ტროპარი, ხმა 8: უფროსად დიდებულ ხარ შენ, ქრისტე ღმერთო ჩუენო, რომელმან მნათობად ქუეყანასა ზედა მამანი ჩუენი დააფუძნე და მათ მიერ ჭეშმარიტისა სარწმუნოებისა მიმართ ჩუენ ყოველთა წარგვიმართე, მრავალმოწყალეო ქრისტე ღმერთო, დიდება შენდა.

კონდაკი: მოციქულთა ქადაგებაი და მღვდელმთავართა მოძღურებაი სწორად ბეჭედად სარწმუნოებისა და კვართად საღმრთოთ ღმრთისმსახურებისა ქრისტეს ეკლესიასა ბრწყინვალედ მოსიეს და მართლმადიდებლობით ადიდებს დიდსა და უბიწოსა ღმრთისმსახურებისა საიდუმლოსა.

II მსოფლიო საეკლესიო კრება ჩატარდა 381 წელს კონსტანტინეპოლში იმპერატორ თეოდოსის დროს და დაასრულა მართლმადიდებლური რწმენის სიმბოლოების ჩამოყალიბება.

ერეტიკოსთა სამხილებლად და წმიდა მართმადიდებლური მოძღვრების დოგმატების ზუსტი ფორმულირებადი სახით დამტკიცების მიზნით წმიდა მეფემ თეოდოსი დიდმა (379-395) კონსტანტინეპოლში მოიწვია მსოფლიო კრება, რომელსაც ესწრებოდა 150 ეპისკოპოსი. მათ შორის იყვნენ: გრიგოლ ღვთისმეტყველი, გრიგოლ ნოსელი, მელეტი ანტიოქიელი, ამფილოქე იკონიელი, კირილე იერუსალიმელი და სხვები. კრებას ხელმძღვანელობდა მელეტი ანტიოქიელი, მისი მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ კი - გრიგოლ ღვთისმეტყველი. კრებამ დაგმო მაკედონიუსის ერესი და დაამტკიცა მოციქულთა სწავლება სულიწმიდის შესახებ. ამ სწავლების მიხედვით სულიწმიდა არის ცხოველსმყოფელი ღმერთი, რომელიც მამისაგან გამოდის და მამასთან და ძესთან ერთად თაყვანისიცემების და იდიდების.

სხვა ერესთა უარყოფის მიზნით, წმიდა მამებმა დაამტკიცეს მართლმადიდებლური სარწმუნოების ნიკეის სიმბოლო. I მსოფლიო კრების მიერ მიღებულ სიმბოლოში არაფერი იყო ნათქვამი სულიწმიდის თანასწორობაზე და თანაარსებობაზე მამა ღმერთთან, რადგან მაშინ არ იყო ერესი, რომელიც სულიწმიდას გმობდა. ამიტომ წმიდა მამებმა ნიკეის სიმბოლოს დაუმატეს 8, 9, 10, 11 და 12 წევრები, სადაც გადმოცემულია სწავლება სულიწმიდაზე, ეკლესიაზე, საიდუმლოებებზე, მიცვალებულთა აღდგომაზე და მომავალ ცხოვრებაზე, ე.ი. საბოლოოდ დაამტკიცეს ნიკეა-კონსტანტინეპოლის რწმენის სიმბოლო, რომლითაც დღემდე ხელმძღვანელობს და უკუნისამდე იხელმძღვანელებს წმიდა მართლმადიდებელი ეკლესია.

„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი II, თბილისი, 2001 წ.

მაკედონიუსის ერესი, ასევე ცნობილია, როგორც პნევმატომაქელობა, ანუ „სულის მებრძოლნი", — ეს არის მეოთხე საუკუნის ქრისტიანული მწვალებლობა, რომელიც უარყოფდა სულიწმიდის ღვთაებრიობას.

ამ ერესის დამაარსებლად ითვლება მაკედონიუს პირველი, კონსტანტინეპოლის ეპისკოპოსი (342-360 წლები), რომელიც ზომიერი არიანული თეოლოგიის მიმდევარი იყო.

მისი მომხრეები, პნევმატომაქელები, ცდილობდნენ შეენარჩუნებინათ ბალანსი ნიკეის მართლმადიდებლურ სარწმუნოებასა და არიანულ უკიდურესობას შორის, თუმცა უარყოფდნენ სამების მესამე იპოსტასის, — სულიწმიდის — სრულ ღვთაებრიობას.

მაკედონიუსის მიმდევრები ასწავლიდნენ, რომ სულიწმიდა ქმნილი არსებაა: ისინი ამტკიცებდნენ, რომ სულიწმიდა არ არის ღმერთი, არამედ ღვთის მიერ შექმნილი უმაღლესი სულიერი არსებაა, ანგელოზთა მთავარი ან ღვთის მსახური.

პნევმატომაქელები უარყოფდნენ, რომ სულიწმიდა არის ერთარსი (ბერძნულად ჰომოუსიოს) მამასთან და ძესთან. მათი აზრით, სულიწმიდა ემორჩილებოდა მამას და ძეს და არ ფლობდა მათთან თანასწორ ღვთაებრივ ბუნებას.

ისინი აღიარებდნენ მამისა და ძის ღვთაებრიობას (თუმცა არიანული გაგებით), მაგრამ სულიწმიდას მიაკუთვნებდნენ დაბალ, ქმნილ რანგს, რითაც არღვევდნენ სამების ერთიანობას.

ეკლესიის პასუხი და ერესის დაგმობა ამ მწვალებლობის საპასუხოდ მოხდა 381 წელს. კონსტანტინეპოლში მოწვეულმა მეორე მსოფლიო საეკლესიო კრებამ ოფიციალურად დაგმო მაკედონიუსის ერესი.

კრებამ დაადასტურა მოციქულთა სწავლება სულიწმიდის შესახებ.

კრებამ შეავსო ნიკეის სარწმუნოების სიმბოლო და დაამატა დოგმატური ჩანაწერები სულიწმიდაზე:

„და სული წმიდა, უფალი და ცხოველსმყოფელი, რომელიც მამისაგან გამოდის, რომელსაც მამასა და ძესთან ერთად თაყვანს სცემენ და ადიდებენ..."

ეს ფორმულირებები ნათლად აცხადებდა, რომ:

სულიწმიდა არის უფალი (ღმერთი) და არა ქმნილი არსება;

ის არის ცხოველსმყოფელი — სიცოცხლის წყარო, რაც მხოლოდ ღმერთს შეუძლია;

ის იმსახურებს იმავე თაყვანისცემას, რასაც მამა და ძე — რაც მიუღებელია ქმნილი არსების მიმართ.

მაკედონიუსის ერესის დაგმობა ფუნდამენტური იყო ქრისტიანული სწავლებისთვის:

თუ სულიწმიდა ქმნილი არსება იქნებოდა, ის ვერ შეძლებდა ადამიანის განღმერთებას და სულიერ განახლებას — მხოლოდ ღმერთს შეუძლია ღმერთად აქციოს ადამიანი.

ერესის უარყოფამ დაიცვა სამებისეული ღმერთის ერთიანობა და თანასწორობა, რაც ქრისტიანული ღვთისმეტყველების საფუძველია.

დღემდე, მართლმადიდებელი ეკლესია ნიკეა-კონსტანტინეპოლის სარწმუნოების სიმბოლოთი აღიარებს სულიწმიდის სრულ ღვთაებრიობას და მის თანაარსებობას მამასა და ძესთან.

მოუსმინე: