მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი
მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია

თავი მეოთხე
მართლმადიდებლური ფსიქოპათოლოგია

3. ვნებების კურნება

სულისთვის ვნებებისგან მიყენებული ზიანის გაცნობიერების შემდეგ, საჭიროა ვისაუბროთ განკურნებაზე. სწორედ ეს არის წინამდებარე თავის ძირითადი თემა და მკითხველის ყურადღებას ამაზე შევაჩერებთ. ბევრმა ჩვენგანმა იცის თავისი სისუსტე, გრძნობს სულის უძლურებას, მაგრამ არ იცის განკურნების გზა. ვფიქრობთ, რომ მართლმადიდებლობამ, რომელიც მკურნალი მეცნიერებაა, ამ თემაზე უნდა ისაუბროს, რადგან თანამედროვეობის ყველაზე დიდი პრობლემა სწორედ სულის კურნებაა. ჩვენი ღრმა რწმენით მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ თანამედროვე სამყაროს უნდა უჩვენოს, რომ კაცობრიობა სულიერად დაუძლურებულია და უჩვენოს კურნების გზაც. ამ საკითხზე ვისაუბრებთ ჩვენც. თავდაპირველად დავაზუსტოთ რამდენიმე დეტალი. პირველი - ვნებების მკურნალობა ანუ მათი გარდაქმნა (ამაზე ზემოთ აღვნიშნეთ). უვნებო ვნებები, ბუნებრივი და განურყვნელი ვნებები ცოდვით დაცემის შემდეგ წაიბილწა, ამიტომ საჭიროა მათ პირვანდელი მდგომარეობა დავუბრუნოთ. სწორედ ამას ნიშნავს ვნებების მკურნალობა. ამბა პიმენი ეუბნება ამბა ისააკს: "ჩვენ სხეულის მოკვლა კი არ ვირწმუნეთ, არამედ ვნებების"⁶⁹⁸. გამონათქვამი "ვნებების მკვლელი" გულისხმობს ვნებების გამომსწორებელს. მეორე დაზუსტება ის არის, რომ წმინდა მამები ვნებისგან განკურნების სხვადასხვა მეთოდს აღწერენ. მაქსიმე აღმსარებლის სიყვარულის შესახებ თხზულების კითხვისას ნათლად ჩანს მასში თავმოყრილი კურნების ელემენტებიც. ვაღიარებ, რომ ამ ნაშრომში ვეძებდი სიყვარულის კანონებს და სიყვარულის დახასიათებას. შევნიშნე, წმინდა მამა განსაკუთრებულ ადგილს უთმობს აზრებს, ვნებებს და მათგან განკურნებას. მთავარ ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის კურნებაზე, რადგან ღვთისადმი სიყვარული "უვნებობის დაბადებაა". ვნებიან გულს სიყვარული არ შეუძლია. წმინდა მამები ადამიანის განკურნებაზე საუბრისას კურნების ძირითად პრინციპებს აყალიბებენ. ისინი მთლიან, ერთიან ადამიანს გულისხმობენ და განკურნების სხვადასხვა საშუალებებს გვთავაზობენ. ქვემოთ ჩვენ ამ მეთოდებს დავასახელებთ, მაგრამ დავამატებთ, რომ ყოველ პიროვნებას საკუთარი კურნების გზა სჭირდება. მისი განსაზღვრა შეუძლია გამოცდილ მკურნალს იმისთვის, ვინც თავმდაბლად, მორჩილებით და განკურნების სურვილით მივა მოძღვართან. ჩვენ გადმოვცემთ ზოგადად მკურნალობის წესებს, მაგრამ თითოეულ ჩვენგანს ცალკე სჭირდება სულიერი მოძღვრის ზედამხედველობა. სულის უძლურებების (ვნებების) მკურნალობა აუცილებელია. ამაში უკვე დავრწმუნდით მოყვანილი მსჯელობის მიხედვით. გადმოგეცით თუ რა საშინელ მდგომარეობაში აგდებენ ვნებები ადამიანის სულს. ამაზე საუბარია წმინდა წერილში.

პავლე მოციქული ამბობს: "მოაკუდინენით უკუე ისინი თქუენნი ქუეყანისა ზედა სიძვაჲ, არა-წმიდებაჲ, ვნებაჲ, გულის თქუმაჲ ბოროტი და ანგაჰრებაჲ, რომელი არს კერპთმსახურებაჲ... ხოლო აწ განიშორეთ თქუენცა ყოველივე: რისხვა, გულის წყრომაჲ, უკეთურებით, გმობაჲ, უშუერი სიტყუაჲ პირისაგან თქუენისა. ნუ უტყუეთ ერთი-ერთსა, გამიძარცუეთ ძუელი იგი კაცი საქმით მისითურთ და შეიმოსეთ ახალი იგი განახლებული მეცნიერებად მსგავსად ხატისა მის დამბადებელსა მისისა" (კოლ. 3,5-10).

მაქსიმე აღმსარებლის სიტყვებით პავლე მოციქული "ქუეყანაში" გულისხმობს ხორციელ სიბრძნეს, სიძვაში ცოდვის ქმედებას. თანხმობით ხდება ცოდვის ჩადენა. უწმინდურება არის ვნებასთან თანხმობა, მოციქული ვნებას უწოდებს ვნებიან აზრს, "გულის თქუმაჲ ბოროტს", ბოროტ სურვილს, "ანგაჰრებას" უწოდებს ვნების აღმძვრელს. ეს ყველაფერი უნდა მოვაკვდინოთ"⁶⁹⁹.

მსგავს დარიგებას იძლევა ღმრთივსულიერი მოციქული სხვა ეპისტოლეშიც: "ხოლო სიძვაჲ და ყოველი არა-წმიდებაჲ გინა ანგაჰრებაჲ ნუცაღა სახელედებინ თქუენ შორის, ვითარცა შუენის წმიდათა, და საძაგლებაჲ და სიტყუაჲ სიცოფისაჲ გინა ლაღობაჲ, რომელი არა ჯერ-არს, არამედ უფროჲსად მადლობაჲ" (ეფეს. 5. 3-5).

გალატელთა მიმართ ეპისტოლეში ნათქვამია: "ნუმცა ვართ მზუაობარ, ურთიერთარს მაბრალობელი, ურთიერთარს მოშურნე" (გალ. 5. 26).

მოყვანილი ციტატებიდან ნათელია, რომ კურნება აუცილებელია, ქრისტიანები ყოვლადწმინდა სამების ტაძარნი არიან და არ უნდა იყვნენ უწმინდურნი. ქრისტიანი სული წმინდის ტაძარი რომ გახდეს და უფალმა დაივანოს მასში, იგი სულით უნდა განიწმინდოს მანამდე. შემდეგ კი სიწმინდით დაიცვას იგი.

განკურნების მიზანიც ეს არის. ჩვენ ვიღწვით არა მარტო იმიტომ, რომ უკეთესნი ან საზოგადოებისთვის სასარგებლონი გავხდეთ. კურნების მიზანი არ არის ის, რომ ადამიანი ანთროპოცენტრული სამყაროს დამაკმაყოფილებელი წევრი გახდეს. მისი მიზანია ადამიანის უფალთან დაახლოება, რომ მან შეძლოს ღვთის ჭვრეტა და ღვთიურმა ნათელმა ცეცხლივით კი არ დაწვას, არამედ გაანათლოს ადამიანის სული.
წმინდა მამებმა კარგად იციან კურნების ეს მიმართულება და ამავე დროს იცნობენ იმ მიზნებსაც, რასაც სხვადასხვა ადამიანი ისახავს. მაქსიმე აღმსარებელი ამბობს, რომ ზოგიერთი ადამიანი განეშორება ცოდვას "ადამიანური შიშით", ზოგი თავშეკავებით, ზოგი კი ვნებისგან თავისუფლდება "ღვთიური განაჩენით"⁷⁰⁰. ამბა დოროთე აღნიშნავს, რომ "ვნებისგან განთავისუფლება მისგან გამომდინარე მწუხარების გამო კი არ უნდა ვისურვოთ, არამედ მისი სიძულვილით, როგორც ფსალმუნშია ნათქვამი: "სიძულვილითა სრულითა მოვიძულენ და იგინი მტერად შემექმნეს მე" (ფს. 138.22)⁷⁰¹. წმინდანებმა იციან, რომ ზოგიერთ ადამიანს ვნებისგან განთავისუფლება ამ უკანასკნელის მტანჯველი ზემოქმედების გამო სურს. მართლმადიდებლური კურნების ჭეშმარიტი მიზანი სხვაგვარია. მთავარია უფალთან ურთიერთობას მივაღწიოთ. ცნობილია, რომ ეკლესიაში სხვადასხვა სულიერი ასაკისა და მდგომარეობის ადამიანები არიან. მათგან ზოგიერთი ღვთის სიტყვას იცავს ჯოჯოხეთის შიშით. ზოგიერთი სასუფევლის დასამკვიდრებლად. ზოგი კი ქრისტეს სიყვარულისთვის. პირველნი არიან მონები, მეორენი დაქირავებულნი და მესამენი არიან ღვთის შვილები. ჩვენ ვიღებთ სამივე სულიერ ასაკს, მაგრამ აღვნიშნავთ, რომ ვიღვწით მესამე კატეგორიამდე მისაღწევად.

