წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 9.

ბერი ამბროსის გადასვლა ოპტინის სკიტიდან შამორდინოს სავანეში

1889 წლის 8 ოქტომბერს მამა ამბროსის ოპტინის მონასტერში მოსვლიდან ორმოცდაათი წელი შესრულდა. მადლიერმა შამორდინოს სავანის დედებმა ამ დღეს დიდი ფორმატის ტრაპეზის სახარება მოართვეს, რომელიც ვერცხლით იყო მოჭედილი და თან მოოქროვილი. ის მშვენიერი ნამუშევარი გახლდათ. ჩვეული მოკრძალებით და სიმდაბლით მიიღო ბერმა ეს ძვირფასი საჩუქარი. მან ის ჯერ სკიტის საცავს გადასცა, სადაც ინახებოდა კიდეც გარკვეული დროის განმავლობაში, შემდეგ კი დააბრუნა ის შამორდინოს სავანეში, რომელზეც ყოველნაირად ზრუნავდა და არც მიუტოვებია ზრუნვა. მან ბოლოს თავისი თავიც ამ სავანეს მიუძღვნა, რასაც ქვემოთ ვიხილავთ.

არ ვაპირებთ ჩავეძიოთ წვრილმან მიზეზებს, თუ რატომ გადაბარგდა ბერი საცხოვრებლად შამორდინოს სავანეში. უბრალოდ, ვიტყვით, როგორც თავის დროზე ამას თვითონ ბერი ამბობდა: ასეთი იყო ნება ღვთისა. „რამეთუ ნებასა მისსა ვინ-მე წინა-აღუდგა?“ (რომ. IX-19). გარეგნული გარემოებანი კი, რომლითაც ღვთის ნება გვეუწყება, ასეთნაირად დაიწყო. თვითონ ბერი ამბროსი, როგორც ცნობილია, უკვე მხცოვანი იყო. დაუღალავი შრომით და ავადმყოფობით დაუძლურებული უფრო და უფრო სუსტდებოდა. ზოგჯერ, როგორც ზემოთ ვნახეთ, იქამდე მიდიოდა საქმე, რომ მისი სიცოცხლე ბეწვზე ეკიდა. ამიტომ მასთან მოსულებს დიდი ხნის განმავლობაში მონასტრის სასტუმროში უწევდათ ლოდინი, სადაც ოდითგანვე იყო მათი უფასოდ დაბინავების წესი. ხალხის ნაკადი კი უზარმაზარი გახლდათ და გასავალიც დიდი იყო. აუცილებლობის გამო ზედმეტი ხალხის მიღება რამდენადმე შეიზღუდა. ბერის მოსიყვარულე გულისთვის, რომელიც ცდილობდა, საჭიროების შესახებ ყველა დაეკმაყოფილებინა, ეს არცთუ მცირე განსაცდელი იყო. ეს არ ეთანხმებოდა მის მტკიცე რწმენას ღვთის განგებულების მიხედვით. ის მუდამ იღვწოდა ყველასთვის და ყველაფრის გამო. როგორც კი ბერი ოდნავ მომჯობინდებოდა, ისევ იწყებდნენ მის შეწუხებას, ზოგჯერ უაზროდ. დაუძლურებულს მოსვენება არ ჰქონდა. ბერს, როგორც იტყვიან, ნაკუწ-ნაკუწ გლეჯდნენ. ეტყობა ამიტომ, როგორც ზემოთ იყო აღწერილი, ის, სარეცელზე მწოლიარე ეუბნებოდა ერთ-ერთ სულიერ შვილს ასეთ სიტყვებს: „მე მიმძიმს, აუტანელი ხდება ცხოვრება“. შეიძლება, ეს სიძნელე სხვა მიზეზებითაც იზრდებოდა, რომელიც ბერისა და მისი სულიერი შვილების ურთიერთობაში ვლინდებოდა. უხერხული იქნება ამის განსჯა მხოლოდ ვარაუდითა და დასკვნებით.

