წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 14.

ბერი ამბროსის ცხედრის გადასვენება ოპტინის მონასტერში,

მისი დაკრძალვა, ქელეხი და საბოლოო ცნობები ბერზე

კვირა საღამოდან ორშაბათ დილამდე მთელი ღამე შამორდინოს ტაძარი ხალხით იყო სავსე. განსვენებული ბერის კუბოსთან, როგორც ადრე, მრავალი სანთელი ენთო, რომლებიც ტაძარს კაშკაშად ანათებდნენ; ბოლავდა საკმეველი, გალობდნენ პანაშვიდებს, გვერდით კი ფსალმუნთა კითხვა გრძელდებოდა. ბერის თაყვანისმცემელნი თითქმის შეუჩერებლივ ემთხვეოდნენ კუბოს.

14-ოქტომბერს, ორშაბათს ისევ იმსახურეს ერთობლივ ლიტურგია და პანაშვიდი. წირვა აღავლინა სკიტის მმართველმა მღვდელ-მონაზონმა ანატოლიმ ორ მღვდელ-მონაზონთან ერთად, ხოლო პანაშვიდზე მათ კიდევ რამდენიმე სასულიერო პირი შეუერთდა. პანაშვიდის დასრულების მერე 11 საათისთვის ცხედარი დედების ხელით გამოასვენეს, დაასვენეს ჩვეულებრივ სამონასტრო საკაცეზე და ეკლესიის ირგვლივ შემოატარეს, შემდეგ კი მთელი მონასტრის, წინამძღვრის კორპუსის და ბერის მიერ საძირკველჩაყრილი ქვის ტაძრის გვერდით ჩამოატარეს, სადაც იმ დროს დიდი ჯვარცმა იყო აღმართული, შემდეგ კი მშობლიური ოპტინის მონასტრისკენ აიღეს გეზი. წმინდა ხატები და საეკლესიო დროშები, გარდა ზემოხსენებული ყაზანის ღვთისმშობლის ხატისა, ტაძარში დააბრუნეს. სავანის დედებისთვის მძიმე დრო დადგა. ისინი სამუდამოდ დატოვა ძვირფასი ბერის ცხედარმა. ზოგიერთმა მათგანმა ბერის ცხედარი გააცილა, დარჩენილები კი თვალცრემლიანნი ანდა განსაცდელით დათრგუნულნი უთვალთვალებდნენ თავიანთ განძს, რომელიც თანდათან შორდებოდა სავანეს. ისინი თავიანთ განსაცდელს იმ იმედით იქარვებდნენ, რომ „მშობელი მამაო“ არ მიატოვებდა მათ, სულით ის მუდამ მათთან იქნებოდა და ყველა მათგანს დაეხმარებოდა. ეს სიმართლეა. გარდაცვლილის ლოცვები ფხიზლად მფარველობს მის მიერ შექმნილ სავანეს და ის, როგორც ადრე, ასევე ახლაც ამ სავანის მკვიდრთა მფარველ ანგელოზად გვევლინება.

ეს დღე ავდრიანი იყო. შემოდგომის გამჭოლი, ცივი ქარი უბერავდა, გადაუღებელმა წვიმამ, რომელიც ხან სუსტდებოდა, ხან კი ისევ ძლიერდებოდა, მგზავრები დაასველა და მთლიანად გაჟღინთა მიწა; მაგრამ ბერის თაყვანისმცემლების გულმოდგინებას ვერაფერი შეაჩერებდა. კუბო ოპტინამდე მთელი გზა, რიგრიგობით ხელით ატარეს ხან დედებმა, ხან ოპტინელმა ბერებმა და საერო პირებმა. მათ სურდათ, ბოლომდე დაემტკიცებინათ თავისი სიყვარული და ერთგულება გარდაცვლილი მოძღვრისადმი. ერთ-ერთმა თაყვანისმცემელმა მთელი გზა შეუცვლელად ატარა ის. მხოლოდ გაჩერებისას ერთი მხრიდან მეორეზე გადაჰქონდა. კუბოს რამდენიმე ვერსზე გაჭიმული ათასობით ადამიანი უკან მიჰყვებოდა. მსვლელობა ნელი იყო. მიუხედავად წვიმისა და ქარისა, ხშირად ჩერდებოდნენ და შესანდობარ ლიტიას აღასრულებდნენ. ბოლოს კი კოკისპირული წვიმის გამო ლიტია მსვლელობისას შეუჩერებლად სრულდებოდა. გზად სოფლებს რომ გადიოდნენ, ბერის ნაწილების გადასვენებას სამგლოვიარო ზარების რეკვაც მიაცილებდა. მღვდლები სამღვდელმსახურო სამოსელში, ბაირაღებითა და ხატებით შესახვედრად გამოდიოდნენ ეკლესიებიდან. სოფლელები ლოცულობდნენ, ზოგიერთი მათგანი ემთხვეოდა კიდეც ბერის კუბოს და შემდეგ უერთდებოდნენ გამცილებლებს. ამგვარად, რაც უფრო უახლოვდებოდნენ ოპტინის, მით უფრო და უფრო იზრდებოდა ხალხის რაოდენობა. გარდაცვლილი ბერის კუბოს შამორდინოს სავანიდან ოპტინის მონასტრამდე შეუცვლელად მიაცილებდა სამღვდელმსახუროდ შემოსილი მღვდელ-მონაზონი ილარიუსი, რომელიც მთელი ამ ხნის განმავლობაში ლიტიასაც აღასრულებდა. უნდა შევნიშნოთ, რომ მიუხედავად ასეთი წვიმისა და ქარისა, სანთლები არ ქრებოდა.