საგულისხმოა ისიც, რომ ვნებების მკურნალობა არც მარტო ადამიანის და არც მარტო ღმერთის საქმე არ არის. კურნება ღმერთისა და ადამიანის თანამშრომლობით (სინერგიით (συνεργεία) მიიღწევა, ეკლესიაში ყველაფერი არის ღმერთკაცებრივი. თავდაპირველად ადამიანმა ღვთის მადლი უნდა მიიღოს. მისი განწმენდა, ანუ კურნება ქრისტეს ქმედებით ხორციელდება და ვრცელდება მთელ სულიერ ცხოვრებაზე. მთელი სულიერი ცხოვრების მანძილზე იკურნება ქრისტიანი ეკლესიის წიაღში ყოფნისას. პავლე მოციქული ხშირად აღნიშნავს ამ ფაქტს ეპისტოლეებში. ხორციელი ადამიანი სულში ვნებების მატარებელია, როცა ქრისტეს მადლს მიიღებს, იგი თავისუფლდება ძველი სამყაროსგან, ცოდვის სამყაროსგან "რამეთუ ვიდრე-იგი ვიყვენით ჴორცთა შინა, ვნებანი იგი ცოდვათნა სჯულისა მისგან იქმნებოდეს ასოთა შინა ჩუენთა, რაჲთა ნაყოფი გამოვიღოთ სიკუდილისა; ხოლო აწ განთავისუფლებული ვართ სჯულისა მისგან და მოვუკუედეთ რომლითა - იგი შეპყრობილი ვიყვენით. რაჲთა ვჰმონებდეთ ჩუენ განახლებულთა სულითა და არა დაძუელებითა წიგნითა" (რომ. 7. 5-6). მხოლოდ ქრისტესმიერი ცხოვრებით მცხოვრები ადამიანები თავისუფლდებიან ცოდვის სამყაროს შემადგენელი სორციელი სურვილებისგან: "ხოლო ქრისტესთა მათ ჴორცნი თჳსნი ჯუარს-აცუნეს ვნებითურთ და გულის თქუმით" (გალ. 5. 5-6). ადამიანი თუ სამება ღმერთის მადლს ატარებს, ის სულიერად განიკურნება: "ხოლო ამას გეტყჳ: სულითა ვიდოდეთ და ჴორცთა გულის თქუმასა ნუ აღასრულებთ... უკუეთუ სულითა იქცეოდით, არა ხართ სჯულისა ქუეშე" (გალ. 5, 16-18). ხორციელი არის ვნებები: ამაზე ზემოთ აღვნიშნეთ. (გალ. 5. 19-21).

ვნებებთან და ცოდვასთან ბრძოლა, "წინააღმდეგობა, დარტყმის მიღება და მიყენება" ჩვენი საქმეა, მაგრამ ვნებების "ამოძირკვა", მათი სახეცვლილება უფლის ქმედებით ხდება. ადამიანს თვალების გარეშე ხედვა არ შეუძლია, ენის გარეშე - ლაპარაკი, ყურის გარეშე - სმენა, ფეხების გარეშე - სიარული, ხელების გარეშე - მოქმედება, ასევე იესო ქრისტეს გარეშე ადამიანი ვერ ცხონდება და ვერ შევა ცათა სასუფეველში"⁷⁰². "ცოდვის წინააღმდეგობა სულს შეუძლია, ბოროტების ამოძირკვა კი უფლის გარეშე არ ძალუძს"⁷⁰³. უფლის სიყვარულის განცდა, ღვთიურ მადლთან ზიარება, ჩვენი სიყვარული ღმერთისადმი, რაც სული წმინდის ნაყოფია - სახეს უცვლის და კურნავს ვნებებს. სულის ვნებიანი ნაწილის მოკვდინება არ ნიშნავს ვნებების გამოკეტვას უმოქმედოდ", ანუ ცოდვის არ ჩადენას. მათი (ვნებების) მიდრეკილება ბოროტისკენ უნდა შევცვალოთ "სრულად ღვთის სიყვარულით"⁷⁰⁴. ვნების ღვთისადმი სიყვარულად გარდაქმნა შეუძლია მას, ვინც ეს საკუთარ თავზე განიცადა. თუ ადამიანი ღვთიური სიყვარულით არის ანთებული, რაც ღვთიური შთაგონებაა, მაშინ მისი შინაგანი სამყარო იცვლება და ნათლდება, თბება ღვთიური მადლით. ღვთიური სიყვარული ეუფლება გონებას, ხსნის მას ბორკილებს, არწმუნებს, რომ არ იზრუნოს არც გრძნობად საგნებზე, და არც ამქვეყნიურ დროებით ცხოვრებაზე"⁷⁰⁵.

ამ სიტყვებიდან ჩანს, რომ ვნებების განკურნება ღვთიური მადლის მოქმედებით აღესრულება. ამ მადლის მიღება კი წმინდა საიდუმლოებებით ხდება, განკურნება სრულდება ქრისტეს ხორცთან და სისხლთან ზიარებით. წმინდა ზიარებას სულის განწმენდაში უმთავრესი ადგილი ეთმობა, ის უკვდავების წამალია.

ქრისტეს ძალასთან ერთად საჭიროა მოქმედებდეს ადამიანის თავისუფალი ნება. თუ ამგვარი სინერგია (συνεργεία) არ იქნება, ადამიანი ვერ შეძლებს ვნებებზე ანუ ეშმაკზე გამარჯვებას, რადგან "რომელი მძლე ექმნა ვნებათა, იგი მოსწყლავს და შემუსრავს ეშმაკთა"⁷⁰⁶.

ქვემოთ ვნახავთ, როგორია ეს ადამიანური ნების სინერგია. პირველ ყოვლისა, საჭიროა თვითშემეცნება. უნდა ვიცოდეთ ჩვენი სულიერი მდგომარეობა. საკუთარი უძლურება თუ არ გავაცნობიერეთ, ვერ განვიკურნებით. იოანე მახარებელი წერს: "უკუეთუ ვთქუათ, ვითარმედ ცოდვაჲ არა გუაქუს, თავთა თჳსთა ვაცთუნებთ და ჭეშმარიტებაჲ არა არს ჩუენ თანა" (1. იონ. 1,8). პეტრე დამასკელი აღწერს სულიერი ჭვრეტის რვა სახეობას. ამათგან პირველი შვიდი ამ საუკუნეს განეკუთვნება, მერვე კი მომავალ საუკუნეს. მეორე ჭვრეტაში განიხილავს "ჩვენი ცოდვების ცოდნას და ღვთიურ სიქველეს"⁷⁰⁷. ამგვარად, თვითშემეცნება, საკუთარი ცოდვებისა და ვნებების შეცნობა - ესეც ღვთის სულიერი ჭვრეტაა.

სიამაყე ხშირად სიმამაცეს ერევა, ამიტომ არასოდეს არ უნდა დავუჯეროთ აზრს, თითქოს რაიმე სიკეთე გავაკეთეთ და ამგვარ ფიქრს უნდა განვერიდოთ გააზრებას⁷⁰⁸. სულიერი გამოცდილების მქონე მამებმა იციან, რა ძნელია ვნებების გამოცნობა ზუსტად, რადგან ჩვენ, ადამიანები დავსნეულდით და ვნებები ჩვენს გონებას შეუერთდა. წმინდა მამები გვაფრთხილებენ, რომ მუდმივად ფხიზლად ვიყოთ. "გამოვიძინეთ თავნი ჩვენნი ყოველთავე ვნებათა ზედა და სათნოებათა, თუ რომელსა საზომსა შინა ვართ დასაბამსა, ანუ საშუალსა, ანუ აღსასრულსა"⁷⁰⁹. ეს აუცილებელია, რადგან სულიერი ცხოვრება მუდმივი მოძრაობაა და მის სრულყოფილებას საზღვარი არა აქვს. ჩვენ მუდმივად უნდა განვიწმენდდეთ სულს, რათა ღმერთთან ურთიერთობა შევძლოთ, ამ ღვაწლში ხელს გვიშლის ხშირად თვითკმაყოფილება და შეყოვნება.

თვითშემეცნება საჭიროა იმიტომ, რომ ადამიანი სამ მდგომარეობაში იმყოფება: "ან ვნებებით მოქმედებს, ან ეწინააღმდეგება მათ, ან თრგუნავს"⁷¹⁰. საკმარისი არ არის ვნებების მოქმედების შეჩერება სხვადასხვა საკურნებელი საშუალებებით, აუცილებელია მათი გარდაქმნა ღვთისადმი და ადამიანებისადმი სიყვარულად. წარმატებული თვითშემეცნებისათვის გარეგნული სიმშვიდეა (ἡσυχία) საჭირო. ცოდვის ქმედება უნდა შევწყვიტოთ. სანამ ხორციელი გრძნობები მოქმედებენ, თვითშემეცნება შეუძლებელია. "გონებას ვადევნოთ თვალყური, რომელი საგნის მიმართ აქვს ვნება"⁷¹¹.

