ეკლესიის პირველი მამები წმ. ირინეოს ლიონელი და წმ. ეგნატე ღმერთმშემოსილი თავის ეპისტოლეებში ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ სადაც ეპისკოპოსია, იქ სამოციქულო ეკლესიაა. ქრისტიანული თემი, რომელსაც ეპისკოპოსი განაგებდა, ადგილობრივ ეკლესიას წარმოადგენდა. ასეთი ეკლესია თითქმის ყველა ქალაქში არსებობდა. იმ დროს, ქრისტიანები მცირერიცხოვანნი იყვნენ და ეპისკოპოსი შესაძლოა ჰყოლოდა საკრებულოს, რომელიც სულ თორმეტი კაცისაგან შედგებოდა. ლიტურგიის აღსრულება მხოლოდ ეპისკოპოსს შეეძლო, რადგან ის ეკლესიის მეთაური იყო. ასე ხდებოდა პირველი სამი საუკუნის განმავლობაში. ქალაქში მხოლოდ ერთი ლიტურგია აღესრულებოდა, რადგან მას მხოლოდ ერთი ეპისკოპოსი ჰყავდა.

წარმართული სამყარო განსხვავებული კალენდრით ცხოვრობდა: კვირას უქმე დღედ არ მიიჩნევდნენ. ლიტურგია კი კვირას, მაცხოვრის აღდგომის დღეს, გამთენიისას აღესრულებოდა. წარმოუდგენელი იყო ქრისტიანი ლიტურგიას დასწრებოდა და არ ზიარებულიყო. ისინი ხომ ამისთვის იკრიბებოდნენ. ღვთისმსახურება წინ უძღოდა წმინდა საიდუმლოსთან ზიარებას და ეს მორწმუნეთათვის საიდუმლოს აღსრულებისთვის სულიერი მომზადება იყო.

საკვირაო წირვას ზოგიერთი ქრისტიანი ყოველთვის ვერ ესწრებოდა, ამიტომ, არცთუ იშვიათად, ზიარებისათვის მათ წმინდა ძღვენი თან მიჰქონდათ. მორწმუნეთა ზიარება არა მარტო მღვდელს, არამედ დიაკვანსაც და დიაკონისებსაც შეეძლოთ (ადრექრისტიანულ ეკლესიაში არსებობდა დიაკონისების განსაკუთრებული მსახურება, რომელიც სამღვდელო წოდება არ გახლდათ. დიაკონისები კეთილმორწმუნე ქვრივები იყვნენ რომელთაც ეპისკოპოსის კურთხევით ციხეებსა და სასნეულოებში შეჭირვებულთათვის საზიარებლად წმინდა ძღვენი მიჰქონდათ. დიაკონისები ნათლავდნენ ქალებს, თავად კი საკურთხეველში ზიარების უფლება ჰქონდათ). მაშინდელი ტრადიციის მიხედვით, ქრისტიანს ყოველი ლატურგიის შემდეგ სახლში წმინდა ძღვენი მიჰქონდა და ყოველ ახალ დღეს ზიარებით იწყებდა.

მოგვიანებით, როცა ქრისტიანობა მთელ იმპერიაში გავრცელდა, მოციქულთასწორ იმპერატორ კონსტანტინეს ძალისხმევით სახელმწიფო რელიგია გახდა, გამოჩნდა მღვდელი, როგორც ეპისკოპოსის თანამწირველი. მას ეპისკოპოსის შენაცვლება შეეძლო, როდესაც ამ უკანასკნელს საეკლესიო საქმეების გამო გამგზავრება უხდებოდა ან როცა ეპისკოპოსი საპყრობილეში ან გადასახლებაში იმყოფებოდა.

ეპისკოპოსს შეეძლო მღვდლისთვის ლიტურგიის აღსრულების ნება დაერთო, მაგრამ ეს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში ხდებოდა. მოგვიანებით, როდესაც სამრევლო ტაძრები გაიხსნა, მღვდლებს ეპისკოპოსის ზოგიერთი მოვალეობა დაეკისრათ: თავისი მცირე სამწყსოს დამოუკიდებლად მართვის, ლიტურგიის აღსრულების და მირონცხების საიდუმლოს შესრულების.

ეპისკოპოსი კურთხევის ნიშნად მღვდელს მის მიერ ხელმოწერილ ოდიკს(ანტიმინსს), ნაკურთხ ტილოს ქსოვილს, უგზავნიდა, რომელშიც წმინდა ნაწილები იყო ჩაკერებული, მოსაგონრად იმისა, რომ პირველი ლიტურგიები მოწამეთა სამარხებზე აღესრულებოდა. ოდიკზე დღესაც ჩვეულებისამებრ გამოსახულია მაცხოვრის "საფლავად დადება". გარეგნული სახით, კომპოზიციურად და წარწერით იგი ჰგავს გარდამოხსნას, რომელსაც დიდ შაბათს თაყვანისცემისთვის გამოაბრძანებენ. ეპისკოპოსის ხელმოწერილი ოდიკის გარეშე მღვდელს ლიტურგიის აღსრულების უფლება დღესაც არ აქეს, იგი მსახურებას მხოლოდ ეპისკოპოსის კურთხევით აღასრულებს. მღვდელი ეპისკოპოსის თანამწირველია, მღვდლის თანამწირველი კი მთელი მრევლია.

※ ※ ※

ლიტურგია მრევლის შეკრები შემდეგ იწყება. სიტყვა "ეკლესია" ბერძნულად კრებას ნიშნავს. პავლე მოციქული თუ რას ნიშნავს ნიშნავს ლიტურგიისთვის შეკრება. იმ დროს ტაძრები არ არსებობდა, ქრისტიანები ევქარისტიისთვის სახლებში, კატაკომბებში და სხვა ადგილებში ფარულად იკრიბებოდნენ, ამიტომ მოციქულის სიტყვები „შეკრებასა მას თქვენსა ეკლესიად“ სულაც არ ნიშნავს, რომ ისინი ტაძარში წასასვლელად ემზადებოდნენ. როდესაც ეკლესიაში ვიკრიბებით, ჩვენ ვიკრიბებით როგორც ეკლესია – იმ ეკლესიად, რომელიც გვწამს. ჩვენი ევქარისტიული შეკრება ქრისტეში გაერთიანებაა. ეს აუცილებელია იმისთვის, რომ ყოველი ჩვენგანი ღმერთს შეუერთდეს და მარადისობაში გაერთიანდეს. საიდუმლოში ასეთი ერთობა ადამიანებს ეკლესიად ჩამოაყალიბებს.

ადრე მღვდელმსახური ტაძარში მაშინ გამოჩნდებოდა, როდესაც ხალხი უკვე შეკრებილი იყო. დღეს კი მღვდელი სამწუხაროდ, თითქმის ცარიელ ტაძარში შემოდის, კითხულობს ლოცვებს და მდუმარედ შეიმოსება. მედავითნე მისგან კურთხევას ელოდება, რომ ჟამნების კითხვას შეუდგეს. წესით, მოძლვარი უნდა მოდიოდეს ეკლესიაში, ესე იგი ადამიანთა კრებულში, რომელსაც წინამძღვრობას გაუწევს, ადამიანთა ამ კრებულს საღმრთო ერი ეწოდება. ამ ადამიანებზე პეტრე მოციქული ამბობდა: "თქვენც, ვითარცა ცოცხალი ლოდები აღეშენებოდეთ სულიერ სახლად, სამღვდელოდ წმინდად, რათა სულიერი მსხეერპლი შესწიროთ, ღვთის სათნოდ იესო ქრისტეს მიერ. რამეთუ წერილი იტყვის: აჰა ესერა, დავსდებ სიონს შინა ლოდსა საკიდურსა, რჩეულსა, პატიოსანსა და ვინც მას ირწმონებს, არასადა ჰრცხვენეს“ (1 პეტრე 2,5).

დააკვირდით, რა კონტექსტში იხმარება ბიბლიაში სიტყვა „ქვა“. სატანამ ქრისტეს შესთავაზა ქვა პურად ექცია: „თუ ძე ხარ ღვთისა, თქვი რომ ეს ქვები პურებად იქცეს“ (მათე 4,3).