საღამოვდებოდა, უკვე ბინდდებოდა, როცა ბერის ცხედარს ბოლო სოფელ სტენინოში მიასვენებდნენ, რომელიც ოპტინის მონასტრიდან ერთი ვერსითაა დაშორებული. მჭმუნვარედ გუგუნებდა ოპტინის შვიდასწლიანი დიდი ზარი, რომელიც იშვიათი, ზომიერი დარტყმებით აზანზარებდა ჰაერს და შორს მიჰქონდა სამწუხარო ცნობა გარ-დაცვლილის მოახლოების შესახებ. აქ ქალაქ კოზელსკის მთელი სასულიერო ფენა გამოვიდა მის შესახვედრად. ამას დაემატნენ აქაური საერო მკვიდრნიც. მსვლელობა ჯერ კიდევ შორს იყო. შავი ღრუბელივით მიიწევდა ის სავანისკენ. მაღლა, გამცილებელთა თავებს ზემოთ, საღამოს ნახევრადწყვდიადში ჩანდა შავი კუბო, რომელიც საიდუმლოდ იყო განათებული სანთლების შუქით. მამაოს ცხედარი თითქოს ჰაერში მიცურავდა. ჭეშმარიტად, ეს სამწუხარო–საზეიმო გასვენება გარდაცვლილი ბერისა, ზოგიერთის შენიშვნით, უფრო ნაწილთა გადმოსვენებას ჰგავდა და გულის ამაჩუყებელ შთაბეჭდილებას ტოვებდა, ვიდრე ცხედრის გადასვენებას.

არცთუ ისე ფართო მდინარე ჟიზდრაზე, რომელიც ზედ მონასტერთან მოედინება, ჩვეულებრივ, ბორანით გადადიოდნენ, ხოლმე, მაგრამ ამჯერად დროებითი ხიდი იყო მოწყობილი. ამ მდინარის ნაპირზე გარდაცვლილი ბერის შესახვედრად ხატებით, ბაირაღებითა და ანთებული სანთლებით გამოვიდა ორი არქიმანდრიტი მრავალ-რიცხოვან სასულიერო დასთან, მონაზვნებთან და ჩამოსულ მღვდლებთან, ასევე მონასტრის საძმოსთან და საერო ხალხთან ერთად. ისინი ხიდთან გაჩერდნენ. იქ კი, ხიდს გაღმა, ყველასგან განცალკევებულად, მიუხედავად წვიმისა და ტალახისა, ბერი ამბროსის ცხედრის შესახვედრად, მოდიოდა ღარიბულ სამოსში ჩაცმული მღვდელ-მონაზონი იოსები რომელიც 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში განუშორებლად მყოფობდა მამაოსთან. ახლა ის გახლდათ მისი შემცვლელი მონაზონი. არ დავტოვებთ უყურადღებოდ ახლანდელი მეუფროსე ბერის, მამა იოსების შენიშვნას. „შემოდგომა, – ასე გადმოგვცემს ის, – როცა გარდაიცვალა მამა ამბროსი, იყო მშრალი და მომავალი წლის მოუსავლიანობით (ცუდი მოსავლით) იმუქრებოდა, მაგრამ შამორდინოდან ოპტინის მონასტერში მისი გადმოსვენების დღიდან, როგორც მამაოს მიერ ღვთისაგან გამოთხოვილი წყალობა, წვიმები დაიწყო.

დიდებული სანახაობა იყო, როდესაც ხიდზე გადმოსვლის მერე ბერის ცხედარი მრავალრიცხოვან ღვთისმსახურთა დასში შეასვენეს, რომლებიც ბრჭყვიალა შესამოსელში შემოეგებნენ მას, და უამრავი ხალხი ორივე მხრიდან შეერია ერთმანეთს. ზარების სამგლოვიარო რეკვა, მგალობელთა გალობა, გაშლილი ბაირაღები, ორივე მხრიდან თვალუწვდომელი ხალხის სიმრავლე და ბოლოს ეს ღარიბული კუბო, რომელსაც მისჩერებოდა ყველას ცრემლიანი თვალები, – ყოველივე ეს ყველას სტკენდა გულს, ვინც აქ იმისათვის შეიკრიბა, რომ უკანასკნელი პატივი მიეგოთ ბერისთვის. ისინი მხურვალედ ლოცულობდნენ ზეციურ სავანეში ბერის სულის განსვენებაზე; გულით განიცდიდნენ ძვირფასი მამის დაკარგვას და სთხოვდნენ მას მეოხებას უზენაესი ზეციერი მამის წინაშე.

