ტროპარი: რომელმან ღმრთისა მიერ ზეგარდამო საღმრთო მადლი მოიღე დიდებულო გრიგოლი, და მის ძლით განძლიერდი და სახარებისაებრ სლვა თავს-იდევ ვინაცა ქრისტესგან შესაძინელი მას შინა ჰპოვე ყოვლად ნეტარო, რომელსაცა ევედრე, რათა აცხოვნნეს სულნი ჩუენნი.

კონდაკი: წინასწარ მთავრობად გამოსჩნდი, მწყემს-მთავრად განმაწესებელ ქრისტეს სამწყსოსა მამაო გრიგოლი, და შეზღუდე მოძღვრებითა ზეციერითა, და მსგავსად მმარხველთა გამოაჩინენ მიერითგან და სახითა ასწავე სამწყსოსა, ქრისტესსა მცნებანი მისნი, აწ მათ-თანა იხარებ, და იშვებ ზეცათა შინა.

წმიდა გრიგოლ დიოლოღოსი (დიდი) — რომის პაპი (ლათინურად გრეგორიუს მაგნუს, აღმოსავლურ ტრადიციაში — დიოლოღოსი, ანუ „მოსაუბრე ღმერთთან“) დაიბადა რომში, დაახლოებით ხუთას ორმოც წელს. პაპი დელიქსი მისი ბაბუა იყო. გრიგოლის დედა, სილვია, და დიდედები – ტარსილა და ემილიანა, რომის ეკლესიის მიერ წმიდანებად არიან შერაცხულნი.

გრიგოლმა ახალგაზრდობაში მიიღო მაღალი განათლება და სწრაფად დაწინაურდა სახელმწიფო სამსახურში. იგი გახდა რომის პრეფექტი, რომელიც იყო ერთ-ერთი უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობა იმ დროისათვის. თუმცა, მიუხედავად ამქვეყნიური წარმატებისა, მისი გული მონაზვნობისკენ ისწრაფოდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მთელი მამული და ქონება ექვსი მონასტრის მოწყობას მოახმარა, რომში წმიდა ანდრია პირველწოდებულის მონასტერი დაარსა და თავადაც მონაზვნური ცხოვრება აირჩია. მისი სულიერი მოღვაწეობა გამოირჩეოდა: სიმდაბლით, მორჩილებით, მკაცრი ასკეზით.

მალე იგი ეკლესიის სამსახურში ჩადგა და პაპის დავალებით დიპლომატიური მისიით გაგზავნეს კონსტანტინეპოლში, სადაც მან კარგად გაიცნო აღმოსავლური ღვთისმეტყველება. ბიზანტიაში ცხოვრებისას დაწერა მან „იობის წიგნის თარგმანები“. პელაგის გარდაცვალების შემდეგ რომის კათედრაზე 590 წელს, მძიმე ვითარებაში (შიმშილი, ეპიდემიები, ლომბარდების შემოსევები), გრიგოლი აირჩიეს რომის პაპად. შვიდი თვის განმავლობაში უარობდა იგი ამ მაღალ პატივს, მაგრამ, ბოლოს, საეკლესიო კრებულისა და სამწყსოს დაჟინებულმა თხოვნამ აიძულა, თანხმობა განეცხადებინა.

წმიდა გრიგოლი ბრძნულად განაგებდა ეკლესიას. მან ლათინურ ენაზე შეადგინა პირველშეწირული ლიტურღიის ტიპიკონი, რომელიც მანამდე მხოლოდ ზეპირი გადმოცემით იყო ცნობილი. VI საეკლესიო კრების დადგენილებით ეს ტიპიკონი სავალდებულო გახდა მთელი მართლმადიდებლური ეკლესიისათვის.

წმიდა გრიგოლი თავდაუზოგავად ებრძოდა დონატელთა ერესს, ქრისტეს სჯულზე მოაქცია ბრიტანეთში მცხოვრები წარმართები და არიოზის მიმდევრები.

მისი მოღვაწეობა გამოირჩევა:

1. ეკლესიის განმტკიცებით:

გაამყარა ეკლესიური დისციპლინა;

იზრუნა სამღვდელოების სიწმინდეზე;

განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია მწყემსმთავრის პასუხისმგებლობას;

2. მისიონერული საქმიანობით:

გააგზავნა მისიონერები ინგლისში (ანგლო-საქსონებში);

ხელი შეუწყო დასავლეთ ევროპაში ქრისტიანობის განმტკიცებას;

3. ლიტურგიკული რეფორმით:

მის სახელს უკავშირდება გრიგორიანული გალობა (საეკლესიო საგალობლის წესრიგი). მან მოაწესრიგა ღვთისმსახურების სტრუქტურა და საგალობლის ტრადიცია.

4. სოციალური მსახურებით:

ზრუნავდა ღარიბებზე და ავადმყოფებზე;

ეკლესიის ქონებას იყენებდა ქველმოქმედებისთვის;

პირადადაც ეხმარებოდა გაჭირვებულებს;

5. თეოლოგიური და სულიერი შრომებით:

წმიდა გრიგოლის კალამს ეკუთვნის „საუბრები ანუ დიალოგები იტალიელ მამათა ცხოვრებასა და სასწაულზე“, რისთვისაც „დიოლოღოსი“ უწოდეს. წმიდა გრიგოლის თხზულებათაგან განსაკუთრებით ცნობილია „სამოძღვრო კანონი, სადაც იგი ყოველმხრივ განიხილავს ჭეშმარიტი მოძღვრის სახეს. ჩვენამდე მოაღწია აგრეთვე წმიდა მამის წერილებმა.

ჰომილიები სახარებაზე;

ჰომილიები იობის წიგნზე (Moralia in Job);

წმიდა გრიგოლ დიოლოღოსი ეკლესიის ერთ-ერთი უდიდესი მოძღვარია, რადგან:

აერთიანებს პრაქტიკულ მმართველობას და ღრმა სულიერებას;

აჩვენებს, როგორი უნდა იყოს ნამდვილი მწყემსი;

ხაზს უსვამს სიმდაბლესა და მსახურებას ძალაუფლებაზე მაღლა აყენებს;

მისი ცხოვრება არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება მმართველობა გადაიქცეს მსახურებად და ძალაუფლება — სიყვარულად.

წმიდა გრიგოლი რომის ეკლესიას ხელმძღვანელობდა ცამეტი წლის განმავლობაში და მშვიდობით მიიცვალა ექვსას ოთხ წელს. ეკლესია მას პატივს მიაგებს, როგორც დიდ მოძღვარს, წმიდა მამას და ღვთისმეტყველს, რომლის სიტყვებიც დღემდე ცოცხალია. მისი წმიდა ნაწილები ინახება ვატიკანში, წმიდა პეტრეს ტაძარში.

„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

მოუსმინე: