისა შენისა, სასუფეველსა ცათასა დამკვიდრებად, კადნიერებად წინაშე შენსა ნუ სასჯელად, გინა დასასჯელად.

ეს ლოცვა განსაკუთრებით შთამბეჭდავია ბასილი დიდის ლიტურგიაში: ჩვენ ყოველნი, ერთისა პურისა და სასმელისაგან მიმღებელნი, შეგვაერთენ ურთიერთარს, ერთისა სულისა წმიდისა ზიარებად.

მღვდელი შუამავალია უფლის წინაშე ცოცხალთა და შესვენებულთათვის: მერმეცა შევსწირავთ შენდა სიტყვიერსა ამას მსხვერპლსა სარწმუნოებით შესვენებულთათვის პირველთა მამათა, მამათმთავართა, წინასწარმეტყველთა, მოციქულთა, ქადაგთა, მახარებელთა, მოწამეთა, აღმსარებელთა, მმარხველთა და ყოვლისა სულისა სარწმუნოებით აღსრულებულთა.

ლოცვა რომელიც იწყება სიტყვებით: ღირს არს ჭეშმარიტად... მთავრდება ეკლესიის შუამავლობით მთელი სამყაროსთვის, სადაც ჩართულია ყველა მისი მოთხოვნილება, ყველა მასში მცხოვრები ადამიანი, კეთილნი სიკეთესა შინა დაიცვენ, და ბოროტნი კეთილ ჰყვენ, სიტკბოებითა შენითა, სულმოკლეთა ნუგეშინისეც, განბნეულნი შეკრიბენ, შეცთომილნი მოაქციენ, მოყვარენიცა ჩემნი და მოძულენი, და შემოვედრებულნი ჩვენ უღირსთა ლოცვისანი...

ეს ეკლესიის ლოცვაა ქრისტეს სისხლისა და ხორცის წინაშე. იგი მთელ სამყაროს მოიცავს. როგორც ქრისტეს ჯვარცმა აღესრულა სამყაროს გადარჩენისათვის, ასევე ევქარისტია ეკლესიის მიერ მთელი ქვეყნიერებისათვის აღესრულება.

ჩვენ უმნიშვნელოვანეს მოხსენიებაში ვმონაწილეობთ: თითქოს მეორე პროსკომიდია აღესრულება. პროსკომიდიის დროს მღვდელმა ტარიგის წინაშე ყველა წმინდანი მოიხსენია, შემდეგ ყველა ცოცხალი და ყველა გარდაცვლილი. ახლა იგივე ლოცვა მეორდება, მაგრამ ამჟამად უკვე ქრისტეს ჭეშმარიტი სისხლისა და ხორცის წინაშე. მღვდელი მთელი სამყაროსათვის ლოცულობს და ჩვენ პროსკომიდიურ მოხსენიებაში ვბრუნდებით. ლიტურგიას კვლავ მსხვერპლშეწირვის დასაბამთან მივყავართ, რამეთუ კვლავ მთელი ეკლესია მოიხსენიება, მაგრამ ეკლესია უკვე ქრისტეს სხეულია.

წინა - სარჩევი - შემდეგი