საღამოს ხუთი საათი იქნებოდა. აქვე, მდინარის ნაპირზე, წინასწარვე აღასრულეს ლიტია და მსვლელობა მონასტრის ჩრდილო კარიბჭის მიმართულებით გაგრძელდა. ისევ აცურდა ბერის ცხედარი მონაზვნების თავს ზემოთ და შევიდა მშობლიურ სავანეში, რომელიც ახლა ძვირფას მამას სადღესასწაულო ზარით შეხვდა. როგორც კი კუბო ჭიშკარში შეაბრძანეს, ის მაშინვე დაკეტეს, რადგან ხალხი უწესრიგოდ მოაწვა; თუმცა, ეს ცოტა ხანს გაგრძელდა; როცა ხალხი ოდნავ დამშვიდდა, ჭიშკარი ისევ გაიღო.

სავანეში შესვენებული ბერის კუბო ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ცივ ტაძარში დაასვენეს, რომელიც სადღესასწაულოდ ბრწყინავდა, – აანთეს დიდი ჭაღი და უამრავი სანთელი. სავანის წინამძღვარმა, არქიმანდრიტმა ისააკმა, რამდენიმე მღვდელ-მონაზონ-თან ერთად პანაშვიდი გადაიხადა. ამით დასრულდა ახალშესვენებული ბერის შეხვედრა. უკვე ექვსი საათი იყო, როდესაც მეუფე ვიტალის მოახსენეს, რომ ბერის გადასვენება დასრულებული იყო; მან მადლობა შესწირა უფალს იმისათვის, რომ მისი შეწევნით ყველაფერი კარგად მოეწყო, ხოლო მღვდელ-მონაზონი ილარიუსი, რომელიც მთელი გზა ფეხით მოჰყვებოდა ბერის ცხედარს, მეორე დღეს სამეუფო მსახურებისას საგვერდულით დააჯილდოვა. რამდენიმე ხანში დაიწყო სადღესასწაულო ღამისთევა ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის თბილ ტაძარში; ამასობაში კი ბერის ცხედარი ისევ ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების სახელობის ტაძარში რჩებოდა, სადაც მთელი ღამე შეუჩერებლად აღასრულებდნენ პანაშვიდებს. ტაძარიც სავსე იყო მლოცველი ხალხით.

„მახსოვს, – წერს ქალბატონი თავის თავზე, – ერთხელ ტაძრიდან გავედით (სადაც ბერი ამბროსი ესვენა), რათა სადმე სასტუმროში ნომერი მოგვეძებნა, ოდნავ გავმთბარიყავით და ტანისამოსიც გაგვეშრო, რადგან გამოსაცვლელი არაფერი გვქონდა. ყველა იყო სველი, ნახევრად გაყინული და (ჰოი საოცრებავ!) არც ერთი არა მხოლოდ ავად არ გამხდარა, არამედ სურდოც არავის შეჰყრია, მიუხედავად იმისა, რომ ფეხებიც სველი გვქონდა და გაყინულ ტაძარშიც ვიდექით“.

მეორე დღეს, 15 ოქტომბერს, სამშაბათს, ცხედარი ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ტაძარში გადაასვენეს. ათი საათისთვის დაიწყო ლიტურგია, რომელიც, მიუხედავად სუსტი ჯანმრთელობისა, მეუფე ვიტალიმ აღავლინა. მისი თანამწირველები გახლდნენ: ორი არქიმანდრიტი – მოსე და ისააკი, სამი იღუმენი და ხუთი მღვდელ-მონაზონი. მარჯვენა კლირში მეუფის გუნდი გალობდა, ხოლო მარცხენაში – სამონასტრო. ეკლესია სავსე იყო მლოცველებით. წირვაზე მოვიდნენ ქალაქ კოზელსკის საერო წარმომადგენლები – მაზრის განმგებელი, ქალაქის თავი და რამდენიმე ცნობილი პირი. ლიტურგიის ბოლოს მეუფემ ხალხს მიმართა და მშვენიერი, გულის ამაჩუყებელი სიტყვა წარმოთქვა. ამ სიტყვაში მან მიუთითა იმაზე, რომ მეუფროსე ბერობა, რომელიც ოპტინის მონასტერში აყვავდა, განსაკუთრებით ბერი ამბროსის პიროვნებაში ჰყვაოდა. მან გამოთქვა გულწრფელი სინანული, რომ პირადად არ მოუხდა ცხოვრებაში საუბარი ამ ღირსშესანიშნავ ბერთან, რათა მასთან სულიერ ურთიერთობაში შესულიყო. შემდეგ აღწერა ის უდიდესი განსაცდელი, რომელსაც ოპტინელი ბერები განიცდიდნენ თავისი მეუფროსე მონაზვნის დაკარგვის გამო, შამორდინოს დედები, რომელთაც დაკარგეს მამა და მფარველი, და ბოლოს მთელი რუსეთი, რომელმაც რწმენის ხელმძღვანელი და დასაყრდენი დაკარგა ამ მცირედმორწმუნეობის დროს. შემდეგ კი ანუგეშა ყველა იმით, რომ ბერმა ისინი მხოლოდ სხეულით დატოვა და სულით მუდამ ხედავს მათ საქმეებს და ლოცულობს მათზე. დასასრულ ყველას მოუწოდა, ელოცათ გარდაცვლილის სულისთვის და ამასთანავე ეთხოვათ მისი მეოხება ღვთის წინაშე და დააიმედა, რომ მათი ლოცვა სასიამოვნო იქნებოდა ბერისთვის იმ შემთხვევაში, თუ მამა ამბროსის მიემსგავსებოდნენ ქრისტესმიერ სიყვარულში. მწყემსმთავრულ–მეუფებრივი ტონი და მეტყველება განმანათლებელი-მქადაგებელი მღვდელმთავრისა დიდ შთაბეჭდილებას ახდენდა მსმენელზე და ზოგიერთში მოკრძალების ცრემლიც კი გამოიწვია.

ლიტურგიის დამთავრების შემდგომ მეუფემ პანაშვიდი გადაუხადა ბერს, რომელშიც თეთრ ფილონში შემოსილი ორმოცი ღვთისმსახური მონაწილეობდა. პანაშვიდის ბოლოს, მე-9 კანონის გალობის მერე, ზემოხსენებულმა აკადემიკოსმა, მღვდელ-მონაზონმა გრიგოლმა, მეუფის კურთხევით მოკლე გამოსამშვიდობებელი სიტყვით მიმართა გარდაცვლილს , სადაც მან წარმოთქვა უკანასკნელი მისალმება მოსკოვის სასულიერო აკადემიის სახელით; აღნიშნა ბერის მონასტერში მოღვაწეობა და მის მიერ მოყვასისადმი გაწეული აურაცხელი სამსახური. სიტყვა ახალგაზრდა მქადაგებელმა მუხლმოდრეკით დაასრულა.

პანაშვიდის შემდეგ მღვდელმსახურებმა ხელში აიტაცეს ბერის ცხედარი და წმინდა ხატებითა და ბაირაღების თანხლებით მომზადებული საფლავისკენ გაემართნენ. კუბოს სრულად შემოსილი მეუფე სხვა მღვდელმსახურებთან ერთად მიჰყვებოდნენ. გალობასთან შეერთებული სამგლოვიარო ზარების რეკვა ბერს მარადიული განსასვენებლისაკენ მიაცილებდა.

განსვენებულ ბერ ამბროსის, რომელიც ძალიან მოკრძალებული იყო თავისი სულიერი მოძღვრის, მამა მაკარის წინაშე, ჩვეულებად ჰქონდა ეთქვა: „დიდი ადამიანი იყო მამა მაკარი! დაე, ღმერთმა ინებოს ჩემი მის ფერხთით ყოფნა“. ოპტინის მონასტრის მომლოცველებს ახსოვთ ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ახლოს, გზიდან მარცხნივ მდებარე მამა მაკარის საფლავზე დაშენებული თეთრი სამლოცველო. ამ სამლოცველოს გვერდით მოამზადეს ახალშესვენებული ბერი ამბროსის სამარხი. მეუფის მიერ შესრულებული ლიტიის შემდგომ, კუბო საფლავში მომზადებულ გაფისულ ყუთში ჩაუშვეს, რომელიც განსაკუთრებული თავსახურით იყო დაკეტილი. მეუფემ პირველმა მიაყარა მიწა. მის გვერდით ისეთი სიმჭიდროვე იყო, რომ ზოგიერთმა ღვთისმსახურმაც კი ვერ მოახერხა კუბოზე მიწის მიყრა. შემდეგ კი საფლავს თაღები გაუკეთდა. და აი, გაჩნდა ახალი საფლავი, სადაც ძვირფასი საუნჯე, ღვთის მადლის დამტევნელი ჭურჭელი, წმინდა და დიდი სულის ტაძარი – მრავალნამოღვაწარი ბერის, მღვდელ-მონაზონ მამა ამბროსის სხეული განისვენებს! გავიხსენოთ ისიც, რომ, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, მამა ამბროსი ცხოვრებაში მხურვალედ მლოცველი იყო. ის მარადის განაღვიძებს თავისიანებს, ევედრონ ქრისტიანთა გულისხმიერ მეოხს – დედა ღვთისმშობელს და მის წმინდა ხატს – „ნაყოფიერების მომნიჭებლად“ წოდებულს; მამაომ უანდერძა მათ, რომ ამ წმინდა ხატის დღედ 15 ოქტომბერი ედღესასწაულათ. ამ დღეს მიაბარეს მიწას მისი წმინდა სხეულიც. აღსანიშნავი დამთხვევაა!

„როცა მამაო დავმარხეთ, – აღნიშნავს ერთი საერო პირი, – რომელიღაც მასთან დაახლოებული ბერი საფლავთან იდგა. მას ხელები გულზე ჰქონდა ჯვრისებურად დაწყობილი და შიგნით იყურებოდა. ყველა სატრაპეზოდ გაემართა. ორი საათი გავიდა. ის ბერი კი იქვე, იმავე მდგომარეობაში, იდგა მამაოს საფლავთან“.

„საოცარია, – ამბობს იგივე პირი, – რომ ორივე მონასტერში (ოპტინაში და შამორდინოში), სადაც ბერი ცხოვრობდა, მისი დაკარგვა უფრო ადვილად გადასატანია. იქ გულწრფელად და ღრმად, მაგრამ სასოწარკვეთილების გარეშე განიცდიან. მამაოს ყველაზე ახლო ადამიანთან შეგიძლია, ილაპარაკო მასზე. ყველა მშვიდად და თავშეკავებულად აკეთებს თავის საქმეს. მხოლოდ ზოგჯერ მტკივნეულად შეიჭმუხნება მონაზვნის სახე, ან მძიმედ ჩაფიქრებულს იხილავ მას. ზოგჯერ კი ბერზე საუბრისას ვიღაც წყნარად, ოხვრით ამოიბუტბუტებს: „ეჰ, მამაო, მამაო!“ – და ყველაფერი დამშვიდდება. რაოდენი თავმდაბალი წუხილი ისმის ამ მოკლე სიტყვებში. ვისთანაც არ ისაუბრებ მასზე, ის ყველას უყვარს, ყველა მისი მადლიერია. ვინ არ უყვარდა მას? – აი საერთო გულისთქმა“.

ორ საათზე ქელეხის სუფრა იყო სტუმრებისთვის გაშლილი, რომელშიც, როგორც ადრე, ახლაც მონაწილეობდა მეუფე. ის ძველი საავადმყოფოს – ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ტაძარში გაშალეს. როგორც უწინ შამორდინოში, ახლაც აქ დაახლოებით 500-მა ადამიანმა ისადილა. ტრაპეზის ბოლოს, როცა მამა ამბროსის შესანდობარი მიირთვეს, მეუფემ იქ მყოფთ სიტყვით მიმართა. ყველას სთხოვა, რომ ელოცათ გარდაცვლილისთვის, შემდეგ კი თავისი და ოპტინის სავანის სახელით მადლობა გადაუხადა იმ პირებს, ვინც მამა ამბროსის დასაფასებლად ჩამოვიდა; განსაკუთრებით მადლობას უხდიდა შამორდინოს დედათა სავანის ქველმოქმედ ა. ი. პერლოვას, ქალაქ კოზელსკის სასულიერო დასს, მაზრის უფროსს და ქალაქის თავს, მოსკოვის სასულიერო აკადემიიდან გამოგზავნილ ორ მღვდელ-მონაზონ აკადემიკოსს და ლოცავდა მათ იმ სიხარულის მოტანისთვის, რომელიც მათი მოსვლით იქნა გაზიარებული ორივე სავანეში. აგრეთვე ის მადლობას უხდიდა ყველას, ვინც ეს სამწუხარო ამბავი გაიზიარა. ამავე

დროს, მამა ამბროსის ახალ საფლავზე გვიან ღამემდე მრავალი თაყვანისმცემლის ტირილის თანხლებით პანაშვიდი და გალობა ისმოდა.

ასე დამთავრდა სამწუხარო, მაგრამ იმავდროულად სანუგეშო დღესასწაულობა მართალი სულის დაუღამებელ სამყაროში გადასვლისა, სადაც წმინდა მედღესასწაულეთა ხმა ისმის და ენით გამოუთქმელი სიხარულია!

16 ოქტომბერს კალუგაში გამგზავრების წინ მეუფე ვიტალიმ ყაზანის ტაძარში შეკრებილ ძმებს გამოსამშვიდობებელი სიტყვით მიმართა, რომელშიც კვლავ ახსნა გარდაცვლილი ბერი ამბროსის დიდი დამსახურება. მან მოკლედ და გასაგებად აღწერა მისი სულიერი სახე, რომელიც მაღალი ქრისტიანული სიყვარულით სუნთქავდა და ყველას მოუწოდა, დაემახსოვრებინათ მისი (ბერის) სახე და მიმსგავსებოდნენ მას. ახსენა ბერობა, როგორც ოპტინის განსაკუთრებულობა და მოუწოდა მათ, ელოცათ, რათა ღმერთს არ მიეტოვებინა ოპტინის სავანე თავისი მფარველობის გარეშე და გამოეჩინა მისთვის ახალი მნათობი, ბერი ამბროსის მემკვიდრე და მსგავსი. შემდეგ დალოცა ძმები და მშვიდობით გაუდგა გზას.

ხოლო ჩვენ, გარდაცვლილისადმი სიყვარულით ანთებულნი, ისევ მივმართავთ ჩვენს გონებასა და გრძნობას მამა ამბროსისკენ.

მამაოს ნეტარი მიცვალების შემდეგ ოპტინელები და შამორდინოელები დიდხანს ვერ დამშვიდდნენ. მათ ეჩვენებოდათ, რომ ირგვლივ სიცარიელე იყო, რასაც ვერაფრით შეავსებდნენ. ერთხელ შამორდინოს ბავშვთა სახლის აღსაზრდელებმა მოიფიქრეს, ემღერათ ის ლექსები, რომელსაც თავის დროზე მამაოსთვის მღეროდნენ: „მშობლიურო მამაო, წმინდაო მამაო“… მაგრამ, როგორც კი სიმღერა დაიწყეს, მაშინვე ყველას ცრემლები წამოუვიდა და სიმღერის მაგივრად მწარე ტირილი გამოუვიდათ.

ოპტინაში ბერის საფლავზე მალე სამკედლიანი სამლოცველო აშენდა, ხოლო მეოთხე კედლად კი ბერი მაკარის საფლავზე აშენებული სამლოცველო გამოიყენეს. ზედ შესაბამისი წარწერა გაუკეთეს, ხოლო შიგნით – მარმარილოს კუბო, და ისიც წარწერით: „უძლურთათვის გავხდი უძლურივით, რათა უძლურნი შემეძინა. ყველასათვის ყველაფერი გავხდი, რათა ზოგიერთები როგორმე მეხსნა“ (1 კორ. IX, 22). ამ კუბოს გვერდიდან ხვრელი აქვს დატანებული, საიდანაც ბერის თაყვანისმცემლები ქვიშას იღებენ, როგორც შეწევნასა და კურთხევას.

ამ სამლოცველოსთან ჩამვლელმა ერთმა მომლოცველმა დაინახა, რომ მოხუცი ხელოსანი ღებავდა მას. „თქვენ იცნობდით ბერს?“ – იკითხა მან; – „როგორ არ მეცოდინებოდა ჩემი კეთილისმყოფელი? – უპასუხა ხელოსანმა. – „ერთხელ მე მას ვუთხარი: მამაო! მე ხომ დიდი ხნის სიცოცხლე არ დამრჩენია, ხომ ხედავთ ჩემს ჯან-მრთელობას. მან კი მიპასუხა: „შენ ჯერ მე შემღებავ“. მაშინ ვერ მივხვდი, თუ რას ნიშნავდა ეს და აი, მის საფლავზე აგებული სამლოცველოს შეღებვა მომიწია“, და ხელოსანი უსიტყვოდ აგრძელებდა თავის სამუშაოს.

თუმცა დრო და გარემოება განაქარვებენ მწუხარებას, როგორიც არ უნდა იყოს ის. უსასო მწუხარებით იყვნენ მოცულნი მამა ამბროსის თაყვანისმცემლები მისი გარდაცვალების დროს, მაგრამ მალევე მათ ინუგეშეს საკუთარი თავი იმ აზრით, რომ ბერი მხოლოდ სხეულით მოკვდა, ხოლო მისი სული მარადიულად ცხოველია, ბრძენის სიტყვებისაებრ: „მართალნი კი საუკუნოდ იცოცხლებენ“ (სიბრძნე სოლომონისა V, 15). ეს სიტყვები საქმითაც მტკიცდება.

ჯერ ერთი, რაც ბერმა მომავალზე თქვა, ყველაფერი ან უკვე აღსრულდა, ან მოდის სისრულეში. მაგალითად, როცა ის სასიკვდილო სარეცელზე იწვა, როგორც ზემოთ ვნახეთ, ხსენებულ ქალბატონს ყველაფერში დახმარებას შეჰპირდა; და აი, რას წერს ის: „მამაოს სიკვდილიდან არ გასულა სამი თუ ოთხი დღე, როცა მისი სხეული ჯერ კიდევ შამორდინოში ესვენა, მე საშინელ ვაებაში ვიყავი, რომელმაც თითქმის სასოწარკვეთილებამდე მიმიყვანა. დროდადრო ვდრტვინავდი: „ღმერთო ჩემო, – ვეუბნებოდი ჩემს თავს, – ეს რა ქნა მამაომ? მიგვიღო თუ არა, მაშინვე შეგვმოსა მონაზვნის კაბაში, თვითონ კი დაგვტოვა.“ ეს ყველაფერი ბუნდოვნად იხარშებოდა ჩემს სნეულ თავში. ფხიზელი ძილით მიძინებულმა, არ მახსოვს – სახლში თუ ეკლესიაში (ჩვენ ეკლესიაში ვათევდით ღამეს, სახლში მხოლოდ მცირე ხნით მივდიოდით), მამა ამბროსი ვნახე, რომელიც ჩემკენ მოდიოდა. მას თავისი შავი ხალათი და ქუდი ემოსა. მე თითქოს რაღაც გრძელ სავარძელში ვიჯექი. მან ხელი ასწია და უკმაყოფილო ხმით დამაყვედრა: „მე თქვენ არასოდეს მიგატოვებთ“. მე უცბად წამოვხტი. სიზმარი ისეთი ნათელი და ცხადი იყო, რომ გაღვიძებულს მამაოს ხმა ყურებში მესმოდა. ამან ძალიან დამამშვიდა“. კიდევ მრავალი ხილვა აქვს ამ ქალბატონს ნანახი, როგორც სიზმარში, ისე ცხადად. მამაო, როგორც ცოცხალი, ანუგეშებდა, გონს მოჰყავდა, და ამაგრებდა ამ ქალბატონს სხვადასხვა განსაცდელის ჟამს, რის შემდეგაც სიმშვიდე იმკვიდრებდა მის სულში.