საკუთარი ვნებების შეცნობა სინანულთან და აღსარებასთან არის დაკავშირებული. ცოდვების შეცნობა და სულიერი უძლურების განცდა მონანიების პირველი საფეხურია. სინანული ცოდვის აღიარების გარეგნული გამოვლინებაა. ახლა ვისაუბრებთ სწორედ აღსარების საიდუმლოზე.

წმინდა წერილსა და მამათა თხზულებებში საუბარია აღსარების ორ სახეობაზე. პირველი არის გონებითი (νοερά) აღსარება, რომელსაც ლოცვის დროს ვამბობთ. მეორე კი სულიერი მოძღვრის წინაშე ნათქვამი. იოანე სინელი გლოვის შესახებ წერს: "გლოვა ტანჯვა არის სვინდისისა, დაუცადებელი, რომელი აღსარებისა მიერ სულიერისა აღაგზნებს ცეცხლსა მას გულისა"⁷¹². გონებითი აღსარება იწვევს გლოვას, რითაც ადამიანის გული მშვიდდება. გარდა ამისა, აღსარება არის სინანული, ეს გულის ტირილია, რაც ბადებს "გონების დავიწყებას". "გლოვა დავიწყება არის გონებისა, ვითარცა მას ნეტარსა მას დაავიწყდა ჭამად პური, რომელიცა გალობს ამას"⁷¹³. დიადოხოს ფოტიკელის სიტყვებით "უნებლიე ცოდვით დაცემისას აღსარება უნდა ვთქვათ უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს წინაშე" და არ შევჩერდეთ "სანამ სიყვარულის ცრემლებით არ მივიღებთ შენდობას"⁷¹⁴. წმინდა მამა მოგვიწოდებს, რომ ვიყოთ ყურადღებით "რათა ჩვენმა სინდისმა არ შეგვაცდინოს თითქოს სრულიად აღვუარეთ ცოდვები უფალს"⁷¹⁵. წმინდა დიადოხოსი გვაფრთხილებს, რადგან ხშირად ცოდვების აღიარებისას უყურადღებოდ ვართ და თვითკმაყოფილებას ვეძლევით, რომ აღსარება ვთქვათ. ეს ყალბი განცდაა. საჭიროა მუდმივად მზადყოფნა. თუკი ღირსეულად არ ვაღიარებთ ცოდვებს "ამქვეყნიდან გასვლისას გაურკვეველი შიში შეგვიპყრობს⁷¹⁶.

უფლის წინაშე ლოცვისას წარმოთქმული აღსარება ხელს არ უშლის სულიერი მოძღვრის წინაშე ცოდვების აღიარებას. ორივე აღსარება ერთმანეთს ავსებს. ლოცვითი აღსარების შემდეგ სულიერ მოძღვარს უნდა მივაკითხოთ, რადგან ღმერთმა მას მიანიჭა ცოდვათა მიტევების უფლება: "მიიღეთ სული წმიდაჲ". უკუეთუ ვიეთნიმე მიუტევნეთ ცოდვანი, მიეტევნენ მათ; და უკუეთუ ვიეთნიმე შეიპყრნეთ, შეპყრობილი იყვენით" (იო. 10. 22-23) ამ სიტყვებიდან ჩანს, რა მადლი მიანდო უფალმა მღვდელმსახურს⁷¹⁷. იოანე ოქროპირის თანახმად მღვდლები მიწაზე ცხოვრობენ და "ზეციურს განმგებლებად განწესდნენ" რადგან "რასაც მღვდლები მიწაზე ასრულებენ, უფალი ზეცაში ასრულებს და უფალი განამტკიცებს თავის მონათა⁷¹⁸ აზრს"⁷¹⁹. აი რატომ უნდა მივიდეთ განსაკუთრებულად სულიერ მოძღვართან. "ყოვლისა პირველად აღუარნეთ ცოდვანი ჩვენნი კეთილისა მას წინამძღვარსა ჩვენსა ხოლო; და უკუეთუ გვიბრძანოს წინაშე ყოველთაცა აღვიარნეთ, რამეთუ წყლულებანი რაზომცა გამოჩნდებიან, არა განფიცხდებიან, არამედ განიკურნებიან"⁷²⁰. წარმატებული მკურნალობისთვის კარგი მკურნალია საჭირო. ყველა სულიერ მოძღვარს შეუძლია აღსარების საიდუმლოს შესრულება, მაგრამ კურნება ყველას არ ძალუძს, რადგან არა აქვთ სულიერი ხელდასხმა, რის შესახებაც წინა თავებში ვისაუბრეთ. სხეულის სნეულებათა გამოცნობა ხშირად ძნელია, უფრო რთულია სულიერი უძლურების დადგენა. სულის ვნებები ამოიცნობა ხშირად"⁷²¹. "ხოლო როცა სულიერი მოძღვარი იტყვის "ვითარმედ თუ ვერ ძალმიძს განკურნება შენი, მაშინ ჭირისა მისგან ჯერ-არს, რაჲთა სხვა მკურნალი მოვიძიოთ, რამეთუ თჳნიერ მკურნალისა მცირედნი განკურნებიან⁷²².

აღსარების ღირსებისა და მნიშვნელობის შესახებ წერენ თანამედროვე ფსიაქიატრები. მნიშვნელოვანი ის არის, რომ ადამიანი იხსნება და არ იკეტება თავის თავში. ეკლესიურ ენაზე ვამბობთ: თუ ადამიანს შეუძლია უფალს გაუხსნას გული სულიერი მოძღვრის დახმარებით, ის თავიდან აირიდებს სულიერ სნეულებებს, შეშლილობასაც კი. აღსარების მნიშვნელობას საქმით ვიგებთ. ცოდვიანი სხეულიც გვაუძლურებს და გვღლის, როცა გადავწყვეტთ აღსარების თქმას, მაშინ იწყება კურნება. სიმშვიდე ისადგურებს სულსა და სხეულში. ოღონდ სწორად უნდა ვაღიაროთ ცოდვები.

ეშმაკმა იცის აღსარების ფასი, ამიტომ გვაიძულებს ან არ ვაღიაროთ ცოდვები და კიდევ სხვას "გარდავწამოთ საქმენი ჩვენნი." მოძღვრის წინაშე რეალური ჭრილობების გასაშიშვლებლად სულიერი გამბედაობაა საჭირო. იოანე სინელი მოგვიწოდებს: "გამოუცხადენ წყლულებანი შენნი მკურნალსა" და აღიარე: "ვითარმედ ჩემ მიერ მიწევნულ არს ჩემზედა, შენი ესე მამაო. ჩემი არს წყლულება ესე თვისისა უდებებისაგან, და არა სხვისა ვისგანმე შემთხვეული, და არა ვინ ქმნილ არს სხვა მიზეზ ჩემისა ამის ბოროტისა, არცა კაცი, არცა ხორცნი, არცა სხვა რაჲმე თჳნიერ უდებებისა და დახსნილებისა ჩემისა"⁷²³. არ შეგვრცხვეს, უფრო სწორად, დავთრგუნოთ ცოდვის აღიარების სირცხვილი. მივემსგავსოთ `შეცოდებულს და დასჯილს წინაშე მსაჯულისა". იოანე სინელი ამბობს იმასაც, რომ "უკეთუ შესაძლებელ იყოს მსაჯულისა მის და მკურნალისა ფერხთა, ვითარცა ქრისტესთა ცრემლით დაალტობდი". წმინდა მამა აგრძელებს, უნახავს "დასჯილნი, რომელთა სახითა საწყალობელითა და აღსარებითა და ვედრებითა სიფიცხე მსაჯულისა მოდრიკეს მოწყალებად და გულის წყრომა მისი შესცვალეს სიტკბოებად"⁷²⁴.

ბუნებრივია, რომ ადამიანს რცხვენია საკუთარი ჭრილობის აღიარება, მაგრამ ამ სირცხვილს უნდა სძლიოს. "ნუ დაფარავ შენს სირცხვილს". ცოდვების აღიარებისთანავე შინაგანი სიმშვიდე მოდის. შემონახულია გადმოცემა, რომ ერთი ბერი გმობის ვნებით იყო შეპყრობილი. მარხვით და მღვიძარებით თრგუნავდა ამ ვნებას, მაგრამ ვერ უმკლავდებოდა. ბოლოს გადაწყვიტა მოძღვრის წინაშე ეღიარებინა და დაწერა ქაღალდზე. აღსარების შემდგომ, უმალვე განიკურნა. თავად ბერის სიტყვებით "არღა გამოსრული ვიყავ სენაკისაგან... ოდეს უჩინო იქმნა ვნება იგი"⁷²⁵. ეს ფაქტი ცხადყოფს ჭეშმარიტებას, აღსარება ადამიანის მცდელობის შედეგი არ არის, ამ დროს ღმერთი მოქმედებს. სული ღვთიური მადლით იკურნება. არც მარხვას და არც მღვიძარებას არ მოაქვს სარგებელი, თუ აღსარება არ ვთქვით.