იოანე ნათლისმცემელი ფარისევლებსა და სადუკეველებს ასე ამხელს: „ნუ ფიქრობთ და ამბობთ თქვენთვის: მამა გვყავს აბრაამი, რადგან გეუბნებით თქვენ, რომ შეუძლია ღმერთს ამ ქვათაგან აღუდგინოს შვილები აბრაამს“ (მათე 3,9). ქრისტე მოციქულს მიმართავს: „შენ ხარ პეტრე და ამ კლდეზე ავაშენებ ჩემს ეკლესიას, და ჯოჯოხეთის ბჭენი ვერ მოერევიან მას. და მიგცემ შენ ცათა სასუფეველის კლიტეებს, და რასაც შეკრავ ქვეყანაზე, შეკრული იქნება ცაში, და რასაც გახსნი ქვეყანაზე, გახსნილი იქნება ცაში“ (მათე 16,18).

წმინდა წერილში ხშირად გვხვდება სიტყვა „ლოდი“, თითქოს ლოდზე უსულო რა უნდა იყოს. მოკვეთილი ხეც კი ბევრად უფრო ცოცხალია – იგი ოდესღაც იზრდებოდა, ყვაოდა, ფოთლებს ისხამდა. აქ კი როგორი პარადოქსია: ლოდი ცოცხალი, მტკიცე, მაგარი, მას უკვდავება ახასიათებს, საუკუნეების განმავლობაში უცვლელია, შეგიძლია დაეყრდნო, დააშენო და მაინც უგრძნობია. ჩვენც ასეთნი ვართ. ასეთი გამოთქმაც ხომ არსებობს – გულის გაქვავება.

მაგრამ ჩვენს წინაშეა ლოდი ცხოველი, განსულიერებული, უკვდავი, ეს ქრისტეა. ეს ის ლოდია, „რომელი შეურაცხყვეს მაშენებელთა და რომელი იქმნა თავ კიდეთა“. სატანა მაცხოვარს სთავაზობს, რომ მან ქვები პურად აქციოს. ბოროტი ყოველთვის საცდურს გვთავაზობს, რომელიც სიცრუეა, მაგრამ სიმართლეს წააგავს. უფალი ხომ სინამდვილეში ქვას პურად აქცევს, უსიცოცხლოს განაცხოველებს, ქვათაგან შეიქმნებიან „შვილნი აბრაამისანი". პეტრე მოციქული ასე მოგვმართავს: „თქვენც, ვითარცა ცოცხალი ლოდები აღეშენებოდეთ სულიერ სახლად, სამღვდელოდ წმინდად, რათა სულიერი მსხვერპლი შესწიროთ, ღვთის სათნოდ იესო ქრისტეს მიერ".

ჩვენ ის ქვები ვართ, რომელთაგან უფალს აბრაამის შვილთა შექმნა ძალუძს. როდესაც ქრისტეს სისხლსა და ხორცს ვეზიარებით, ჩვენ განვცხოველდებით, „ცხოვრების პურის" თანაზიარი ვხდებით, მას ვუერთდებით, განცხოველებულ ლოდებად გარდავიქმნებით და თავად ვქმნით სულიერ სახლს ‒ უფლის ეკლესიას. პეტრეზე მაცხოვარმა ბრძანა: „შენ ხარ პეტრე და ამ კლდეზე ავაშენებ ჩემს ეკლესიას, და ჯოჯოხეთის ბჭენი ვერ მოერევიან მას“. ყოველ ქრისტიანს უნდა ახსოვდეს, რომ იგი ლოდი და არის პეტრე. ჩვენ ვართ ღვთის ტაძარნი, ცოცხალი ღმერთის ‒ ქრისტეს ეკლესია, მაგრამ ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ჩვენ „ლოდნი ცხოველნი“ და არა უსიცოცხლო ქვები.

ცოცხალ ლოდებად ჩვენ უფალი გარდაგვქმნის და ჩვენც ხუროთა მსგავსად ღვთის სახლს ვაშენებთ. და თუ ჩვენ უფლის სულიერ სახლის აღმშენებლობაში წილი გვიდევს, ეს იმას ნიშნავს, რომ ყოველი ჩვენგანი თავის სულიერ ცხოვრებას ეკლესიის საძირკველში დებს. ეკლესიის აღმშენებლობა ჩვენს კეთილ ნებას ეფუძნება – ვიყოთ ქრისტეს სხეული, ცოცხალ ლოდებად გარდავიქმნათ.

※ ※ ※

ყურადღება მივაქციოთ სიტყვებს: „აღეშენებოდეთ სახლად სულიერად სამღდელოდ წმინდად“. არ არის საკმარისი შენში ტაძარი აღაშენო, თავადაც მღვდელმსახური უნდა იყო ‒ ღვთის დამტევნელი და მსახურობდე მას ვითარცა მღვდელი. როგორ უნდა ემსახუროს მღვდელი ღმერთს? – იგი საიდუმლოთა აღმსრულებელია, უფალს მსხვერპლს სწირავს. პირველი მსხვერპლი შემუსვრილი სულია, მეორე – ქება-დიდება: „ყოველი სული აქებდით უფალსა".

მღვდელი ღვთისთვის შეწირული ადამიანია, ვინც საკუთარ თავში ღვთის სახლი ააშენა. იგი თავის გულისთქმას გრძნობებს ქმედებებს უფალს უძღვნის მოციქული პეტრე ამბობს: „თქვენ ხართ რჩეული მოდგმა, სამეუფეო, სამღვდელო, თესლი წმინდა, ერი წილხვდომილი... რომელმან ბნელისაგან თავის საკვირველ ნათელში მოგიხმოთ ვინც ოდესღაც ერი არ იყავით, ხოლო აწ ღვთის ერად შეიქმენით“ (1 პეტრე 2,9). გულისხმავყოთ ეს საოცარი სიტყვები. ეკლესიაში თავმოყრილი ხალხი განსაკუთრებულია, ღვთის ერია, რომელიც თავის თავში სამეფო და სამღვდელო ნიშნებს ატარებს, უფალი, რომელმაც თავის სხეულად შეგვქმნა, არის მეუფე ქეეყანისა და მეუფე ცათა და მღვდელმთავარი. საღმრთო ერი მხოლოდ მორწმუნეთა კრებული არ გახლავთ, ის ეკლესიაა, რომელიც გვაერთიანებს და ახალ ერად გვაყალიბებს.

ოდესღაც არსებობდა ღვთივრჩეული ერი, რომელიც ღმერთმა გამოარჩია, რათა თავისად გაეხადა, ეშვილებინა: „ეგვიპტით ვუწოდე ძესა ჩემსა“. ეს წინასწარმეტყველება ებრაელებს ეკუთვნოდა, მოსემ ეგვიპტიდან რომ გამოიყვანა, მაგრამ რჩეულმა ერმა უარყო ლოდი, რომელზედაც იყო დაფუძნებული. და მაშინ უფალმა ახალი ერი გამოარჩია ‒ სამეუფო და სამღვდელო. ეს ერი ეზიარება მაცხოვარს, რომელმაც თავი თვისი კაცობრიობისთვის მამა ღმერთს მსხვერპლად შესწირა. ამისთვის ეწოდა მას მღვდელმთავარი. ყოველ ჩვენგანს ეძლევა ის, რასაც მაცხოვარი თავად ფლობს. ეს უპირველესად მისი სახელია ‒ ჩვენ ხომ ქრისტიანებად ვართ წოდებულნი. იგი ვითარცა მეფე და ვითარცა მღვდელი, თავის სამეფოს და თავის მღვდლობას გვაძლევს. ყოველ ჩვენგანში უფალი ხედავს მღვდელს და მეფეს. ჩვენ, როგორც ერი, ნათლისღების, მირონცხების მადლით ხელახლა ვიშვებით, რამეთუ სულიწმიდის ბეჭედი გვეძლევა.

არსებობს სამყარო ეკლესიისგან განშორებული და ღვთის კურთხევას მოკლებული, და არის სამყარო ეკლესიური, სადაც ყოველი ჩვენგანი მღვდელია. პირველი სამღვდელო ხარისხი, რომელიც ადამიანს ნათლისღების და მირონცხების შემდეგ ეძლევა – ერისკაცობაა. ეს წოდება ეძლევა ყველა მართლმადიდებელ ქრისტიანს.

მაგრამ არცთუ იშვიათად, ადამიანები, რომლებსაც ეკლესიაში თავისი უძლურებანი და ტკივილები მოაქვთ, თავად ეკლესიად არ გარდაიქმნებიან. ისინი მოვლენ, გაიღებენ შესაწირს და წავლენ იმ იმედით, რომ ეკლესია მათთვის ილოცებს ‒ „ეკლესიად“ ისინი მღვდელს მიიჩნევენ. მორწმუნე მრევლის გარეშე კი ლოცვას ის ძალა არ გააჩნია, რომელსაც ჭეშმარიტი ეკლესია ფლობს. ჩვენ ტაძარში ვიკრიბებით, რომ ეკლესიად გარდავიქმნათ, თავს ვიყრით იმისათვის, რომ უფალს ვემსახუროთ, რომ ვიყოთ მღვდელნი მღვდელმსახურთან ერთად, რომელიც ეკლესიამ მღვდელმთავრის სახით მრევლის წინამძღვრად დაადგინა. ღვთისმსახურება ჩვენი ერთობლივი ლოცვვაა. ლიტურგია საერთო მსახურებას ნიშნავს. ოდესღაც ლიტურგიას ტაძრის ან ხომალდის მშენებლობას ეძახდნენ ‒ ადამიანები იკრიბებოდნენ და საერთო ძალისხმევით აკეთებდნენ საქმეს, რომელიც ერთობლივი მონაწილეობის გარეშე ვერ შესრულდებოდა.

არსებობს სამღვდელო იერარქია, რომლის სათავეში ეპისკოპოსები დგანან, მათ მღვდლები მოყვებიან, მღვდლებს – დიაკვნები, დიაკვნებს კი ერისკაცები. ნათლობის მადლთან ერთად ადამიანს მღვდლობის მადლიც ეძლევა. ამიტომაც ვსაუბრობთ ჩვენ ერთობლივ მსახურებაზე, იმაზე რომ ეკლესიაში ყველა ღვთისმსახურების მონაწილეა – ეს არის ერთიანი საღმრთო ერი, ისინი ეკლესიაში თავს იყრიან, რომ ღმერთს ერთობლივად ემსახურონ და არა ისე, რომ მღვდელი ლიტურგიას აღასრულებდეს, მრევლი კი მხოლოდ სანთლებს ანთებდეს და საკურთხეველში მოსახსენებელს აგზავნიდეს. ჩვენ ყველანი ერთად, „ერთითა პირითა და ერთითა გულითა“ უნდა ვემსახუროთ ღმერთს, ვაქებდეთ და ვადიდებდეთ მას, რწმენით, სიყვარულით, კეთილი განზრახვითა და საქმით გაერთიანებულნი. ჩვენ ლოცვები ყველასთვის უნდა აღვავლინოთ. უფალი გვასწავლის: „სადაც არის ორი ან სამი შეკრებილი ჩემი სახელით, იქ ვარ მათ შორის. უფლის სახელით გაერთიანებული ადამიანები ქრისტეს სხეულს წარმოადგენენ და მაშინ ეკლესიის ლოცვას უდიდესი ძალა და მნიშვნელობა ენიჭება.

სამოციქულოში მოთხრობილია იაკობისა და პეტრეს საპყრობილიდან გათავისუფლების ამბავი, თუ როგორ მოიყარეს მოციქულებმა თავი ლოცვისთვის და მათი ლოცვით მიწა როგორ იძრა. ეკლესიის ლოცვა შეუსმენელი არ რჩება, რამეთუ ის ყოვლისშემძლეა და ადამიანს ღმერთთან აერთიანებს. მაშინ აღესრულება დანაპირები: „რასაც ითხოვთ ჩემი სახელით, გავაკეთებ მე".

მღვდელი საკურთხეველში ხილულ მსხვერპლს, ტრაპეზზე მოთავსებულ ძღვენს წირავს. ტრაპეზი საკურთხეველში სამეუფო კარის პირდაპირ დგას და მღვდელმთავრის მიერ მსხვერპლშეწირვის შესასრულებლად არის ნაკურთხი. ერისკაცთა მსახურებაც მსხვერპლშეწირვაა – ღვთისადმი მსახურება, რაც ნიშნავს აიღო ჯვარი შენი და ზიდო იგი, გაითავისო საერთო მწუხარება, საერთო ტკივილი. მხოლოდ ამის შემდეგ ხდება ქრისტეს საიდუმლოებებთან ჩვენი საერთო ზიარება.

წინა - სარჩევი - შემდეგი