ან კიდევ: ბერი წინასწარმეტყველებდა მის მიერ შექმნილი შამორდინოს სავანის აყვავებაზე. მისი გარდაცვალებიდან სულ ცოტა ხანი გავიდა, მაგრამ მისი სიტყვა საქმით მართლდება. უზარმაზარი ქვის ტაძარი, რომელსაც მამა ამბროსიმ მხოლოდ საძირკველი ჩაუყარა, ახლა უკვე თითქმის მზადაა. აშენდა უზარმაზარი ქვის კორპუსები – სატრაპეზო, დავრდომილთა თავშესაფარი და სხვა. სავანეში სხვადასხვა მხატვრული ხელსაქმე კეთდება: მხატვრობა, ფოტოგრაფია, სამჭედლო სამუშაოები – მოვერცხლვა და მოოქროება, შესანიშნავი ხალიჩების ქსოვა, ოქროთი და შალით კერვა; იქ მოღვაწეობდნენ წიგნის გადამკვრელები, კალიგრაფები და სხვანი. ასე რომ, ზოგიერთის თქმით, ახლა უკვე, შამორდინოს სავანემ, მამა ამბროსის წინასწარმეტყველებისამებრ, ბევრ საქმეში გაუსწრო ოპტინის მონასტერს. (ეს არ არის ნათქვამი ოპტინის მონასტრის დასამცრობად. დაე, ნუ მოხდება ეს! ყურადღება უნდა მივაქციოთ იმას, რომ შამორდინოს სავანე თავისი შინაგანი და გარეგნული წესით და თავისი დაწესებულებებით ოპტინელი ბერების ნახელავია. ის ოპტინელმა ბერმა დააფუძნა და ოპტინელი ბერებისვე დახმარებით აყვავდა. და ახლაც ისინი ასაზრდოებენ შამორდინოს, უპირატესად ზნეობრივი კუთხით. მის გარეგნულ მოწყობაზე ზრუნავდა დამსახურებული მოსკოველი მოქალაქე, სერგო ვასილის ძე პერლოვი, რომელმაც სავანის ყველა კაპიტალური შენობა თავისი ხარჯით ააშენა). ეს გარემოებები, რა თქმა უნდა, ბერი ამბროსის ლოცვებითა და ღვთის განგებულებით გვაძლევს იმედს, რომ სავანე უფრო და უფრო მეტად აყვავდება.

მეორე მხრივ, ბერი ამბროსი მარადიული ცხოვრებით ცხოვრობს, როგორც უფლისადმი დიდი კადნიერების მქონე, რადგან უკვე ახლა, მისი სიკვდილის შემდეგ, მისგან იკურნებიან.

1897 წლის ოქტომბრის „სულისმარგებელი საკითხავებში“ გამოქვეყნებულია ვინმე ნიკოლოზ იაკოვლევის ძე შიროკოვის წერილი, რომელიც ახლანდელი ოპტინელი ბერის, მამა იოსების მისამართითაა დაწერილი. იქ, სხვათა შორის, ვკითხულობთ შემდეგს: „მე, – ამბობს შიროკოვი, – ძალიან ავად გახლდით: მტკიოდა თავი და ფეხები. 1896 წლის 26 ნოემბერს მამაჩემმა ჩვენი სოფლის მღვდლისგან მოიტანა წიგნი „სულისმარგებელი საკითხავები“, სადაც წავიკითხე სტატია მამა ამბროსიზე. მისი წაკითხვის მერე ცოტაოდენი ვიფიქრე და გულით დავიწყე ლოცვა, – მამა ამბროსის ჩემი უძლურების განკურნებას ვთხოვდი. ლოცვის შემდეგ ფხიზელი ძილით დავიძინე. ჩაძინება ვერ მოვასწარი, რომ ჩემ წინ არაჩვეულებრივი სინათლე აელვარდა, რომელიც მალე გაქრა, მხოლოდ ერთი ღრუბლის მაგვარი ნაკვალევი დატოვა. მოულოდნელად მომესმა მომავალი კაცის ფეხის ხმა. მალე ჩემ წინ მანტიაში შემოსილი, ჭაღარა მამაკაცი დავინახე, რომელსაც მკერდზე ჯვარი ჰქონდა ჩამოკიდებული. მე შევეცდები, აღგიწეროთ ის: არცთუ ისე მაღალი, სახე მარხვით ჩამომხმარი, ძალიან ნათელი, კეხიანი ცხვირი, თხელი, ჭაღარა თმა და წვერი, ხმა საკმაოდ ჟღერადი. ამას გარდა, მარცხენა ხელში სკვნილი ეჭირა, ხოლო მარჯვენაში – კვერთხი. ის მოვიდა ჩემს ლოგინთან და მითხრა: „შვილო, ნიკოლოზ! ადექი, იჩქარე ეკლესიაში, იმსახურე წმინდა ამბროსი მედიოლანელის პარაკლისი და მალე გამოჯანმრთელდები“. მან ხელი მომკიდა, დამლოცა და თავისი კვერთხით შეეხო ჩემს ფეხებს, რითაც მალევე შვება ვიგრძენი. მომცა სეფისკვერის მსგავსი რამ და უცბად თავში რაღაც ახმაურდა. მაშინ ძალიან შემეშინდა და ვიფიქრე, რომ მხრებზე თავი აღარ მება. ბერმა თავზე მანტია დამაფარა, კიდევ ერთხელ მაკურთხა და ღირსმყო ვმთხვეოდი მის ხელს. მე კი გავკადნიერდი და ვკითხე: „თქვენ რა გქვიათ?“ კი მიპასუხა: „ვისი პარაკლისის ჩატარებაც გიბრძანეთ, მის სახელს ვატარებ. მე ვარ სქემმღვდელ-მონაზონი ამბროსი ოპტინიდან“, – ეს თქვა და გაუჩინარდა. გაღვიძებულმა ძალიან გავიხარე, რომ გამოვჯანმრთელდი და ნათესავებსაც ძალიან გაუხარდათ. ამის თაობაზე კი მაშინ მათ არ მოვუყევი, მხოლოდ ჩემს უბის წიგნაკში ჩავიწერე. მაგრამ ახლა ეს გამოცხადება ისევ განმეორდა. მამა ამბროსი გამომეცხადა კუბოში მწოლი, სქემაში შეხვეული და მითხრა: „ღვთის მონა ნიკოლოზ, რატომ დუმხარ ღვთის მოწყალებაზე და რატომ არ აცნობებ ოპტინის მონასტერში შენს გამოჯანმრთელებას?“ მხოლოდ ამიტომ გავბედე, ეს ყოველივე მეცნობებინა თქვენი მაღალყოვლადღირსებისთვის და ამასთან ერთად მეთხოვა თქვენთვის, მამა იოსებ, უყურადღებოდ არ დაგეტოვებინათ ჩემი მონათხრობი და სხვების სასარგებლოდ გამოგექვეყნებინათ მამა ამბროსის ბიოგრაფიაში“.

