„და რომელთა-იგი მიჰყვანდა პავლე, წარიყვანეს იგი ვიდრე ათინადმდე და მოიღეს მცნებაი შილაის და ტიმოთეს მიმართ, რაჲთა ადრე მივიდენ მისა და გამოვიდეს“ (17.15). ამდენად, ტიმოთეს და შილას პავლემ დაუბარა, რომ ათენში ჩამოსულიყვნენ, სადაც თავად დაელოდებოდა (თუმცა მოციქულები იქ არ ჩასულან).

შილასა და ტიმოთეს მოლოდინში კერპებით სავსე ქალაქის შემხედვარე პავლეს, „ეძვინებოდა სულსა მისსა მის თანა, ხედვიდა რაი კერპთმსახურებასა მის ქალაქისასა“ (17.16). აქედან იწყება პავლეს მე-2 სამოციქულო მოგზაურობა. პავლეს დაყოვნება ათენში, ცხადია, საღვთო განგებულებით ხდება, რომ ამით დიდი სარგებელი მოეტანა ქალაქისათვის. პავლე მოციქული „ეტყოდა მარადის შესაკრებელსა შორის ჰურიათა და რომელნი ჰმსახურებდეს და უბანთა ზედა ყოველსა დღესა რომელთა-იგი შეემთხუეოდა“ (17.17). პავლემ ქადაგება ჩვეულებრივ სინაგოგაში დაიწყო. ამ ჰურიებში იგულისხმება რჯულით ჰურიანნი და არა - წარმომავლობით. პავლე, როგორც შესაკრებელში, ასევე ქუჩაშიც ქადაგებდა. ეს არის ერთადერთი ადგილი, როდესაც სჯულით ჰურიათ პავლე მოციქული არ განუდევნიათ.

მსმენელთა შორის იყვნენ სხვადასხვა ფილოსოფიური სკოლის მიმდევრები. საქმეთა აღმწერი მათგან მხოლოდ ორს ასახელებს: ეპიკურეიზმი და სტოიციზმი. ცხადია, მათ არ ესმით პავლეს ქადაგება, თუმცა მაინც უსმენენ და არ ეწინააღმდეგებიან მას. ამ ორ ფილოსოფიურ სკოლას ყველაზე მეტი მიმდევარი ჰყავდა, რადგან მათი სწავლება ხალხისთვის უფრო გასაგები იყო, ვიდრე სხვა ფილოსოფიური სკოლებისა.

ეპიკურეიზმის დამფუძნებელი გახლავთ ვინმე ეპიკურა, რომელმაც ქრისტეშობამდე 307 წელს დააარსა ეს ფილოსოფიური სკოლა. მათი მიზანი იყო, გაერკვიათ, როგორ უნდა მიაღწიოს ადამიანმა ბედნიერებას. ისინი ამბობდნენ, რომ ადამიანს ვიდრე სწამს ღმერთი, ის არ შეიძლება იყოს ბედნიერი, რადგან არ არის თავისუფალი. ისინი აღიარებენ მრავალღმერთიანობას, თუმცა მოუწოდებენ ადამიანებს, რომ არ აღიარონ ისინი. ეთანხმებიან დემინგუეის ცნობას, რომ სამყარო ატომებისაგან შეიქმნა. ამ სექტას მეორენაერად ფედონიზმს (სიყვარული) უწოდებენ, რადგან ისინი ამბობენ, რომ ვიდრე ცოცხალია ადამიანი, მან უნდა დაიკმაყოფილოს საკუთარი მოთხოვნილებები. მათ არ სწამთ სულის უკვდავება, აღდგომა... ეს სექტა განიხილა ქრისტიანობამ, როგორც ტკბობისა და ავხორცობის სექტა.