ოპტინის მონასტერში ასეთი მდგომარების გარდა ბერი ამბროსის ტვირთს შამორდინოს ქალთა სავანის სამეურნეო საქმეებიც ამძიმებდა, რომლებიც პირველი წინამძღვრის, დედა სოფიას გარდაცვალების შემდეგ, როგორც ეტყობა, გაუარესდა. იქ სავანის გახსნის დღიდანვე დიდი მშენებლობა წარმოებდა, ბევრი მუშახელი ჰყავდათ და იმჟამად მათ მეთვალყურეობა აკლდათ. თვითონ ახალი წინამძღვარი, მთელი თავისი სიკეთის მიუხედავად, სუსტი ჯანმრთელობის იყო და არის კიდევაც, – არ მინდა მის სამხილებლად ვთქვა – გამოუცდელობის გამო არ ჰქონდა სამეურნეო საქმის წარმოების შესაძლებლობა. მისი ახლობლების რიცხვშიც ამ საქმის გამკეთებელი არავინ იყო. არც ასევე, მშენებლობისთვის საჭირო თანხები არც სავანეს და არც ბერს არ გააჩნდათ, მაგრამ ეს არავინ იცოდა. პირიქით, ყველა დარწმუნებული იყო, რომ საშუალებები ამოუწურავი იყო. მამაოს ყველაზე ახლობელმა ქველმოქმედმა პირებმაც კი არ იცოდნენ მისი მდგომარეობა. ამასობაში ბერმა სავანეში უზარმაზარი ქვის ტაძრის მშენებლობა დაიწყო. ის სავანეში არსებული საშინაო ხის ტაძრის ადგილას უნდა აშენებულიყო, ამიტომ ჯერ ამ ტაძრის სხვაგან გადატანა იყო საჭირო. ამისთვის მცირედი თანხა გახდა საჭირო და აი, 1889 წლის ზაფხულში, როცა დედები ახალი ტაძრისთვის საძირკვლის თხრას თვითონ შეუდგნენ, ძველი ხის ეკლესია სასწრაფოდ გადაიტანეს სავანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ერთ თვეში კი იქ ღვთისმსახურება დაიწყო. ეს ეკლესია მონასტრის სასაფლაოსთან დაიდგა. მასში მოეწყო მინაშენი ღვთისმშობლის „ცხოვრების წყაროდ“ წოდებული წმინდა ხატის სახელზე.

ამის შემდეგ, დამტკიცებული გეგმის მიხედვით, ახალი ტაძრის მშენებლობას შეუდგნენ. ამისთვის შემომწირველებმა არქიტექტორი დაიქირავეს, რომელიც ორი წლის განმავლობაში მათს კმაყოფაზე ცხოვრობდა. დაიწყო წინასწარი სამუშაოები: ააშენეს აგურის ქარხანა და ჩაიყარა ტაძრის საძირკველი. მომავალში ფული გახდა საჭირო, რომელიც არ ჰქონდათ. დაიბეჭდა მოსაწვევები შემოწირვის თაობაზე ყველა მოსკოველი სახლთმეპატრონის მისამართით წინამძღვრის სახელით. მაგრამ ამაოდ! შემონაწირი იმდენად მწირი აღმოჩნდა, რომ მოსაწვევების ბეჭდვის და ფოსტის ხარჯები ძლივს დაფარა. ამგვარი უკიდურესი მდგომარეობის გამო ჩაიფიქრა ბერმა შამორდინოს სავანეში გადასვლა, თუმცა შეიძლება დროებით, რათა პირადად ეხელმძღვანელა ადგილზე.

1890 წლის ზაფხული დადგა. ივნისის. თბილი და მშვენიერი ამინდი იყო. ბერმა, გასული წლების მსგავსად, შამორდინოში წასასვლელად დაიწყო მზადება. საერთოდ, უნდა შევნიშნოთ, რომ შამორდინოში წასვლაზე არ უყვარდა წინასწარ ლაპარაკი, რადგანაც, ეტყობა, თვითონაც უჭირდა ზუსტი დროის განსაზღვრა და, რომ მომსვლელთაც არ ენერვიულათ ტყუილუბრალოდ. თუმცა, ზოგიერთი ნიშნების მიხედვით ყველა ხვდებოდა, რომ მამაო შამორდინოში წასვლაზე ფიქრობდა. წასვლამდე რამდენიმე დღით ადრე იწყებოდა მინაშენში ურთიერთშეკითხვები იმის თაობაზე, როდის და რამდენი ხნით მიდიოდა მამაო. დამაკმაყოფილებელ პასუხს რომ ვერავისგან მიიღებდნენ, მაშინ იგივე კითხვებით მიმართავდნენ ბერის მომსახურეს. ისიც უხალისოდ პასუხობდა: „ჯერ არაფერი ისმის“. რამდენიმე ხანი ყველა მშვიდდებოდა, თუმცა მომსახურის ტონის მიხედვით ამ პასუხის არ სჯეროდათ. დამშვიდდებოდნენ თუ არა, შემოვიდოდა მინაშენში რომელიღაც ახალი სახე იგივე კითხვებით: „მართლა ემზადება მამაო შამორდინოში წასასვლელად?“ ისევ დაიწყებოდა ღელვა. შორიდან მოსულები, იმის შიშით, რომ ვერ მოასწრებდნენ ბერთან საუბარს, პირდაპირ მას ეკითხებოდნენ. გამოვიდოდა მამაო საერთო კურთხევაზე და ყველა მოუთმენლად ელოდა ხელსაყრელ წუთს, რომ ეკითხათ ამის თაობაზე. მამაოს პასუხიც კი ვერ ამშვიდებდა მათ: „კი ვფიქრობდი, – იტყოდა ბერი, – მაგრამ თქვენი ლოცვით დილიდან თავს ცუდად ვგრძნობ“; მაშინ კი იწყებოდა დამწუხრება და ზრუნვა, რომ როგორმე ბერი ავად არ გამხდარიყო.

მამა ამბროსის შამორდინოში ბოლო მგზავრობას ზოგიერთი განსაკუთრებულობა ახლდა. უპირველეს ყოვლისა ის, რომ ამჯერად დიდხანს ემზადებოდა გასამგზავრებლად. ხან ერთი საქმე შეაკავებდა, ხან მეორე. ის ადრე სავანეში წასვლისას უფროს მომსახურე მღვდელ-მონაზონ მამა იოსებს გაიყოლებდა ხოლმე, ამჯერად კი დიდხანს არაფერს ეუბნებოდა მას. ბოლოს მაინც ორჭოფულად, გაუბედავად მიმართა მას კითხვით: „რა ვქნა, შამორდინოში წავიდე?“ უნდა აღვნიშნოთ, რომ ეს უფროსი მომსახურე (მამა იოსები) მისივე კურთხევით და წინამძღვრის თანხმობით უკვე ხარისხში იყო აყვანილი და მეუფროსე ბერობასაც იწყებდა. ამიტომ, როცა მამა ამბროსი არ იყო ადგილზე, მასთან ყოველდღიურად დადიოდა ხალხი. მან შამორდინოში წასვლაზე საუბრისას ბერს ჰკითხა: „აქ როგორ მოვიქცეთ, მამაო?“ ამის საპასუხოდ ბერმა მაშინვე მისი სკიტში დატოვება, ხოლო თან უმცროსი მომსახურე ბერის, ისაიას წაყვანა გადაწყვიტა.

კიდევ იყო აღსანიშნავი შემთხვევაც. მამა ამბროსის შამორდინოში ბოლო გამგზავრებამდე ერთი წლით ადრე სავანის კეთილისმყოფელმა, ანა იაკოვლევის ასულმა პერლოვამ, სიზმრად ნახა რომელიღაც ღვთისმშობლის ხატი და ბერს უთხრა ამის თაობაზე. მამაომ მას ღვთისმშობლის სხვადასხვა ხატები აჩვენა, მაგრამ სიზმარში ნანახი ხატის მსგავსი არც ერთი არ აღმოჩნდა. მაშინ ბერმა მისცა განკარგულება, როგორც კი მოიძებნებოდა სიზმარში ნანახი ხატის მსგავსი, მაშინვე შეეკვეთა ხატმწერისთვის. დროთა ვითარებაში აღმოჩნდა, რომ ეს ღვთისმშობლის ე.წ. „ცოდვილთა თავმდები“ ხატი იყო და ის დაიწერა კიდეც ოქროს გრუნტზე, დიდ ფორმატში (თითქმის 2 არშინი სიმაღლის). ბერმა ეს ხატი მიღებისთანავე თავის სენაკში კედელზე ჩამოჰკიდა, რომლის გვერდით ლოგინი იდგა, სადაც ბერი ნახევრად მწოლიარე მდგომარეობაში იღებდა ხალხს. სკიტიდან გამგზავრება რომ დააპირა, მაშინვე უბრძანა მამა იოსებს, მოეთავსებინა ეს ხატი სასთუმლის თავზე და აენთო მის წინ ჩაუქრობელი კანდელი. მამა იოსებმა ბერის გამგზავრებისთანავე შეასრულა მისი დანაბარები. ამ გარემოებას და წინამდებარე მოვლენებს თუ დავაკავშირებთ, მივალთ იმ აზრამდე, რომ ბერს ჰქონდა წინათგრძნობა, შეიძლება იცოდა კიდეც, რომ სკიტს სამუდამოდ ტოვებდა, ამიტომ ის თითქოს აბარებდა სკიტს და მთლიანად სავანეს დედა ღვთისმშობელს. და როგორც ადრე, ბერის სიცოცხლეში (მისი სკიტში ყოფნის დროს), ასევე ახლაც, მომსვლელები სენაკში შესვლისთანავე იმ ადგილის შეხედვისას, სადაც ის იწვა, ხედავენ ყოვლადწმინდა დედის ხატს, „ცოდვილთა თავმდებად“ წოდებულს.

იმ გარემოების შესავსებად, რაც მამა ამბროსის სკიტიდან წასვლას უსწრებდა წინ, ერთ-ერთი ქალბატონი თავის ჩანაწერებში ამბობს: „1890 წლის ზაფხულში ჩემს ქალიშვილებთან ერთად ჩავედი ოპტინაში, რათა მთელი ზაფხული იქ გამეტარებინა. ჩემი ჩამოსვლიდან ორი კვირის მერე გავიგე, რომ ბერი, ჩვეულებისამებრ, ემზადებოდა შამორდინოში წასასვლელად, როგორც აკეთებდა ხოლმე ამას ყოველწლიურად. დილას მივედი მასთან იმის გასაგებად, თუ როგორ მოვქცეულიყავი – ვყოფილიყავი აქ მის ჩამოსვლამდე, თუ გავყოლოდი შამორდინოში. გამოგიტყდებით, შამორდინო ბერის გარეშე არანაირ განსაკუთრებულ ღირებულებას არ წარმოადგენდა ჩემთვის, მაგრამ მამაო მიდიოდა და მეც მომინდა. ბერმა მაშინვე მიმიღო და მითხრა, რომ ჩემი წასვლა შეიძლებოდა, მაგრამ არა იმავე დღეს, ვინაიდან ის ჯერ რუდნევოში (შამორდინოს აგარაკი) წავიდოდა. მე კი დამავალა, რომ მისი გამგზავრებისთანავე ბავშვებთან და თანმხლებ ქალბატონთან ერთად ჯერ კოზელსკში წავსულიყავი და იქ ახტირიის ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედ ხატთან სამგზავრო პარაკლისი შემეკვეთა მის სახელზე. ბერებს კი დაავალა, წასულიყვნენ ტაძარში და ყაზანის ღვთისმშობელთან ემსახურათ სამგზავრო პარაკლისი. მაკურთხა, რომ ჩემი ნივთები მამა იოსებისთვის დამეტოვებინა და თან მხოლოდ ყველაზე აუცილებელი წამეღო. მე ვკითხე: „რამდენ ხანს გაჩერდებით იქ, მამაო?“ – მან მიპასუხა: „ვფიქრობ, არა უმეტეს ათი დღისა, იქ კი ვნახოთ“. ამჯერად ბერი თავისთან სენაკში მტოვებდა და ჩემი თანდასწრებით მიიღო კიდეც ნაცნობი მღვდელ-მონაზონი, რომელიც კალუგიდან იყო ჩამოსული. შემდეგში მახსენდებოდა და მივხვდი, მამაო იმ მიზნით არ მიშვებდა, რომ უკანასკნელად მესაუბრებოდა ოპტინაში, ჩემთვის ძალიან ძვირფას მინაშენში, სადაც მე მისგან ბევრი სიყვარული და ნუგეში მიმიღია. მართლაც, ბერის ურთიერთობა და ნუგეში ჩემთვის უკანასკნელი აღმოჩნდა“.

„ბერის სკიტიდან გამოსვლამდე ორი დღით ადრე მომახსენეს მე ამის შესახებ, – წერს შამორდინოში ბერის მწერლად მომუშავე მ. ე. ს., – რადგან წინა დღით უნდა წავსულიყავი შამორდინოში მისი სენაკის მოსამზადებლად. რას შეიძლება შევადარო ის სასიხარულო გრძნობა, როცა მამაოს ელოდები შამორდინოში ან აგარაკზე, სადაც მისი ნახვა ყოველგვარი მოხსენების გარეშე შემეძლო და არა რამდენიმე წუთით, როგორც ოპტინაში, არამედ მსახურების მსგავსად. მე მათი მუდამ მშურდა! მე მოვემსახურები კიდეც ბერს, – რა ბედნიერება იყო ეს ჩემთვის! განსაკუთრებით სასიამოვნო იყო აგარაკზე, სადაც მას პირველი ღამე შეეძლო მარტო ყოფილიყო და დაესვენა. თუმცა ეს ყოველთვის არ ხერხდებოდა. მამაოს დასვენება არსად ჰქონდა. უმეტესად ასე ხდებოდა: დილით გაიგებდნენ, რომ ბერი სამი საათისთვის მიდიოდა და ისინიც ჩქარობდნენ, რომ ჩაესწროთ შამორდინოში ან აგარაკზე, სადაც ელოდებოდნენ კიდეც მის ჩამოსვლას იმ იმედით, რომ სანამ ბევრი მომსვლელი შეიკრიბებოდა, მოასწრებდნენ ბერთან ურთი-ერთობას.

როგორც იქნა დადგა 2 ივლისი და ბერი სკიტიდან პირდაპირ რუდნევოს აგარაკზე გაემგზავრა.