ხშირად სულიერი მკურნალები აღსარებაზე მოსულ ადამიანებთან წინააღმდეგობას აწყდებიან. მაშინ, როცა ეს უკანასკნელნი თავმდაბლობით და თვითშეგნებით არ მოდიან... აღსარების საიდუმლოთი სულიერი ოპერაცია სრულდება, ამიტომ ავლენს წინააღმდეგობას სნეული. წმინდა მამების მოწოდება ნათელია; "ნუ განრისხდები, როცა შენი ნებართვის გარეშე გაგიკეთებენ ოპერაციას. იხილე მოშორებული უწმინდურება, განკურნე შენი თავი, განადიდე უფალი, რომლის წყალობითაც განიკურნე"⁷²⁶. ცოდვების აღიარება სულიდან უწმინდურებას აქრობს. ამის გამო ჩვენში უნდა გაიღვიძოს ერთი მხრივ თვითგანსჯის უნარმა და მეორე მხრივ სულიერი მოძღვრისადმი მადლიერებამ. "ვინც განერიდება აღსარებას, ის ვნების არსებობას ნათელყოფს, ხოლო ვინც აღიარებს, იგი მისგან თავისუფლდება"⁷²⁷.

კიდევ ერთხელ გავიმეორებთ, რომ სინანული აღსარების საიდუმლოსთან ერთად კურნავს ადამიანის ჭრილობებს. ნუგეშისმცემელი სულით აღძრული სინანული წვავს გულს და ყველა ჭრილობას. ამ მდგომარეობაში ადამიანი მოიპოვებს უდიდეს საგანძურს -უქალწულებას. ნიკიტა სტითატი მოგვიწოდებს "ნუ იტყვი შენს გულში: მე ქალწულების უბიწოებას ვერ შევინარჩუნებ, რადგან სხეულით ბევრჯერ ვცოდე". თუკი დაკარგა ადამიანმა ქალწულება, მისი ხელახლა მოპოვება შეუძლია ცრემლით მეორედ ნათლობით, ანუ სინანულით. წმინდა მამა აგრძელებს: "იქ, სადაც სინანულის ტკივილით და სულის სითბოთი გლოვის ცრემლი მდინარედ მოედინება, ცოდვის სიმაგრე ინგრევა და ვნების ცეცხლი ქრება. სრულდება ხელახალი დაბადება ნუგეშის მცემელი სულისგან. სული ქალწულებისა და უბიწოების სასახლედ იქცევა"⁷²⁸.

ადამიანის ხელახლა შობა ვერ მოხდება, თუ ის არ დაემორჩილა სულიერ მოძღვარს, რომელსაც ქრისტესმიერი მადლით მისი განკურნება შეუძლია. "სულიერ მოძღვრისადმი დაუმორჩილებლობა", ისე როგორც ქრისტე ჯვარცმამდე ემორჩილება მამას, ნიშნავს, რომ ადამიანი ვერ იშვება [ხელახლა] ზემოდან (ღვთისგან ე.დ.)"⁷²⁹. ამგვარი შობა "ჩვეულებრივ სულიერი მოძღვრისადმი მორჩილებით ხდება"⁷³⁰. ხშირად ისეც ხდება, რომ სულის ვნებები აღსარების შემდეგ, მაშინვე არ იკურნება. სულის ვნებებისგან გასათავისუფლებლად დიდი ბრძოლა და მოღვაწეობაა საჭირო. ცოდვათა მიტევება არ არის ჩვეულებრივი აღსარება, რომელსაც ვამბობთ ფსიქოლოგიური ზეწოლისა და პრობლემების დროს, ცოდვათა მიტევება ვნებებისგან განთავისუფლებაა. ვინც ქრისტეს მადლით არ განთავისუფლებულა ვნებებისგან, "ცოდვები არ შეუნდვიათ მისთვის"⁷³¹. "ვითარცა შეუძლებელი არს რათამცა მრავალ ჟამ დასნეულებული ერთსა წამსა, პირველსავემცა ძალისა და სიმრთელესა მოვიდა, ეგრეთვე შეუძლებელ არს, თუმცა კაცმან ვნებულმან მეყსაშინა მოსპოლნა ვნებანი მისნი სრულიად"_⁷³². საჭიროა დრო და ღვაწლი, რადგან "საქმით აღსრულებული ვნებები საქმით იკურნება" "თავშეკავებას, სულიერ შრომას და ღვაწლს უვნებლობა მოაქვს"⁷³³. ქვემოთ ვისაუბრებთ სულის სამივე ნაწილის, სულიერი და ხორციელი ვნებების კურნებაზე. ახლა სულის ზოგადი კურნების მეთოდებს აღვწერთ.

ნაშრომის წინა თავში მოვიყვანეთ გრიგოლ პალამას მოსაზრება სულის სამი ნაწილის შესახებ. წმინდა მამა ამბობს, რომ ღვთისგან განშორება სულის თითოეული ნაწილის სნეულება კი არ არის, არამედ ადამიანის მთლიანი სულისა. ამიტომაც მისი განკურნებაა საჭირო. კურნება სულის სიგლახაკეა და მას უფალი ნეტარს უწოდებს. "დავგლახაკდეთ სულით დამდაბლებით, ხორცი დავთრგუნოთ, ცათა სასუფეველის დასამკვიდრებლად"⁷³⁴. აზროვნება, (λογική) სადაც დიდებისმოყვარეობის ვნება ბობოქრობს, განვკურნოთ თავმდაბლობით. სურვილიანი ნაწილი სულისა, სადაც მომხვეჭელობისა და ვერცხლისმოყვარეობის ვნებებია, განვკურნოთ უპოვარებით, მრისხანებას, რასაც ხორციელი ვნებები აღძრავენ, ღვაწლითა და თავშეკავებით ვუწამლოთ. გრიგოლ პალამა დიდებისმოყვარეობის ვნების კურნებად მიიჩნევს განმარტოებას და მდუმარებას. "განკურნებაში გვეხმარება განშორება, განმარტოება და კელიაში ყოფნა"⁷³⁵. ხორციელი ვნებები იკურნება სხეულის დათრგუნვით, რასაც თან ახლავს ლოცვა და გულის დამდაბლება, ეს არის სულის სიგლახაკე"⁷³⁶. სამგვარი სიგლახაკე წარმოშობს ღვთიურ გლოვას, რასაც სიმშვიდე მოაქვს. სინანული ბადებს ცრემლებს. ადამიანის გონების განწმენდაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ცრემლებს. სხეულის სიგლახაკე გულს შემუსრავს "გული იმუსრება (მდაბლდება ე.დ.). სამნაირი თავშეკავებით ძილისგან, საკვებისგან და სხეულის დასვენებისგან. სული გულის დამდაბლებით თავისუფლდება და იღებს სული წმინდისეულ სიხარულს"⁷³⁷.

თვითგანსჯა ადამიანის სულიერ ცხოვრებაში მთავარ როლს თამაშობს. ის თავმდაბლობით და სხეულის გლოვით წარმოიქმნება. მატერიალური სიღარიბე - უპოვარება სულის სიგლახაკეს უკავშირდება და იგი განწმენდს გონებას. გრიგოლ პალამას სიტყვებით, როცა გონება "განეშორება ყოველივე გრძნობიერს, ამაღლდება მიწიერ საზრუნავზე და თავის თავს უღრმავდება, მაშინ ხედავს საკუთარ სულში "დაცემულ პიროვნებას" და ისწრაფვის ცრემლით განწმიდოს იგი"⁷³⁸.

ამგვარად განიწმინდება ადამიანის გონება და აზრების სიმშვიდეს მოიპოვებს. გონება, როცა "სული წმიდის მადლს შეიგრძნობს, მაშინ მადლი იმას, როგორც მხატვარი "გვიხატავს" ხატად და მსგავსად"⁷³⁹. ადამიანი ხდება პიროვნება, რაც ღვთის მსგავსებას ნიშნავს. გლოვა თავდაპირველად მტკივნეულია, რადგან ღვთის შიშს ერწყმის, მაგრამ დიდი სარგებლობა მოაქვს. თუ ეს გლოვა გრძელდება, ადამიანში ღვთის სიყვარული იბადება და თავად ადამიანი ღმერთს ემსგავსება. თუკი ღრმად განიცდის გლოვას, მაშინ "უტკბესი და წმინდა ნუგეში მოდის ნუგეშისმცემლისგან"⁷⁴⁰. გლოვის დასაწყისი ღვთის წინდობის ძებნაა, რაც მიუღწეველი ჩანს". ღვთის მოყვარულნი იღვწიან და ლოცულობენ. გლოვის დასასრული კი საქორწინო და წმინდა ერთობაა სულისა ღმერთთან"⁷⁴¹.