რაც შეეხება სტოიციზმს, მისი ფუძემდებელია ძენონი, რომელიც ქრისტეშობამდე მე-4 საუკუნეში მოღვაწეობდა. მასში გამოიყოფა ორი ძირითადი მიმდინარეობა - ბერძნული და რომაული. ბერძნული უფრო მატერიალურია, ხოლო რომაული - უფრო აღმატებული. მათი აზრით სამყაროს ჰყავს ერთი შემოქმედი, თუმცა მას უწოდებენ არა ღმერთს, არამედ მსოფლიო სულს, მსოფლიო გონს, ესენი უფრო ახლოს იდგნენ ჭეშმარიტებასთან. „რომელნიმე იტყოდეს: რაი-მე ჰნებავს თესლისმეტყუელსა ამას სიტყუად? და რომელნიმე იტყოდეს: უცხოთა ეშმაკთა ჩანს მთხრობელ ესე, რამეთუ იესუს და აღდგომასა ახარებდა მათ“ (17.18). თესლისმეტყველი ნიშნავს მრავლისმეტყველს, ოღონდ უარყოფითი გაგებით. სავარაუდოდ ეპიკურელები, ფუჭსიტყვაობად მიიჩნევდნენ პავლეს ქადაგებას, სტოელები კი დაინტერესდნენ ამით, რადგან ეს უცხოელი მათთვის უცხო ღმერთს ქადაგებდა. სიტყვები „უცხოთა ეშმაკთა“ ბერძნულ დედანში იკითხება „უცხოთა დემონთა“. ბერძნულში დემონი ღვთაებას ნიშნავს, როდესაც ის საწყისის ფორმით არის გადმოცემული, ხოლო როდესაც მიმღეობის ფორმითაა - ნიშნავს ცრუმორწმუნეს, ღვთისმოსავს უარყოფითი გაგებით. მათი აზრით პავლე ქადაგებს უცხო ღმერთს. „მათ არამარტო იესო, არამედ აღდგომაც კი ღმერთად მიიღეს, ოღონდ მდედრობითი სქესის ღმერთად“, - ამბობს წმიდა იოანე ოქროპირი.

ამათ „შეიპყრეს იგი (პავლე) და არიოპაგედ მიიყვანეს და ეტყოდეს: შემძლებელ ვართ ცნობად, რაი არს ახალი ესე შენ მიერ თქუმული მოძღურებაი? რამეთუ უცხოსა რასმე ასმენ სასმენელთა ჩეუნთა. მნებავს უკუე ცნობად, რაისა ჰნებავს ამას ყოფად?“ (17.19-20). მათ შეიპყრეს მოციქული პავლე და არიოპაგში წაიყვანეს. რას ნიშნავს არიოპაგი? არეს - ეს არის ერთ-ერთი ღვთაების სახელი, პაგოს კი - ბორცვი. წარმართებში იყო ასეთი თქმულება, რომ არესმა მოკლა აღროთიოს პოსეიდონის ძე, რადგან მან ძალა იხმარა მის ასულზე და ამ მკვლელობის გამო არესი დაისაჯა სხვა 12 ღმერთის მიერ. მას სასიკვდილო განაჩენი სწორედ ამ მთაზე გამოუტანეს (სწორედ ამ მთაზე მოღვაწეობდა დიონისე არიოპაგელად წოდებული, რომელიც შემდგომში დაემოწაფება პავლეს და ჩვენ ვნახავთ ამას).

პავლეს დროს აქ განიხილავდნენ საზოგადოებრივ საქმეებს. სასამართლო ობიექტური იყო და აქ სარჩელი სხვადასხვა ქვეყნებიდანაც შემოჰქონდათ. ყოველი ადამიანი, რომელიც ათინელთაგან სწავლებას შეურაცხყოფდა, მათ ცხადია, სიკვდილით სჯიდნენ. მაგალითად: სოკრატე. ცხადია, იგივე ბედი ელის პავლესაც, რადგან ეს უკანასკნელი ქადაგებდა იმ ღმერთის შესახებ, რომელიც არიოპაგელთა „სიაში“ არ ყოფილა. ისინი ფიქრობენ, რომ პავლე ქადაგებდა ამ უცხო ღმერთზე, რომელსაც ისინი არ იცნობდნენ. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ვერც ერთი წარმართული ღვთაება ვერ გაწევრიანდებოდა ათინელთა ღვთაებების გვერდით არიოპაგელთა სანქციის გარეშე. სწორედ აქ აიყვანეს პავლე, რომ მას შეშინებოდა და განეცხადებინა ამ ახალი სწავლების შესახებ.

ადამიანის ბუნება ყოველთვის ახლის ძიებისაკენ არის მიმართული. ათინელებს ერჩივნათ, სხვისთვის მოესმინათ, ვიდრე წიგნი წაეკითხათ და ასე გაეგოთ. მათ მოძველებულად მიაჩნდათ შემეცნების მიღების ისეთი საშუალება, რომელიც წიგნს უკავშირდება, ამიტომ ერჩივნათ, სხვისთვის მოესმინათ და ისე გაეგოთ. მათი ინტერესები უფრო სიახლეებს უკავშირდება, ვიდრე პავლეს ქადაგების ძალმოსილებასა და მადლს. „ხოლო ათინელნი ყოველნი და რომელნი მოსრულ იყვნეს უცხონი, სხუად არად მოცალე იყვნეს, გარნა სიტყუად რაისამე და სმენად უახლესისა“ (17.21).