სხვათა შორის, რუდნევოზეც უნდა ვთქვათ რამდენიმე სიტყვა. შამორდინოდან შვიდი ვერსით დაშორებულ ამ სოფელში ჯერ კიდევ განსვენებულმა დედა ამბროსია კლუჩარევამ შეიძინა თავისი შვილებისათვის, ბერი ამბროსის კურთხევით, მემამულის მიწა შენობებითურთ. ააწყვეს სამეურნეო საქმიანობა: აბინავებდნენ თივას, ამუშავებდნენ მიწას და მონაგებით სარგებლობდნენ. სხვა მხრივ ეს მამული არაფერს წარმოადგენდა. 1890 წელს ბერთან რუდნევოს მამასახლისი მოვიდა წერილით, სადაც ეწერა, რომ მრავალი წლის წინ მემამულის მიწაზე, რომელიც ამჯერად რუდნევოს აგარაკის სახელით სავანეს ეკუთვნოდა, ვიღაც მოღვაწეებმა ჭა ამოთხარეს, რომელიც მრავალ მგზავრს წყურვილს უკლავდა. ახლა ეს ადგილი მიუხედავი იყო. წერილს ასეთი ხელმოწერა ჰქონდა: „ღვთისმოსაობის მოყვარული“. ბერი ამბროსი რუდნევოში აქამდე მხოლოდ ერთხელ იყო ნამყოფი, როცა კლუჩარევამ შეიძინა ეს მამული და ეტყობა მხოლოდ იმისთვის, რომ ცნობისმოყვარეობა დაეკმაყოფილებინა, თუ რა იყო იქ. როცა წერილიდან მიიღო ინფორმაცია იქ არსებული ჭის შესახებ, მამაო იმავე წელს ჩვეულებრივ გაემგზავრა შამორდინოში და განზრახული ჰქონდა რუდნევოში ჩასვლაც. შემდეგში კი შამორდინოში ყოფნისას ხშირად მოინახულებდა ხოლმე ამ აგარაკს. დაიწყო სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობების შენება, პირადად მიუთითებდა მუშებს სად და რისი აშენება იყო საჭირო, თანაც სასწრაფოდ. ამასთან ერთად ბერმა ძველი ჭის ძებნაც დაიწყო. მან უბრძანა, ერთ ადგილას გაეთხარათ მიწა, მაგრამ მიზეზს არ ახმოვანებდა. მალე წყალი გამოჩნდა, მაგრამ საოცარი იყო, რომ ყველა შემდეგს ამბობდა: თითქოს წყალი ავადმყოფებზე, განსაკუთრებით შეპყრობილებზე, უარყოფითად მოქმედებდა. 1891 წლის ზაფხულში რუდნევოში ყოფნისას ბერმა ჭის ახლომახლო ადგილების დათვალიერება დაიწყო. ოდნავ ქვევით ილოცა და ვინც ახლდა, იმათაც უთხრა, რომ ელოცათ, რის შემდეგაც ბერთან ერთად დაიწყეს ადგილის დათვალიერება. უცბად იქვე მყოფმა სავანის წინამძღვარმა იგრძნო, რომ ფეხქვეშ მიწა იწევდა და შიშით წამოიყვირა, რომ იხრჩობოდა. დაიწყეს ამ ადგილზე თხრა და მონახეს ძველი ჭა, ზუსტად ის, რომელიც ბერმა წერილში წაიკითხა. სწორედ ამ ჭასთან აგზავნიდა შემდეგში ბერი ზოგიერთ ავადმყოფს, არიგებდა ამ ჭის წყალს და თიხას და ხალხიც იკურნებოდა.

„ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, – ჰყვებოდა ზემოხსენებული ქალბატონი, – ისეთი ავადმყოფობა მაწუხებდა, რომელზეც ვერ ვილაპარაკებ. მამაო რუდნევოს ჭის წყალს მაძლევდა. აღდგომას ვითხოვე მამაოს კურთხევა, რომ წავსულიყავი რუდნევოში და იქაური ჭის წყლით გავბანილიყავი. ბერმა ყოველგვარი ფიქრის გარეშე მაკურთხა. ჭის ირგვლივ მხოლოდ დაწნული ღობე იყო. ჯერ კიდევ იდო თოვლი, ზოგან გაყინული ბალახიც ჩანდა. გახდილს ისე შემცივდა, რომ ან უნდა გავყინულიყავი, ან სიცხით დავწოლილიყავი. ისე გადავისხი წყალი, როგორც ზაფხულში. ადვილად შეიძლება იმის განსჯა, თუ როგორი იქნებოდა წყალი მაშინ, როცა ჯერ კიდევ თოვლი იდო. თავი ჯანმრთელად ვიგრძენი. მგზავრობისას ორივე მხარეს ფეხით ვიარე და მერე ბერთან მივედი. ამ არაჩვეულებრივმა გასეირნებამ ჩემზე სასიკეთოდ იმოქმედა“. შემდეგში მკურნალი ჭის ახლოს პატარა ფარდული აშენდა იმისათვის, რომ წყლით დაბანვა უფრო ხელსაყრელი ყოფილიყო.

ახლა დავბრუნდეთ უკან და შეწყვეტილი თხრობა განვაახლოთ. ბერმა, ისევე როგორც წინა წლებში, რუდნევოში ცოტა ხანს დაჰყო და შამორდინოში ჩამოვიდა. ასევე აღტაცებით შეხვდნენ ძვირფას ბერს დედები და ასეთივე ბედნიერნი იყვნენ მთელი მისი აქ ყოფნის პერიოდში. მისი სტუმრობა ამჟამად ჩვეულებრივზე უფრო გაგ-რძელდა. ბერის მიერ დანიშნული ათი დღის მაგივრად ის შამორდინოში უკვე ოთხი კვირა ცხოვრობდა.

„მე სულ ველოდი, – აგრძელებს თხრობას ქალბატონი, – ბერის ოპტინაში წასვლას. სასტუმროში ბავშვებითურთ ვიწროდ და უჰაეროდ ვცხოვრობდი. ყველაზე აუცილებელ ნივთებს, კაბებს და თეთრეულსაც მოკლებული ვიყავით. ამასობაში დრო მიდიოდა და მამაოც ემზადებოდა წასასვლელად, მაგრამ ხან ერთი საქმე აბრკოლებდა, ხან კი – მეორე. მამაო, როგორც ჩანს, ჩქარობდა. დაუ-ღალავად დადიოდა ყველა მშენებლობაზე და ხალხის მიღებასაც ახერხებდა. შამორდინოს უხვად მოაწყდნენ ბერები, მონაზვნები და საერონი. სასტუმროებში ადგილები არ იყო. ღამღამობით სასტუმროს წინა მოედანი ხალხით იყო სავსე. საბედნიეროდ, ცხელი ზაფხული იდგა“.

„ბოლოს და ბოლოს ივლისის ბოლო რიცხვებში, – წერს მ. ე. ს., – მამაო მოემზადა წასასვლელად და განკარგულება გასცა, რომ დანიშნულ დღეს გასამგზავრებლად ყველაფერი მოემზადებინათ. მე წინა დღით გამიშვა და ისეთი საქმე დამავალა, რომელიც მის ჩამოსვლამდე მზად უნდა ყოფილიყო. ბერი შუა დღის დასვენების მერე, ჩვეულებრივ, არა უადრეს 4 საათისა გაემგზავრებოდა ხოლმე, ამიტომ ექვსი საათისთვის ხალხი უკვე გროვდებოდა სკიტთან. ზოგი ბორანთან მოდიოდა, ზოგიც წყალგაღმა ელოდებოდა. მაგრამ 8 საათისთვის შამორდინოდან ერთმა მონაზონმა მოიტანა ცნობა, რომ დღეს მამაო არ მოვიდოდა, რომ წამოსასვლელად ყველაფერი მზად იყო, მაგრამ დასვენების მერე სუსტად შეიქნა და წამოსვლა კი არა, ხალხიც კი ვერ მიიღო, ამიტომ ხვალამდე იქვე დარჩებოდა. ამ ცნობამ ყველას უხასიათობა მოჰგვარა, მაგრამ ერთმანეთს ანუგეშებდნენ იმით, რომ ბერი ხვალ აუცილებლად ჩამოვიდოდა და ასეთი მოლოდინით დაშორდნენ ერთმანეთს. მეორე დღეს დილიდან დაიწყეს სკიტში მოსვლა იმის გასაგებად, ისმოდა თუ არა რაიმე შამორდინოდან. საღამოს ისევ მოვიდნენ შამორდინოს დედები იმის სათქმელად, რომ მამაო დილიდან ხალხს ხვდებოდა და როგორც კი წამოსვლა გადაწყვიტა, გუშინდელივით ისევ ცუდად გახდა, ამიტომ როდის ჩამოვიდოდა – უცნობი იყო. მეორე დღეს მამაოს წერილი გადმომცეს, სადაც შამორდინოში დაბრუნებას მთხოვდა. იქ ჩასულს კი ძალიან სუსტი და სერიოზული დამხვდა. მე მოვუყევი, რომ ოპტინაში მოუთმენლად ელოდნენ და ნერვიულობდნენ. ამაზე მამაომ მიპასუხა: „ღვთის ნებას დაველოდები“.

არაერთხელ გაემზადა მამაო წასასვლელად და, როგორ ხდებოდა ეს ყოველივე შამორდინოს ქალთა სავანეში, ამაზე მოგვითხრობს ქალბატონი N.

„დანიშნულ დღეს ორჯერ ჩააწყვეს ეტლში მამაოს ნივთები და მის გასაცილებლად ემზადებოდნენ, მაგრამ მისი გამგზავრება ორჯერვე გადაიდო. ბერი ისე სუსტდებოდა, რომ თავის სენაკში მარტო ჩაიკეტებოდა ხოლმე. ერთხელ, მე ეს ძალიან კარგად მახსოვს, მამაო სადილის ჟამს დერეფანში გამოვიდა. ამჯერად ხალხი თითქმის არ იყო. შეწუხებული სახე ჰქონდა. მე რომ მნახა, მითხრა: „წადი ეკლესიაში, ილოცე ჩემზე – ძალიან ცუდად ვარ“. მე შემეშინდა და ტაძარში სალოცავად გავიქეცი. რამდენიმე ხნის მერე, საერთო კურთხევაზე შემომხედა და თქვა: „მე ან დამამწყვდიეს, ან ამომქოლეს. თავიდან ძალიან მიჭირდა, ახლა არა მიშავს – გამიარა“. მე შევხედე მამაოს, მაგრამ მის სიტყვებს ვერ მივხვდი. მიძინების მარხვა დადგა, რომლის დროსაც ბერი აღსარებაზე უარს არავის ეუბნებოდა. აქ იყვნენ: არქიმანდრიტი და ოპტინელი ბერები, აქაური მონაზვნები, ჩამოსულები და მრავალი ერისკაცი. საიდან ჰქონდა ბერს ამდენი ძალა? ეს მხოლოდ უფალმა უწყის, რომელიც აძლევდა მას ძალას. 29 აგვისტოსთვის, სკიტის დღესასწაულისთვის ბერმა ისევ დაიწყო სკიტში წასასვლელად მზადება. ჩვენ ყველანი ეკლესიაში, ყაზანის ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედი ხატის წინ სამგზავრო პარაკლისის გადასახდელად გაგვიშვეს, მამაოსთვის კი ცხენების შეკაზმვა დაიწყეს. დაგვავალეს, რომ არავის გაგვეცილებინა მამაო მისი უძლურების გამო, რათა ის უფრო მშვიდად ყოფილიყო. ბერის გამგზავრება რომ მენახა, ტაძარში ფანჯარასთან ვიდექი. გაკვირვებული დავრჩი! მსახურება დამთავრდა, მაგრამ მამაოსთვის ეტლი არ მოჰყავდათ. ჩუმად გამოვედით ეკლესიიდან და გაურკვევლად შევიკრიბეთ იმ კორპუსის ირგვლივ, სადაც მამაო იმყოფებოდა. კორპუსიდან გამოვიდნენ და გვითხრეს, რომ მამაოს ისე გაუჭირდა, რომ წასვლა არ შეეძლო. ხმებიც კი დადიოდა, მხოლოდ არ ვიცი რამდენად მართალია, რომ მამაო იატაკზე დავარდნილი ნახეს. ამის შემდეგ შამორდინოდან მისი წასვლის შესახებ ხსენებაც არ ყოფილა“.

ამასთან ერთად აღნიშნავდნენ, რომ ამავდროულად არაერთხელ იყო ბერი რუდნევოში და არასოდეს მსგავსი რამ არ მოსვლია.

„ღვთისმშობლის მიძინების დღესასწაულის შემდეგ, – წერს მ. ე. ს., – ბერი ძალიან იშვიათად გამოდიოდა ჰაერზე, რადგანაც ამ დროს ამინდი იცვლებოდა და 15 გრადუსზე ნაკლები ტემპერატურის დროს მას არ შეეძლო გარეთ გამოსვლა. მე ვერც წარმომედგინა, რა და როგორ იქნებოდა. ბოლოს გადავწყვიტე მამაოსგან შემეტყო: ეტყობოდა, ის მთელი ზამთარი შამორდინოში დარჩენას ფიქრობდა, რადგან მისი წასვლა ახლა არაფრით არ შეიძლებოდა. თუკი დარჩებოდა, მაშინ იმაზე უნდა გვეფიქრა, რომ უფრო მოხერხებულად მოგვეწყო მისი და მომსახურის სენაკები და მისაღები ოთახი. მამაომ ცოტა ხნის სიჩუმის მერე თქვა: „ამის შესახებ ვადაზე ადრე არავის არაფერი უთხრა, თორემ ოპტინაში ისედაც ნერვიულობენ“.

წინამძღვრის კორპუსზე დასავლეთის მხრიდან მიშენება დაიწყო. ამასობაში ოპტინის წინამძღვარი, არქიმანდრიტი ისააკი და მთელი საძმო ბერის სკიტში დაბრუნებას ყოველდღე ელოდებოდა. ოპტინის სავანეში ზოგიერთ მოსულს მან გადაათქმევინა შამორდინოში ბერთან წასვლა იმ იმედით და რწმენით, რომ სადაც იყო მამა ამბროსი იქიდან დაბრუნდებოდა. ისინი კი ერთი-ორი დღე ოპტინაში გაჩერდებოდნენ და შემდეგ მიემგზავრებოდნენ შამორდინოში. პირადი შეხვედრისას არაერთხელ სთხოვა წინამძღვარმა მამა ამბროსის, დაბრუნებულიყო სავანეში. მაგრამ ბერმა დაასკვნა, რომ შამორდინოში მისი დარჩენა ღვთის ნება იყო, ამიტომაც არწმუნებდა არქიმანდრიტს „დამდაბლებულიყო ღვთის ძლიერი ხელის ქვეშ“ (1 პეტრ. V, 6). მამა ისააკმა კი ნახა, რომ ბერისთვის შამორდინოში საზამთრო ფართს ამზადებდნენ და ღრმად განიცდიდა ამას.

„ჩემი შინ დაბრუნების დრო დგებოდა, – აგრძელებს თხრობას საკუთარ თავზე და ავსებს ინფორმაციას შამორდინოს გარემოებებზე ქალბატონი N, – მაგრამ ვერ ვუბედავდი ბერს კითხვას, თუ სად აპირებდა გამოზამთრებას. ცხელი ზაფხულის მერე ყინვებიც ადრე დაიწყო. ჩემი ყველა ნივთი სკიტში რჩებოდა. 7 ოქტომბრის წინა საღამოს ბავშვების თანხლებით მივედი ბერთან და გადავწყვიტე მეკითხა, წავიდოდა თუ არა ის ოპტინაში, და რა მეღონა ნივთებზე. მამაომ მიპასუხა: „დიახ, თქვენ წადით ოპტინაში დღესასწაულზე და აიღეთ თქვენი ნივთები“. მე ძალიან შემეშინდა და ვუთხარი: „არც მამა იოსების, არც სკიტის და არც მონასტრის ნახვა უთქვენოდ არ მინდა. მე მათი წუხილი მიმძიმს“. მამაომ თქვა: „ასე რატომ იქცევი? უნდა შეიცვალო შენი ხასიათი, რომ შენთვის სულერთი იყოს, ოპტინა – შამორდინოთი, შამორდინო – ოპტინით“. მაგრამ მე ვუპასუხე: „მამაო! მე მამა იოსების განსაცდელს ვერ გადავიტან, თქვენ დღემდე გელოდნენ იქ ბერები“. – „მაშინ ბავშვები გააგზავნე“, – დაასკვნა ბერმა. და მართლაც, რასაც ველოდი, ის მოხდა.
პირველად შეხვდა სკიტი დღესასწაულს მამა ამბროსის გარეშე. ბავშვებიც, განსაკუთრებით უფროსი, ღრმად მწუხარე შთაბეჭდილებებით დაბრუნდნენ. განსაკუთრებით მძიმე იყო მამა იოსების ნახვა, რომელმაც სთხოვა კიდევაც ჩემს გოგოს, არაფერი ეთქვა ბერისთვის იმ განცდაზე, რომელიც ჩემმა ქალიშვილმა მასში შენიშნა. მადლობა და დიდება ღმერთს, რომ მაშინ უარი ვთქვი და არ წავედი ოპტინაში დღესასწაულზე“.
ახლა უკვე ყველასთვის ნათელი გახდა, რომ ბერი შამორდინოს სავანეში გამოიზამთრებდა. „რამდენი აზრთა სხვადასხვაობა და განსჯა იყო ამის შესახებ! – ამბობს მ. ე. ს., – მამაოს ოპტინიდან წასვლას ყველა თავისებურად ხსნიდა. ეს ჩვეულებრივი საქმე იყო – ამის გარეშე არც იქნებოდა. ყველაზე მძიმე მოსასმენი ის იყო, როცა პიროვნებებზე მიუთითებდნენ, რომ მამაო თითქოს ამის და ამის გამო წავიდა. მე ძალიან მიკვირდა, როგორ შეიძლებოდა იმაზე ფიქრი, რომ ასეთი დიდი ბერი, რომელმაც სავანეში 50 წელი იცხოვრა, სადაც ამდენი შრომა, ჯაფა, განსაცდელი და ავადმყოფობა გადაიტანა, განა ის ვიღაც არაკეთილისმსურველი ადამიანების გამო დატოვებდა ამ სავანეს? რადგანაც ბერი ყოველთვის და ყველაფერში ღვთის ნებას იყო მინდობილი, მაშინ ცხადია, რომ მისი ოპტინიდან შამორდინოში გადასვლა არ შეიძლება ადამიანური ნებით აღსრულებულიყო“.

ოპტინაში საქმე იქამდე მივიდა, რომ აღშფოთებული და აღელვებული ბერების დასამშვიდებლად ბერმა საჭიროდ ჩათვალა 1890 წლის 4 ოქტომბერს საკუთარი ხელით დაეწერა წერილი, რომელიც მისივე კურთხევით სამონასტრო ტრაპეზზე ხმამაღლა უნდა წაეკითხათ. ამ წერილში, სხვათა შორის, ის წერდა: „მე აქამდე შამორდინოში ღვთის განსაკუთრებული განგებულებით შევრჩი, თუ რატომ – ეს შემდგომში უნდა აღინიშნოს“.

მაგრამ ოპტინაში საყოველთაო განსაცდელი იგრძნობოდა ბერის შამორდინოში განუსაზღვრელი დროით დარჩენის გამო. შამორდინოს დედები კი პირიქით აღტაცებულნი იყვნენ, როცა დარწმუნდნენ, რომ „ძვირფასი მამა“ მთელი ზამთარი მათთან რჩებოდა. არც ერთ მათგანს ამის შესახებ ადრე არც კი უფიქრია. ახლაც დიდხანს აუხდენელი ოცნება ეგონათ. „ჩვენ ძალიან ბედნიერნი ვიყავით, – წერს მ. ე. ს., – რომ ძვირფასი მამაო ჩვენთან იყო. განსაკუთრებით კი ისინი, ვისაც უფრო ხშირად უწევდა მასთან ახლოს ყოფნა. მე არც კი დამსიზმრებია, რომ ოდესღაც მამაოს სენაკში შემეძლო მემსახურა მისთვის. მახსოვს, ბერი ისვენებდა და მე ერთ ქალთან იმაზე ვსაუბრობდი, თუ რა ბედნიერება იყო, რომ ღმერთმა ღირსი გაგვხადა, ასეთ ბერს მოვმსახურებოდით. მე მას ჩემი წუხილი გავუზიარე, რომ არ მქონდა საშუალება მუდმივად მემსახურა მამაოსთვის. უცბად გაიღო კარი, გამოვიდა ბერი, გაიღიმა და მითხრა: „დააგვიანე, დააგვიანე!“

ასე მოხდა ბერი ამბროსის შამორდინოს ქალთა სავანეში გადასვლა.