კიდევ არის მსგავსი ნაწყვეტი დაუბეჭდავი წერილიდან, რომელიც მიიღო ლუდმილა ოსიპის ასულ რაევსკაიამ 1898 წლის 23 თებერვალს, რომელიც შამორდინოს სავანეში ცხოვრობდა:

„გუშინ ჩამოვიდა ვ. და ჰყვებოდა, რომ ერთი ქალბატონი, ლ-ს ნათესავი, მას მოსკოვიდან სწერდა თავისი ქმრის ავადმყოფობის შესახებ. ექიმებმა მის მკურნალობაზე უარი თქვეს და ისიც უკვე კვდებოდა. ერთ საღამოს მან თავისი ლოგინის გვერდით იხილა ბერი, რომელიც მასზე ლოცულობდა; ბერმა უთხრა: „შეუკვეთეთ წმინდა ამბროსი მედიოლანელის პარაკლისი“, – და გაქრა. ავადმყოფმა უთხრა ეს მეუღლეს და მათაც ჩაატარებინეს პარაკლისი. ის ეზიარა და იმ დღიდან დაიწყო გამოჯანმრთელება; ლოგინიდანაც კი ადგა, მაგრამ ბერის გამოცხადებაზე არავის უამბო. როდესაც მან თავი უკვე ძალიან კარგად იგრძნო, მას ისევ გამოეცხადა იგივე ბერი (ყოფილმა ავადმყოფმა იცნო ის) და უთხრა: „შენ ახლა სრულიად ჯანმრთელი ხარ, რატომ მალავ და არ ჰყვები შენს მოკეთებას? საჭიროა, რომ ითქვას: შენ წინ კი ოპტინელი ბერი ამბროსია“, – და გაქრა. როცა ვ. ჰყვებოდა, მე შემშურდა, გულში კი რაღაც სიხარული მომეფინა, რასაც ვერ გადმოვცემ. ის, ალბათ, არც ჩვენ მიგვატოვებს“.

ამას დავუმატებთ, რომ ბერის მიერ განკურნებული ადამიანების რიცხვი აქ მოყვანილი მაგალითებით არ შემოიფარგლება.დასასრულ მკითხველის ყურადღებას მივაქცევთ შამორდინოელი მონაზვნის ორ მნიშვნელოვან სიზმარზე, რაც წარმოგვიჩენს, როგორც ჩვენ ყველას გვწამს, დიდი ოპტინელი ბერის, მამა ამბროსის იმქვეყნიურ ხვედრს. აი მისი მონათხრობი:

„ბერის გარდაცვალებამდე რამდენიმე ხნით ადრე ვნახე, თითქოს მშვენიერ ბაღში ვიდექი. მაღალ ხეებზე ფოთლები შრიალებდნენ და ყოველი ფოთოლი იმეორებდა ლოცვას: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი“. თითქოს ამ ბაღში ნათელი ტაძარი იდგა. შევედი და ვხედავ, რომ გუმბათი დაუსრულებელი იყო. მაშინ გავიგონე ხმა: „ეს საცხოვრებელი ბერი ამბროსისთვის არის გამზადებული და მალე დამთავრდება“.

„როგორც კი მამაო გარდაიცვალა, მისი კუბო ვიხილე. და აი, თეთრ ფილონებში მოსილი ოთხი ანგელოზი დაეშვა (მათი ფილონები ბრწყინავდნენ); ხელში მათ სანთლები და საცეცხლურები ეჭირათ. მე ვიკითხე, თუ რატომ იყვნენ ნათლის ანგელოზები მამაოს კუბოსთან; მათ მიპასუხეს: „ეს იმიტომ, რომ ის ასეთი განწმენდილი იყო“. შემდგომ ისევ დაეშვა ოთხი ანგელოზი წითელ ფილონებში და მათი ფილონები წინარეზე მშვენიერი იყო. მე კვლავ ვიკითხე, მათ კი მიპასუხეს: „იმიტომ, რომ ის ესოდენ მოწყალე იყო, ძალზე მოსიყვარულე“. კვლავ დაეშვა გამოუთქმელი სილამაზის ცისფერ ფილონებში ოთხი ანგელოზი. მე ისევ ვიკითხე და ისევ იყო პასუხი: „ეს იმიტომ, რომ ცხოვრებაში ბევრი ტანჯვა გადაიტანა და ესოდენ მოთმინებით მიჰქონდა თავისი ჯვარი“.
დასასრული და დიდება ღმერთს!