„მაშინ დადგა პავლე შორის არიოპაგისა და თქუა: კაცნო ათინელნო, ყოვლითურთ ვითარცა მრჩობლ ეშმაკეულთა გხედავ თქუენ“ (17.22) (ამ მუხლიდან იწყება პავლეს მე-3 ქადაგება და მთავრდება 17.31 მუხლით). პავლე არიოპაგის შუაგულში დადგა და წარმოთქვა სიტყვა, რომელიც მისი სამოციქულო სიბრძნის, მჭერმეტყველებისა და მისი პრინციპის - იყავი წარმართებისათვის თითქოსდა წარმართი, რათა ისინი ქრისტეს შესძინო (1 კორინთელთა 9.19-22), - უბადლო ნიმუშს წარმოადგენს (მრჩობლი - ორმაგი, ყოვლითურთ - ორმაგად).

ბერძნულ ორიგინალში ეშმაკეულის შესატყვისად გამოყენებულია სიტყვა დემონი, რომელიც საწყისის ფორმით ნიშნავს ღვთაებას, ხოლო მიმღეობის - ცრუმორწმუნეს, ღვთისმოსავს უარყოფითი გაგებით. აქ სიტყვა „ვითარცა“ შემთხვევით არ წერია. ისინი თუნდაც რომ ღვთისმოსავი ყოფილიყვნენ დადებითი გაგებით, ისინი მაინც არ ითვლებიან ღვთისმსახურებად, რადგან წერია „ვითარცა“, ანუ როგორც ღვთისმოსავი და არა ღვთისმოსავი. პავლე მოციქულს ძაგება არ დაუწყია, არამედ - ქება. მან თავისი სიტყვა-ქადაგება მათ ბომონსა და ზედწარწერილზე დაამყარა, რადგან პავლე ვერ იქადაგებდა წმიდა წერილზე, რადგანაც მაინც ვერ გაიგებდნენ ამას, ეს გახლავთ პავლეს მე-2 ქადაგება წარმართთა წინაშე.

„რამეთუ, მიმო-რაი ვიქცეოდე და მოვიხილედ სამსახურებელთა თქუენთა, ვპოვე ბომონცა, რომელსა ზედა წერილ იყო: უცნაურსა ღმერთსა. აწ უკუე რომლისა-იგი უმეცარ ხართ და ჰმსახურებთ მას, მე გახარებ თქუენ“ (17.23). როგორც მოგვებს ღმერთი არა წინასწარმეტყველთა, არამედ ვარსკვლავთა მიერ ექადაგათ, რადგან ვარსკვლავთმრიცხველები იყვნენ, ასევე ათინელებს პავლე ელაპარაკა არა საღვთო წერილიდან, არამედ მათივე ბომონზე წარწერილი სიტყვებით.

რატომ შექმნეს ათინელებმა ასეთი სახელწოდების ღმერთი?

1. მრავალღმერთიანობა ვერასდროს ვერ იქნებოდა დარწმუნებული, რომ ყველა ღმერთს სცემს თაყვანს. შიშმა იმისა, რომ უცნობი და ამიტომ თაყვანისცემის გარეშე დარჩენილი ღმერთები შეიძლება განურისხდნენ მათ უყურადღებობის გამო, აიძულა ისინი, რომ უცნობი ღმერთებისათვის საკურთხევლები აეგოთ მათი „გულის მოგების“ მიზნით.

2. ფიქრობენ, რომ ზოგიერთმა წარმართმა ბერძნებმა შეიცნო ჭეშმარიტი ღმერთი და ამიტომაც გააკეთეს ასეთი წარწერა და კერპებთან ერთად თითქოს მასაც ემსახურებოდნენ. ანუ მათ კი შეიცნეს ერთი ღმერთი, მაგრამ არ იციან, ვინ არის ის. შემოქმედს არა აქვს საკუთარი სახელი, ამიტომ უწოდეს მას „უცანური ღმერთი“. „ამით მათ „დააკნინეს“ ცისა და მიწის შემოქმედი. ერთის მხრივ კარგია, რომ იგი სამყაროს შემოქმედად აღიარეს, ხოლო მეორე მხრივ სამწუხაროა, რომ მას ბომონი აუგეს და წარმართულად ემსახურებიან,“ - ბრძანებს წმიდა იოანე ოქროპირი.