გრიგოლ პალამას მოსაზრებით სულის სამი ნაწილის განკურნება მათი შესაბამისი "წინააღმდეგობით" ხდება. სიგლახაკისგან იბადება გლოვა. ტირილს და ცრემლს ადამიანი ღმერთთან მიჰყავს. ცრემლთა დენა გონებას და გულს განწმენდს. იოანე დამასკელიც, როგორც ვნახეთ, სულს სამ ნაწილად ყოფს: მოაზროვნე (λογική) მრისხანე და სურვილიან. მოაზროვნე ნაწილის საკურნებელია "ღვთის რწმენა, ჭეშმარიტი დოგმატების ცოდნა, წმინდა ლოცვა და მუდმივი მადლიერება ღვთისადმი", მრისხანე ნაწილის განკურნება "კაცთმოყვარეობა, სიყვარული, მოყვასის სიყვარული, თანადგომა, მოთმინება და სიკეთე". და სურვილიანი ნაწილის საკურნებელია: "მარხვა, თავშეკავება, უპოვარება, გლახაკთათვის მოწყალების გაცემა, სიკეთისკენ სწრაფვა, უფლის სასუფევლის ძიება, ღვთის შვილების სურვილი"⁷⁴².

ამგვარ სწავლებას მოკლედ გადმოგვცემს იოანე სინელი: "წმინდა სამების მიერ შევიჭურნეთ, სამთა მათ ვნებათა ზედა (სამნი ვნებანი არიან გემოთმოყვარება, ვერცხლისმოყვარება და ამპარტავნება") სამ-სახედ, სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა"⁷⁴³. (ანუ ამ სამ ვნებას თავშეკავებით, სიყვარულით და თავმდაბლობით დავუპირისპირდეთ).

აღვნიშნეთ, რომ წმინდა მამები სულის ვნებიან ნაწილს მიაკუთვნებენ მრისხანებას და სურვილის ძალას. სულს აქვს მოაზროვნე და ვნებიანი ნაწილები. მოაზროვნე ნაწილი იწმინდება კითხვით (წმინდა წერილს ე.დ.) და ლოცვით, ვნებიანი კი - სიყვარულით და თავშეკავებით"⁷⁴⁴.

მარკოზ მოღვაწე, როგორც ზემოთ შევნიშნეთ, დავიწყებას, უგნურებას და სიზარმაცეს ვნებების გოლიათებად მიიჩნევს. წმინდა მამა მოგვიწოდებს, რომ დავიწყება "ღვთისმიერი მშვენიერი მახსოვრობით" განვკურნოთ, დამღუპველი უგნურება "ღვთიური ცოდნით" გავანადგუროთ და სიზარმაცე კი "კეთილი საქმეების აღსრულებისთვის მზადყოფნით დავძლიოთ"⁷⁴⁵. კიდევ არსებობს ვნებების დაყოფა სულიერად და ხორციელად. ისინი შესაბამისი სულიერი საქმეებით იკურნება. ხორციელ სურვილებს აჩერებს თავშეკავება, მარხვა და სულიერი ბრძოლა. სულიერ წვას და გულის მღელვარებას წმინდა წერილის კითხვა აგრილებს, მუდმივი ლოცვა ამდაბლებს და დუმილი მოწყალებასავით ამშვიდებს"⁷⁴⁶.

წმინდა მამები თავიანთ მაკურნებელ ასკეტურ თხზულებებში წარმოადგენენ ვნებებთან ბრძოლის თანმიმდევრობას. ნიკიტა სტითატის სიტყვებით უმთავრესი ვნებებია სიამოვნებისმოყვარეობა, ვერცხლისმოყვარეობა და დიდებისმოყვარეობა. ისინი შეესაბამება სულის სამ ნაწილს. სამ მთავარ ვნებასთან საბრძოლველად სამი გზა არსებობს: ესენია შესავალი, შუა და დასასრული. "ვინც რწმენით შეიმოსა და იწყებს ბრძოლას". იგი დამწყებია და ერკინება სიამოვნებისმოყვარეობას". იგი თრგუნავს ხორცს მარხვით, მიწაზე წოლით, მღვიძარებით და ღამისთევის ლოცვით, სულის წვრთნით, ჯოჯოხეთის სასჯელის გახსენებით და სიკვდილის ხსოვნით. ვინც ღვაწლის შუა გზაზეა, ანუ სიამოვნებისმოყვარეობისაგან განთავისუფლებულია. "იარაღს ისხამს ვერცხლისმოყვარეობის საწინააღმდეგოდ" და ის, ვინც "უფლის ჭვრეტითა და უვნებობით გაიარა და ღმრთისმეტყველების ჩრდილშია, ებრძვის დიდებისმოყვარეობის ვნებას"⁷⁴⁷. ამრიგად, პირველად ვებრძვით სიამოვნებისმოყვარეობას, შემდეგ ვერცხლისმოყვარეობას და ბოლოს დიდებისმოყვარეობას, ასეთია კურნების თანმიმდევრობა. აქამდე ვთვლიდით ვნებების კურნების ცალკეულ მეთოდებს. ახლა უნდა განვაზოგადოთ და წარმოვადგინოთ განკურნების ზოგადი საშუალებები, რომლებიც ყველა ვნებისთვის საერთოა.

უპირველეს ყოვლისა სულიერ ბრძოლაში დაუშვებელია შფოთი. ეს უკანასკნელი ღვაწლს შემდგარ ადამიანს მეტისმეტად ვნებს. ვნება თუ შეგვაწუხებს, არ უნდა შევშფოთდეთ, რადგან ეს უგუნურება და ამპარტავნებაა და იქიდან მომდინარეობს, რომ ვიცით საკუთარი სულის მდგომარეობა და შრომას გავურბივართ, ამ დროს საჭიროა მოთმინება, ღვაწლი და ლოცვა ღვთის წინაშე⁷⁴⁸. ჩვენს საკუთარ თავს არ ვენდოთ, მივმართოთ ჩვენი არსება ღმერთისკენ. "ვნებით სავსენი ვართ და არ უნდა ვერწმუნოთ გულს, რადგან არასწორი სწორად მოგვეჩვენება და პირიქით, სწორი არასწორად"⁷⁴⁹.

კიდევ ერთი რჩევა ვნებებთან საბრძოლველად ის არის, რომ საჭიროა მათ წინ აღვუდგეთ, სანამ არ გაზრდილან. რაც მცირეა შეცოდება, "მოკვეთე, სანამ გაიზრდება და დამწიფდება". თუკი ადამიანი უგულებელჰყოფს ვნებებს, მათში აღმოაჩენს "არაადამიანურ მეუფეს", "ვინც ებრძვის ვნებებს თავიდანვე იგი მეუფებს მათზე"⁷⁵⁰. მართლაც, "ადვილია პატარა მცენარის ამოგლეჯა და რთულია დიდი ხის ამოძირკვა"⁷⁵¹. თავდაპირველად ვნებების მოკვეთას ნაკლები ძალისხმევა სჭირდება, მაგრამ, რაც უფრო მყარდება და რაც დრო გადის, "უფრო მეტი შრომაა საჭირო მათგან გასათავისუფლებლად"⁷⁵².

ახალგაზრდა ვნებებთან ბრძოლა უფრო ადვილია. უნდა მოვსპოთ ვნების გამომწვევი მიზეზი. ზემოთ აღვწერეთ აზრიდან როგორ ვითარდება ვნება. აზრების მიმართ ყურადღებით და ცბიერის წინადადების უარყოფით ჩვენ ვეწინააღმდეგებით ვნების დაბადებას და აღძვრას. ვინც გამომწვევ მიზეზს მოსპობს, ის "სხვა დანარჩენსაც მოკვეთს"⁷⁵³.

ადამიანის გონება გრძნობად საგანზე შეჩერდება, მაშინ დაიბადება ვნება. საჭიროა გონების დამატყვევებელი საგნის უგულებელყოფა, თუკი ამას არ გააკეთებს ადამიანი, მაშინ "ვნებისგან ვერ განთავისუფლდება"⁷⁵⁴.

ამგვარი სულიერი ღვაწლისთვის საჭიროა "განვერიდოთ ბილწ სურვილებს და ქმედებებს უკანმოუხედავად"⁷⁵⁵. ყველა წმინდა მამის სწავლებაში მთავარია ვნების გამომწვევი მიზეზის მოსპობა. სულისა და სხეულის მკურნალი უფალი მოგვიწოდებს: ნუ განვერიდებით ადამიანებთან ურთიერთობას", მოვიკვეთოთ მხოლოდ ჩვენში არსებული ცოდვის გამომწვევი მიზეზები"⁷⁵⁶. "ვისაც სძულს ვნებები, ის მათ მიზეზებსაც სპობს"⁷⁵⁷. მოღვაწე (ასკეტი), როცა ეწინააღმდეგება აზრს, მაშინ "სუსტდება ვნება და ბრძოლის უნარს კარგავს, აღარ შეუძლია მწუხარების მიყენება" და ასე "ნელ-ნელა ღვაწლით და ღმერთის შემწეობით, გადალახავს თვით ვნებასაც"⁷⁵⁸.

