წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 8.

ბერი ამბროსის ორი ვიზიტი
შამორდინოს ქალთა სავანეში 1888-1889 წწ.
ახალი წინამძღვრის – მონაზონ ევფროსინეს დროს

როგორც ზემოთ ვნახეთ, ყოველწლიურად მხოლოდ ერთხელ ბერ ამბროსის ჩვევად ჰქონდა ზაფხულის თბილი ამინდის დროს მის მიერ მოწყობილ შამორდინოს ქალთა სავანეში ჩასვლა და რამდენიმე დღით სტუმრობა, თან აკვირდებოდა რა იყო იქ და რა აკლდა იქაურობას. შამორდინოს დების სიტყვებით რომ თქვათ, ბერის ჩამოსვლა მათთვის ყოველთვის ნათელი დღესასწაული იყო. დანიშნულ დღეს, დილიდანვე, შამორდინოში ყველა ფეხზე იდგა. ზოგი სენაკს ამზადებდა მთელი გულმოდგინებით ძვირფასი სტუმრისთვის, ზოგი ეკლესიაში ფუსფუსებდა, რათა შესაბამისი პატივით დახვედროდა მამაოს ზოგიც უბრალოდ დადიოდა და სასიხარულო მოლოდინით ღელავდა. ბოლოს პარაკლისს იმსახურებდნენ და ყველანი წინამძღვრის კორპუსის კიბესთან მოთავსდებოდნენ; და აი, ტყის ზოლიდან ნაცნობი ეტლი გამოჩნდებოდა და ყველას სიხარულით აუტოკდებოდა გული. სწრაფად მომავალი ცხენები სადარბაზოსთან ჩერდებოდნენ. ეტლის ფანჯარაში ბერის ჭაღარა წვერი გამოჩნდებოდა. ის მამობრივი ღიმილით მხიარულად უხრიდა თავს ორივე მხარეს. „ძვირფასო მამაო! ჩვენო საუნჯეო, ჩვენო ანგელოზო!“ – ისმოდა ყოველი მხრიდან გახარებული დების მისალმება. მამაო გადმოდიოდა ეტლიდან და მისთვის გამზადებულ სენაკში მიიჩქაროდა, რათა ტანზე გამოეცვალა და დაესვენა. ამასობაში დედებს ეტლიდან მამაოს ნივთები გადმოჰქონდათ. ყველას უნდოდა ამ „ძვირფასეულობას“ ჩაბღაუჭებოდა; თუ რომელიმე მათგანს ნივთი არ შეხვდებოდა, მაშინ ხელს ჰკიდებდნენ რომელიმე ყელსაბამის ერთ მხარეს ან გამოსაცვლელი კაბის სახელოს და ბედნიერნი იყვნენ იმით, რომ რაღაც თვითონაც წაიღეს. მცირედი შესვენების შემდეგ მამაო მიემართებოდა ეკლესიაში, ემთხვეოდა წმინდა ხატებს, ყველა მათგანის წინ სამ-სამ მეტანიას აკეთებდა, შედიოდა საკურთხეველში და ბოლოს მისთვის მომზადებულ სავარძელში ჩაჯდებოდა. ამის მერე მოდიოდნენ ყველანი და მისგან კურთხევას იღებდნენ. შემდგომ დღეებში მამაო დადიოდა სენაკებში, ათვალიერებდა ღატაკებისთვის, ხეიბრებისა და ბრმებისთვის მათ მიერ მოწყობილ სათნოების სახლს და ობოლთა თავშესაფარს, რომელთა რიცხვმაც უკვე ორმოცდაათს მიაღწია. პატარები გალობით, ლოცვითა და სულიერი ლექსებით ესალმებოდნენ ძვირფას მფარველს. ერთი კორპუსიდან მეორეში გადასვლისას ხალხის დიდი მასა მიაცილებდა მას. მისდევდნენ ეტლს, ებღაუჭებოდნენ ბორბლებს, რომ შეეხედათ მისთვის. ზოგიც ასასვლელ საფეხურზე შეხტებოდა და რაღაცის კითხვასაც მოასწრებდა.