3. ათენში გავრცელებული იყო ჭირის ეპიდემია, მათ მსხვერპლი შესწირეს ყველა ღმერთს, მაგრამ ამან შედეგი არ გამოიღო, ამიტომ ააგეს ბომონი უცნაური ღმერთის სახელზე, შესწირეს მსხვერპლი და ჭირიც დაცხრა.

4. იუდეველთა ღმერთს ისინი უცნობ ღმერთს უწოდებდნენ.

პავლე არეოპაგზე აყვანილია როგორც დამნაშავე, რადგან ის უცხო ღმერთზე ქადაგებს. იგი მათ ეუბნება, რომ მე თქვენ სხვა ღმერთზე კი არ გიქადაგებთ, არამედ იმ ღმერთზე, რომელსაც თქვენ სცემთ თაყვანს, რადგან გაქვთ ბომონი, რომელსაც უწოდებთ უცხოს. მე ვალდებული ვარ, ეს ღმერთი სწორედ გაგაცნოთ. პავლე ამ ბომონს კი არ აქებს, არამედ მისი წარწერა გამოიყენა, რომ ამ გზით ისინი ჭეშმარიტებისაკენ და ერთი ღმერთის აღიარებისაკენ აამაღლოს.

„ღმერთსა, რომელმან შექმნა სოფელი და ყოველი, რაი არს მას შინა. ესე ცისა და ქუეყანისაი არს უფალი, არა ხელითქნულთა ტაძართა შინა დამკვიდრებულ არს, არცა კაცობრივთა ხელთა მიერ იმსახურების, ვითარმცა მოქენე ვისამე იყო, რამეთუ იგი თავად მოსცემს ყოველთა ცხოვრებასა და სულსა ყოვლით კერძო“ (17.24-25). პავლე ამბობს, რომ არსებობს ერთი ღმერთი, რომელიც სრულიად დამოუკიდებელია მატერიალური სამყაროსაგან. ამ სიტყვებით პავლე ემიჯნება ამ ბომონს, რადგან უფალი ხელითქმნულ ტაძრებში არ მყოფობს, ბომონი კი სამსხვერპლოზეა. პავლე ხელითქმნულ ტაძრებში წარმართულ ტაძრებს გულისხმობს, რადგან ბუნებით ღმერთს ადამიანთაგან მსახურება არ სჭირდება.

„და შეჰქმნა ერთისაგან სისხლისა ყოველნი ნათესავნი კაცთანი დამკვიდრებად ყოველსავე ზედა პირსა ქუეყანისასა. განაჩინა დაწესებულნი ჟამნი და საზღვრისდადებანი დამკვიდრებისა მათისანი მოძიებად ღმრთისა და უკუეთუმცა ვინ ეძიებდა, პოვამცა იგი, და რამეთუ არცა შორს არს კაცად-კაცადისაგან ჩუენისა. რამეთუ მის მიერ ცხოველ ვართ და ვიქცევით და ვართ ვითარცა იგი ვინმე თქუენგანნი სიტყვის მოქმედნი იტყვიან: რომლისა იგი ნათესავიცა ვართო“ (17.26-28). პავლე ამბობს, რომ ყველა ადამიანი ამ ღმერთის ნებით გაჩნდა ერთი სისხლისაგან და ამდენად, ყველას ერთი ღმერთი ჰყავს. ეს ძალზედ მნიშვნელოვანი მოსაზრებაა, რადგან ბერძნებს ეგონათ, რომ თავად იყვნენ გამორჩეულნი და წმინდა სისხლის მატარებელნი. ამიტომ პავლე მათ ეუბნება, რომ თქვენც ამ ერთი ადამიანის, ადამის სისხლისა და ბუნების მატარებელნი ხართ. ღმერთმა საზღვრები დაუდგინა თითოეულ ერსა თუ სახელმწიფოს, მათი მიზანი კი ცხადია, ჭეშმარიტებასთან ზიარებაა და ყველა, ვინც ეძებს მას, იპოვის, რადგან ღმერთი შორს არ დგას მის მეძიებელთაგან. აქ, ცხადია, ფიზიკური მანძილი არ იგულისხმება, არამედ - მადლისმიერი.