ვნების გმომწვევი მიზეზის მოკვეთის შესახებ წმინდა მამების საერთო მოწოდებაა: "რა დროსაც არ უნდა მოგეახლოს ვნება, მაშინვე მოიკვეთე იგი"⁷⁵⁹.

დიდი ბრძოლაა საჭირო ვნების დასაცხრომად: შემდეგ კი სულიერი მღვიძარება "ვნება რომ არ გამრავლდეს~ და კიდევ ბრძოლა სათნოებათა მოსაპოვებლად და მათ დასაცავად"⁷⁶⁰. ამგვარად, ჩვენი მცდელობა ბრძოლასა და მღვიძარებას შორის უნდა იყოს. ვნებებისგან განწმენდა უდიდესი ღვაწლია. ადამიანის განწმენდა რაღაცის უარყოფაა და რაღაცის თანხმობა. წმინდა მამების სიტყვებით სულიერი ბრძოლა ქრისტეს მცნებების დაცვაა. ცნობილია, რომ როდესაც ადამიანი იღვწის სხეულის სულისთვის და სულის ღმერთისათვის დასამორჩილებლად, მასში სხეულებრივი და სულიერი სათნოებები იბადება. დაცემულ ადამიანში სხეული საზრდოს მატერიალური სამყაროსგან იღებს. სული სხეულისაგან. საჭიროა, რომ პირიქით იყოს. ჩვენ უნდა გავთავისუფლდეთ ამ ბუნებრივი მდგომარეობისაგან, რათა სულმა ისწავლოს საზრდოს მიღება ღვთიური მადლისაგან, სხეულმა კი "მიმადლებული" სულისაგან. ასე მთელი ჩვენი სხეული გაწონასწორდება. ამ მდგომარეობას მივაღწევთ სათნოების მოპოვებით: თავმდაბლობით, სიყვარულით. მარხვით, ღვაწლით, ლოცვით, მორჩილებით, ყურადღებას შევაჩერებთ რამდენიმე სათნოებაზე, რაც ადამიანს სულიერი ფერისცვალებისთვის სჭირდება.

სიყვარულის განცდისკენ სწრაფვა ყველა ვნებას განაგდებს: "იღვაწე იმისთვის, რომ ყველა ადამიანი ერთნაირად შეიყვარო და მაშინვე გაგშორდება ყველა ვნება"⁷⁶¹.

უწყვეტი ლოცვა, "უფლის სახელის მოხმობა უწყვეტად ანადგურებს არა მარტო ვნებებს, არამედ საქმესაც". ექიმი, როცა ჭრილობას წამალს ადებს და ის მოქმედებს, ასევე ღვთის სახელი, "როდესაც მას მოუხმობენ, ანადგურებს ვნებებს ისე, რომ ჩვენ არც ვიცით"⁷⁶². იოანე სინელი ამბობს: "ჭეშმარიტი ძლევა ყოველთა მათ... ვნებათა სიმდაბლე არს, რომელი იგი უკეთუ ვინ მოიგოს ყოვლისადვე უძლევიეს"⁷⁶³.

დავით მეფსალმუნე ამბობს: ამობრწყინდა მზე - შეგროვდებიან მხეცნი...".

წმინდა მამა ამ სიტყვებს შემდეგნაირად განმარტავს: "მოჰფენასა მზისასა სიმდაბლისა მიერ ჩვენ შორის შეკრბიან კვალად მხეცნი და სადგურთავე თჳსსა დაადგრიან, რომელი არიან გემოთმოყვარულნი სულნი და არღარა ჩვენ თანა იყვნიან"⁷⁶⁴. სიმდაბლის წყალობით ამოდის მზე სიმართლისა და ვნებების ყველა მხეცს განაგდებს. სულის ძალთა და სათნოებათა შეერთება ვნებათა ზემოქმედებისგან გვანთავისუფლებს"⁷⁶⁵. სულიერი მოძღვრის მორჩილება და თავშეკავება ათვინიერებს ვნებების მხეცებს"⁷⁶⁶.

ქრისტიანი იღვწის იმისთვის, რომ "სხეულს ერთი საზრდო ჰქონდეს, გონებას ერთსიტყვიანი ლოცვა და ასე "ვნებებისგან დაუმორჩილებელი უფლისკენ იქნება აღტაცებული ლოცვის დროს"⁷⁶⁷.

ვისაც სურს განთავისუფლდეს ყველა ვნებისგან, მან უნდა ისწავლოს "თავშეკავება, სიყვარული, ლოცვა"⁷⁶⁸. "არსებობს ისეთი საშუალებები, რომლებიც ვნებების გამრავლებას ხელს უშლის, და ისეთებიც, რომლებიც ასუსტებენ მათ. მარხვა, შრომა და მღვიძარება სურვილს თოკავს. განმარტოება, ჭვრეტა, ლოცვა და ღვთის სიყვარული ვნებებს ასუსტებს და აქრობს. მრისხანებას აჩერებს დიდსულოვნება, ცუდის დავიწყება, ხოლო სიყვარული, მოწყალება, კაცთმოყვარეობა ამცირებს მას (მრისხანებას)⁷⁶⁹. "ვინც გულწრფელად განუდგება მიწიერ საგნებს და წრფელად, სიყვარულით ემსახურება მოყვასს, სწრაფად განთავისუფლდება ვნებისგან და ღვთიური სიყვარულისა და ცოდნის თანაზიარი გახდება"⁷⁷⁰.

მღვიძარება, წინააღმდეგობა და ლოცვა განსაცდელის მიზეზს განაგდებენ და იგი ვერ ასწრებს ვნებად გადაქცევას. ამგვარად, თუ გონება ფხიზლობს, ეწინააღმდეგება (ვნებას) და მოუხმობს იესო ქრისტეს, ჩასახვისთანავე უკუაგდებს მიზეზს ვნებებისას და ვნებასაც არავითარი შედეგი არ მოჰყვება"⁷⁷¹.

ღმერთმა ადამიანს ორი დიდი მადლი მისცა. მათი საშუალებით შეუძლია გადარჩენა და ყველა ვნებისგან განთავისუფლება, ესენია თავმდაბლობა და მორჩილება"⁷⁷².

განწმენდაში გვეხმარება ღვთის სიტყვა. პავლე მოციქული ქრისტიანის სულიერ იარაღებს მიაკუთვნებს ღვთის სიტყვას: "და ჩაფხუტი იგი ცხორებისაჲ დაიდგით და მახჴლი იგი სულისაჲ რომელი არს სიტყუაჲ ღმრთისაჲ" (ეფეს. 6.17). მუდმივად უნდა გვქონდეს თვალწინ უფლის სიტყვები: "ისწავლე ღმერთის სიტყვები, რადგან მათში (გამოხატული) შრომისმოყვარეობა ვნებებს თრგუნავს"⁷⁷³. წმინდა თალასე უფლის მცნებების დაცვასაც მოგვიწოდებს "ვნებებისაგან გასანთავისუფლებლად"⁷⁷⁴. უფლის მცნებები სულის სამ ნაწილს შეესაბამება. "ღვთიური მცნება დაკანონებულია სულის სამი ნაწილისათვის და აჯანსაღებს მათ"⁷⁷⁵. წმინდა ფილოთეოსს თავისი მოსაზრების დასამტკიცებლად რამდენიმე მაგალითი მოჰყავს. სულის მრისხანე ნაწილს შეესაბამება მცნება: "რომელი განურისხნეს ძმათა თჳსსა ცუდად, თანა-მდებ არს სასჯელისა" (მათ. 5. 22) სურვილიან ნაწილს-მცნება: "რომელი ხედვიდეს დედაკაცსა გულის-თქუმად მას, მუნვე იმრუშა მის თანა გულსა შინა თჳსსა" (მათ. 5. 28). მოაზროვნეს - "რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი და შემომიდგეს მე, იგი არა არს ჩემდა ღირს" (მათ. 10. 38). წმინდა მამის სიტყვებით იესო ქრისტე სულის სამივე ნაწილისთვის განაწესებს მცნებებს, მათ საწინააღმდეგოდ კი მოქმედებს ეშმაკი და ებრძვის უფლის მცნებებს"⁷⁷⁶. ქრისტეს მცნებების დაცვით განვიწმიდებით ვნებებისგან "ადამიანის შინაგან სამყაროში განლაგებული სიავისგან"⁷⁷⁷.

ზემოთ აღვნიშნეთ, რომ ვნებების საწინააღმდეგოდ ყველაზე შედეგიანი იარაღებია ტირილი, სინანული და აღსარება. "ღვინისგან დასვრილს წყალი რეცხავს, ვნებისგან დაბნელებული კი ცრემლით განიბანება"⁷⁷⁸. სინანული ივსება ჩვენს ცხოვრებაში არსებული სხვადასხვა განსაცდელით და გამოცდით ანუ "უნებლიე წუხილით". ბოროტების საწამლავი ბევრია და სინანულის განმწმენდელი ცეცხლია და ცრემლია საჭირო გასაწმენდად. ჩვენ განვიწმინდებით ცოდვის სიბინძურისგან ან "ნებსითი ღვაწლით" ან "უნებლიე განსაცდელებით". ნებსითი ღვაწლის აღსრულების შემდეგ აღარ მოდის დიდი განსაცდელი. უფალმა ასე მოაწყო: თუკი ნებსითი ღვაწლს არ მოაქვს განწმენდა, მაშინ "უნებური განსაცდელები გვეგზავნება "ბუნებრივი მდგომარეობის აღსადგენად"⁷⁷⁹. ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენს ცხოვრებაში განსაცდელები ჩნდება, რადგან ნებით არ მოგვინანიებია ცოდვები. ნებით უნდა ვიტვირთოთ სინანულის ჯვარი, მაშინ თავს დავიცავთ განსაცდელებისა და ცდუნებების არასასურველი და უმძიმესი ჯვრისაგან.

ვნებებისგან კურნებაში საიმედო იარაღია სიმშვიდე. გონებითი სიმშვიდე, რაზეც მომდევნო თავში ვისაუბრებთ დაწვრილებით. პავლე მოციქული ადასტურებს, რომ "არავინ მოღუაწე შეეყოფვის სოფლისა საქმეთა, რაჲთა ერისთავსა მას სათნო-ეყოს" (2. ტიმ. 2.4). მარკოზ მოღვაწე მიუთითებს, ვნების დამარცხების მსურველი თუ მიჯაჭვულია ამქვეყნიურ საქმეებს, ის ჰგავს ისეთ ადამიანს, ვისაც ცეცხლის ჩაქრობა წვრილი ჩალით სურს"⁷⁸⁰.

განმარტოება და სიმშვიდე სერიოზული საუბრის თემაა. განმარტოება ყველასთვის კარგი არ არის. თუკი სულში ფარული ვნებაა, უდაბნოში ის ვერ განიკურნება, რადგან იქ არ არსებობს მისი გამომწვევი საგნები. იოანე სინელი ამბობს: "რომელსა აქვნდეს ვნება და ხელყოს დაყუდებასა, მსგავს არს კაცსა, რომელმან გარდაიგდოს თავი თვისი ნავით გულსა ზღვისასა და არა აქვნ ხელითა მისთა ფიცარი მცირე და ნებავნ უშრომელად ქვეყნად განსვლად"⁷⁸¹.

წმინდა მამების რჩევები სიმშვიდის შესახებ ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება. სიმშვიდე (ἡσυχία) არის "უფლისმიერი ცხოვრება" და გონების სიწმინდე. ასეთია ე.წ. გონებითი სიმშვიდე. გარეგანი გამაღიზიანებლებისგან გრძნობების შემოსაზღვრა და ლოცვის გაძლიერება გვეხმარება ვნებებისგან განთავისუფლებაში. თუკი ადამიანი მომზადებული არ არის და არა აქვს ლოცვა-კურთხევა მიღებული გამოცდილი სულიერი მოძღვრისგან და ისე გადის უდაბნოში, მაშინ ის ვერ პოვებს კურნებას. თუ ადამიანს განმარტოებისთვის აუცილებელი წინაპირობები არ აქვს, უდაბნოში ვნებები იმალება და ვერ განთავისუფლდება მათგან⁷⁸². განკურნების ზოგადი მეთოდები ამგვარია. ახლა შევჩერდეთ ცალკეული ვნების განმკურნელებელ საშუალებებზე.

იოანე კასიანე რომაელის სიტყვებით არსებობს რვა ბოროტი გულისთქმა: ნაყროვანება, სიძვა, ვერცხლისმოყვარება, მრისხანება, მწუხარება, უზრუნველობა (გულგრილობა), ცუდად მზვაობრობა და ამპარტავნება. როგორ იკურნება ეს რვა აზრი, რომელთაც რვა ვნება შეესაბამება? ნაყროვანება იკურნება თავშეკავებით, "ყოველდღიური მარხვით" და "საყლაპავის სიამოვნების აკრძალვით"⁷⁸³. სიძვისგან განსაკურნებლად "გულში ბილწი აზრი არ უნდა შევუშვათ" სიძვას კურნავს გულის დამდაბლება, `უფლის წინაშე მუდმივი ლოცვა, წმინდა წერილის კითხვა, ხელსაქმე... უპირველეს ყოვლისა კი სულის დამდაბლება"⁷⁸⁴. ვერცხლისმოყვარეობა იკურნება უპოვარებით, როგორც წმინდა წერილი და ეკლესიის მამათა გამოცდილება გვასწავლის⁷⁸⁵.

გულის თვალების დამაბრმავებელი მრისხანება იკურნება მოყვასისადმი უბოროტო განწყობით. შინაგანი სიმშვიდე, რაც მრისხანების საპირისპიროა, მიიღწევა "არა მოყვასის დიდსულოვანი დამოკიდებულებით ჩვენდამი, არამედ ჩვენი მისადმი კეთილგანწყობით". არ უნდა განვურისხდეთ არც ადამიანებს, "არც პირუტყვს და არც უსულო საგნებს". მრისხანების დასათრგუნად უნდა განვერიდოთ, როგორც მოქმედებას, ისე გააზრებულ რისხვასაც. განსაცდელის დროს დავდუმდეთ და "განვიწმინდოთ გული გულღრძობისგან და აზრად არ გავივლოთ მოძმისადმი ბოროტი განზრახვა". სრული განკურნება კი მაშინ ხდება, როცა ვირწმუნებ, რომ არც სამართლიან და არც უსამართლო ადამიანებზე არ უნდა განვრისხდეთ"⁷⁸⁶.

მწუხარება იკურნება "შინაგან ვნებებთან" ბრძოლით, უნდა ვებრძოლოთ სულისთვის სასოწარკვეთილების მომტან მწუხარებას და ის გულიდან გავაგდოთ". დავმწუხრდეთ მხოლოდ ცოდვებზე სასოებით და სიკეთის მოლოდინით". უფრო ზუსტად მწუხარებისგან გავთავისუფლდეთ მაშინ, როცა ღვთიური მადლით და ჩვენი სიმამაცით მას სინანულად გარდავქმნით. ეს ღვთიური წუხილი (სინანული) ადამიანს სიქველისკენ მიდრეკს და გახდის "თავმდაბალს, მორჩილს, მოწყალეს, უბოროტოს, ყველა კეთილი საქმის მიმართ და მომთმენს განსაცდელის ჟამს"⁷⁸⁷. უზრუნველობა, გულგრილობა იკურნება "ლოცვით, მრავალის მეტყველებისგან თავშეკავებით, საღმრთო წერილის კითხვით და განსაცდელის მოთმინებით. ამ დროს სხეულებრივი შრომაც არის საჭირო. ეგვიპტელი მამები "არ აძლევდნენ ბერებს მრავალმეტყველების უფლებას". ისინი შრომობდნენ და ასაზრდოებდნენ თავის თავსაც და სხვებსაც. ბერები საკუთარი თავისთვის არ შრომობდნენ მარტო, "ეხმარებოდნენ ღარიბებს, საპყრობილეში მყოფთ, იმ რწმენით, რომ ეს ღვთისათვის სათნო მსხვერპლია"⁷⁸⁸.

ცუდადმზვაობრობა მრავალნაირია და მასთან ბრძოლა ძნელია. ადამიანი მთელი თავისი ძალისხმევით უნდა ეცადოს ამ მრავალსახოვანი მხეცის დამარცხებას". არ აკეთოს რამე ადამიანთაგან ხოტბის მისაღებად. მუდმივად უკუაგდოს თავისი მაქებარი აზრი და დამდაბლდეს უფლის წინაშე"⁷⁸⁹. და ბოლოს ამპარტავნებასთან ბრძოლა ყველაზე "მძიმე და რთულია". იკურნება იგი ღვთის შიშისგან და რწმენისგან მომდინარე თავმდაბლობით, უპოვარებით, რაც სრულყოფილი სიყვარულით მიიღწევა"⁷⁹⁰.

ჩვენი ცხონების მტერი ეშმაკი დახელოვნებულია, ამიტომ მასთან მებრძოლი ქრისტიანიც დაოსტატებული უნდა იყოს. ადამიანის საზრიანობა ვლინდება ეშმაკთან ბრძოლაში. ეკლესიის მამათა სწავლაში ამგვარი საზრიანობის მაგალითი უხვად გვხვდება. მათი წყალობით იკურნება სული და იდევნება ეშმაკი. ვნებებს "დაბრუნება უყვართ"⁷⁹¹. გვგონია, რომ ვნება დაითრგუნა ან გაქრა, გარკვეული დროის შემდეგ ისევ ბრუნდება უფრო გაძლიერებული.

უფალი ბოროტი სულის შესახებ ამბობს: "რაჟამს სული იგი არაწმიდაჲ განვიდის კაცისაგან, მიმოვალნ ურწყულთა ადგილთა და ეძიებნ განსუენებასა და არა პოვის. მაშინ თქჳს; მივიქცე სახედ ჩემდა, ვინაჲცა გამოვედ; და მო-რაჲ-ვიდის, პოვის იგი მოცალე, განშუენებული და შემკული. მაშინ წარვიდის და მოიყვანნის მის თანა სხუანი შჳდნი სულნი, უბოროტესნი მისა, და მოვიდის და დაემკჳდრის მუნ, და იქმნის უკანაჲსკნელი კაცისაჲ მის უძჳრეს პირველისა" მათ. 12,43-45). ეს იციან წმინდანებმა და მის წინააღმდეგ მოქმედებენ.

ახლა მოვიყვანთ წმინდა მამების თხზულებებიდან რამდენიმე ნაწყვეტს. ბრძოლა უნდა აღვძრათ მთავარი ვნების წინააღმდეგ. "რომელმანცა იხილოს თავი თჳსი, ვითარმედ იძლევის ვნებისა რაჲსამე მიერ, ყოვლისა პირველად მისსა მიმართ აღიჭურენ... რამეთუ უკუეთუ იგი არა იძლიოს, არა რაჲ სარგებელ არს სხვათა ძლევისაგან"⁷⁹².

ორი ვნება თუ გვეუფლება, მათგან სუსტს უნდა დავემორჩილოთ, რათა ძლიერმა არ დაგვამარცხოს. ამასთან დაკავშირებით იოანე სინელს მოჰყავს მაგალითი. "ვითარ იგი ვდგით რაჲ ლოცვასა შინა და მოვიდის ძმა ვინმე და ერთისა ორთაგანისა ქმნა თანა გვედვის, ანუ დატევება ლოცვისა, ანუ არა ხილვა ძმისა მის და შეწუხება მისი მაშინ უკუე გულისხმა ვყოთ, ვითარმედ უაღრეს და უზეშთაეს არს სიყვარული ლოცვისა, რამეთუ ლოცვა თავით თჳსით ოდენ ერთი სათნოება არს, ხოლო სიყვარული შემკრებელი არს ყოველთა სათნოებათა.

და კუალად მოვედ ოდესმე სიჭაბუკესა ჩემსა ქალაქად, დავჯედ რაჲ ტაბლასა ზედა, გარემომადგეს ნაყროვანებისა და ზვაობისა გულის სიტყვანი, ხოლო შეგძღუნდი მე ნაშობისა მისგან ნაყროვანებისა რომელ არს სიძვა, და ვიძლიე ზვაობისაგან"⁷⁹³.

ამბა იოსები გვასწავლის, რომ ზოგჯერ ჯობს სულში შემოვუშვათ ვნება და იქ ვებრძოლოთ, ზოგჯერ კი დასაწყისშივე მოვიკვეთოთ. ამ საკითხზე საუბრისას ამბამ ერთ ბერს მიუგო: "შემოუშვი ვნება და შეებრძოლე". ეს გამოცდილების მისაღებად არის საჭირო". სხვა შემთხვევაში კი ამბა იოსები ურჩევს ვნების დათრგუნვას ჩასახვისთანავე⁷⁹⁴. სხვადასხვა რჩევა იმაზე მეტყველებს, რომ მხოლოდ სულიერ მოძღვარს შეუძლია განგვისაზღვროს ვნებასთან ბრძოლის მეთოდი. ადამიანები განსხვავდებიან ერთმანეთისგან და ცალკეული შემთხვევა სხვადასხვაგვარია.

იოანე სინელი ეშმაკთან ბრძოლის რამდენიმე საშუალებას ჩამოთვლის. ეს საშუალებები უკიდურესია და მათ ყველა ადამიანი ვერ მიმართავს. მხოლოდ მათთვის არის შესაძლებელი, ვინც ვნება დაამარცხა. გულით განწმენდილ ადამიანს ძალუძს ეშმაკთან შერკინება სხვადასხვა გზით. "შეურაცხ იქმნა ოდესმე ძმა ვინმე გინებითა სხვისა მიერ და იგი ყოვლადვე არა აღიძრა შფოთად, არამედ ილოცა გონებით და მერმე იწყო ღაღადებად ყოვლად ხმითა ვნებისათა შექმნილითა და აჩვენებდა ვითარმედ: ეტკინა მას გინებისა მისთვის, და ესევითარითა სახითა დაფარა უვნებელობა იგი თჳსი.

სხვა ძმა კუალად ზემოჯდომისა იყო ყოვლითურთ მოძულე და იჩემებდა სახესა და აჩვენებდა, ვითარმცა სტკიოდა მისთჳს და ენება ზემოჯდომა. ვითარმედ მიგითხრა შენ და გამოგითარგმნო სიწმიდე მისი, რომელი შევიდა სამეძაოსა, და აჩვენებდა თუ ბოროტისათვის შევალს, ხოლო მან მეძავიცა იგი სიწმიდედ მოიზიდა.

სხუასა დაყუდებულსა ვისმე მოარტუა ვინმე განთიად მსთვად ტევანი ყურძნისა, ხოლო ვითარცა წარვიდა რომელმან იგი მოარტუა მას, მოუხდა ბერი იგი ყურძენსა მას მსწრაფლ და შეჭამა იგი თჳნიერ გულისთქუმისა, რაჲთამცა აჩუენა ეშმაკთა თავი თÂსი ვითარცა ნაყროვანი."

ქრისტეს სალოსი ბერები ასეთ საქმეებს ჩადიოდნენ ეშმაკის დასაცინად და სხვადასხვა გზით სარგებლობა მოჰქონდათ მოძმეთათვის. თუმცა ამგვარ ქმედებას განსაკუთრებული სიწმინდე, უფლის მადლი და კურთხევა სჭირდება. ამიტომაც გვაფრთხილებს იოანე სინელი ბერებს: "ფრიადი მღვიძარება და სიფრთხილე უხმს ესე ვითართა ამათ. ნუ უკუე ვიდრე იგი მათ ენებოს მოკიცხვა ეშმაკთა მოკიცხნენ⁷⁹⁵ ეშმაკისაგან"⁷⁹⁶.

მრავალი ღვაწლის შემდეგ ქრისტეს მადლით ადამიანი იკურნება. სულის ჭრილობებისა და ვნებებისგან და მათზე მეუფებს. სულიერი ბრძოლის შემდეგ მოღვაწე ხშირად განიცდის სიხარულს ისე, რომ შეუძლია გაიმეოროს ამბა იოსების სიტყვები: "დღეს მეფე ვარ, რადგან ვნებებზე გავმეფდი"⁷⁹⁷. ასეთი ადამიანი ქრისტესმიერ ცხოვრებას განიცდის, რადგან "ვნებებზე გამარჯვებული და უცოდინარობისაგან განთავისუფლებული ადამიანი ამქვეყნიური ცხოვრებიდან მარადიულ სიცოცხლეში გადადის"⁷⁹⁸.

სანამ ამქვეყნად ვართ და სიკვდილისა და ხრწნის ტვირთს ვატარებთ, მუდმივი ბრძოლა გვმართებს. მაშინაც კი, როცა ღვთისნიერი ადამიანი დათრგუნავს ვნებებს, ორი ეშმაკი მაინც რჩება მასთან მებრძოლი. ერთი ესხმის მოღვაწის სულს და "აღძრავს მოშურნეობით, რომ სხვამ არავინ მიაღწიოს მასზე მეტ სიმაღლეს ღვთის წინაშე" ანუ უდროო შურით აღავსებს სხვის მიმართ, რათა ის სხვა მასზე მეტად არ შეიყვაროს უფალმა. მეორე ეშმაკი, ღვთის დაშვებით, სხეულს აღაგზნებს სურვილის ცეცხლით. "უფალი ამგვარ განსაცდელს მოუვლენს მოღვაწეს, რომელიც მრავალ სათნოებას მოიხვეჭს, რადგან "მან ყველაზე მდაბლად შეიგრძნოს თავი" და თავმდაბლობით და თვითგაკიცხვით ცხონება მოიპოვოს. პირველ განსაცდელს უნდა დაუპირისპირდეს თავმდაბლობა და სიყვარული, მეორეს კი თავშეკავება, ურისხველობა და სიკვდილის ხსოვნა"⁷⁹⁹.

ღმერთი უშვებს ეშმაკის თავდასხმას ჩვენზე იმისთვის, რომ თავმდაბალნი ვიყოთ.

ერთმა ბერმა უთხრა ამბა პიმენს; "ჩემი სხეული დაუძლურდა, ვნებები კი არა"⁸⁰⁰. მით უმეტეს განწმენდისკენ მოსწრაფე ადამიანს შეუძლია განიცადოს უვნებობა. შემდეგ თავში განვიხილავთ უვნებო კურთხეულ ცხოვრებას.