პავლე მოციქული ამბობს, რომ ღვთის შემეცნება არ არის რთული, რადგან თითოეული ადამიანის ბუნებაშია ის, რაც მას ღმერთთან აკავშირებს. ამის შესახებ თვით წარმართი პოეტებიც კი ლაპარაკობდნენ. პავლე მოციქულმა თავისი სიტყვების დასამტკიცებლად წარმართი პოეტის, არეტა კილიკიელის სიტყვები მოიყვანა, რომელიც სინამდვილეში ზევსს მიემართება, ხოლო მოციქულმა ეს სიტყვები ჭეშმარიტ ღმერთს განუკუთვნა.

„აწ უკუე ვინაითგან ნათესავ ღმრთისა ვართ, არად გვიღირს: ვითარმცა ჰგონებდით ოქროსა, გინა ვერცხლსა ანუ ანთრაკსა გამოხატულსა ხუროებით განზრახვითა კაცთაითა, საღმრთოისა მის მსგავს ყოფად.“ (17.29) ნათესავი ღმრთისა ვართ არა ბუნებით, არამედ - მადლით, თუმცა ბუნებითი ნათესავიც ვართ იესო ქრისტესი, მისი კაცობრივი ბუნების გამო. ღვთის ნათესავია ყოველი ადამიანი, არა მარტო წმინდანნი სათნოებებში მსგავსების გამო, არამედ ყველა ადამიანი ნათესავია ღვთისა უკვდავების გამო.

„რამეთუ ჟამნი იგი უმეცრებისანი უგულებელსყვნა ღმერთმან და აწ ამცნებს ყოველთა კაცთა ყოველსა ადგილსა შენანებად“ (17.30). მოციქული სინანულის ქადაგებით ასრულებს თავის სიტყვას, უქადაგებს ურწმუნოთ, რომ თუკი ისინი მოექცევიან, ღმერთი ამ შემთხვევაში აღარ მოჰკითხავს მათ უწინდელ ცოდვებსა და ურწმუნოებას.

„ვითარცა-იგი დაამტკიცა დღე, რომელსა შინა ეგულების განკითხვაი სოფლისაი სიმართლით, კაცითა მით, რომელი განაჩინა სარწმუნოებაი, მოსცა ყოველთა, რამეთუ აღადგინა იგი მკუდრეთით“(17.31). პავლე ქრისტეზე სიმდაბლით საუბრობს და კაცს უწოდებს, რომელიც ღმერთმა ცოცხალთა და მკვდართა განსასჯელად დაადგინა. მოციქულმა იესო ქრისტეს დასახელებაც ვერ მოასწრო, რომ ერთ-ერთ მსმენელს „ვითარცა ესმა აღდგომაი მკუდართაი, რომელნიმე ეკიცხვიდეს, და რომელთამე თქუეს: ვისმინოთ შენი ამისთვის კუალადცა“ (17.32). მსმენელთა ნაწილი დასცინოდა, სხვებმა კი თქვეს, რომ ამაზე სხვა დროს მოგისმენთო. მოციქულს ალბათ ეპიკურელები დასცინოდნენ, რომელთა ფილოსოფია მკვდრეთით აღდგომის იდეას გადაჭრით უარყოფდა.

პავლე იძულებული გახდა, შეეწყვიტა თავისი სიტყვა. „და ესრეთ გამოვიდა პავლე შორის მათსა“ (17.33), ანუ ამგვარად გადაურჩა იგი სიკვდილს, პავლემ დატოვა არეოპაგია.

მოციქულის ქადაგებას უნაყოფოდ არ ჩაუვლია, რადგან „რომელნიმე კაცნი მისდევდეს მას და ჰრწმენა, რომელთა თანა იყო დიონისიოს არეოპაგელი და დედაკაცი, სახელით დამარის, და სხუანი მათ თანა“ (17.34). მისი სიტყვა რამდენიმე ადამიანმა ირწმუნა, რომელთაგან ლუკა მახარებელი გამოყოფს დიონისიოს არეოპაგელსა და დამარისს, რომელიც გადმოცემით დიონისეს მეუღლე იყო. დიონისე არეოპაგელი 12 მსაჯულთაგან ერთ-ერთი გახლდათ. იგი გარდამოცემის თანახმად პავლეს უერთგულესი მოწაფე გახდა, შემდეგ კი ათენის ეპისკოპოსად დაადგინეს, ის ქადაგებდა სახარებას გალიაში და მოწამეობრივად აღესრულა პარიზში.

წინა - სარჩევი - შემდეგი