ბერის ვიზიტი სავანეში ყოველთვის ხანმოკლე იყო. ის ორი-სამი ან რამდენიმე დღე გრძელდებოდა. თუ ადრე ასე ზრუნავდა მის მიერ დაარსებულ სავანეზე და ყოველწლიურად ჩადიოდა იქ, მით უმეტეს ახლა სჭირდებოდა ეს, რადგან მისივე მითითებით 1888 წლის 23 მაისს ახალი წინამძღვარი დაინიშნა და ადგილზე უნდა აღევლინა ღვთის და მისი ყოვლადწმინდა დედის სადიდებელი გულთბილი ლოცვა, როგორც ახალი წინამძღვრის, ასევე სხვა სულიერი შვილების გასაძლიერებლად. ბერის პირველი ასეთი ვიზიტი 19 ივლისს შედგა; მკითხველს ისევ შამორდინოს დების სიტყვებით ვაცნობთ ამის შესახებ, რომლებმაც თავის დროზე ჩაიწერეს აღსანიშნავი ფაქტი. იქ ვკითხულობთ:

„სამშაბათს, 19 ივლისს ჩამოვიდა ჩვენთან ძვირფასი ბერი და მეორე კვირის ხუთშაბათამდე (28 ივლისი) გაჩერდა. ჯერ კიდევ ივლისის პირველ რიცხვებში დაირხა ხმა, რომ ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ხსენების მერე აპირებდა მამაო სტუმრობას. ისეთ აუხდენელ ოცნებად გვეჩვენებოდა ეს, რომ მხიარულებისაც გვეშინოდა და ლაპარაკსაც ვერ ვბედავდით. ბოლოს, ჩამოსვლამდე ერთი კვირით ადრე, უფრო ხშირად მეორდებოდა ეს ამბავი, რომელიც მისგანვე იყო მოსმენილი. ამბობდნენ, რომ ან პარასკევს, ან შაბათს, ანდა კვირას ჩამოვიდოდა. ჩვენ მაინც არ გვჯეროდა. ორშაბათს კი ყველა მხრიდან დაიწყო ხალხმა მის შესახვედრად ჩამოსვლა. ეტლი ეტლს მოსდევდა შამორდინოში. სასტუმროში ყველა ნომერი დაკავებული იყო. ზოგიერთი ჩამოსული მონაზონის განთავსება განსაკუთრებულ სენაკებში მოგვიხდა. ახლა ჩვენი ეჭვებიც გაქრა და დავრწმუნდით, რომ დიდი სიხარული გველოდა. სამი დღით ადრე უკვე ცას შევცქეროდით. როგორც კი პატარა ღრუბელი გამოჩნდებოდა და ამინდი აირეოდა, ჩვენ ვღელავდით. თუ ამინდი შეიცვლებოდა და წვიმა წამოვიდოდა, სასურველი სტუმარი ვერ ჩამოვიდოდა. ამიტომ ადვილი წარმოსადგენია, როგორ ვღელავდით ყველანი მამაოს ჩამოსვლის წინა დღით.

დადგა სამშაბათიც. ჟამნობის დასრულებისთანავე, დილის 7 საათზე დავიწყეთ ეკლესიის სახლში, გარდაცვლილი წინამძღვრის, დედა სოფიას ყოფილ სამლოცველოში, მამაოსთვის ადგილის მოწყობა, რომელიც ამჟამად მთლიანად გაერთიანებულია. აქ კარი გავხსენით, რათა მამაოს გამოუსვლელად შეძლებოდა მსახურების მოსმენა და შეხედვაც კი. ამ კარითვე შედიოდა ის ეკლესიაში, როცა მოუნდებოდა. 9 საათისთვის მამაოსთვის ოთახი მზად იყო. ის მთლიანად ხალიჩებით მორთეს, გააკეთეს პატარა კანკელი, ფანჯარაში ჟალუზები ჩასვეს, კარი ჩამოკიდეს – და ეს ყველაფერი 2 საათში მოხდა, რადგან ყველაფერი მეგობრულად, ერთობით და ცოცხლად კეთდებოდა. მამა იოსებისთვის, რომელიც ბერს მოჰყვებოდა, ცალკე ოთახი მოაწყვეს. ეკლესიამაც ფერი იცვალა. იატაკზე ხალიჩები დააფინეს, სვეტები და ბოძები ყვავილებით მორთეს. მაგრამ ყველაზე სადღესასწაულოს მაინც დედების გახარებული სახეები ხდიდა ყოველივეს. ისინი მოდმივად შემოირბენდნენ და კითხულობდნენ – ხომ არ ჩამოვიდა ვინმე ოპტინიდან? ხომ არაფერი ისმოდა ბერზე? წინა დღით თუ იყო ის მშვიდი? 4 საათზე, როგორც იქნა, მოვიდა ერთ-ერთი ჩვენი მონაზონი სასიხარულო ცნობით, რომ სამ საათზე აპირებდა მამაო ოპტინიდან გამოსვლას და უკვე წუთი-წუთზე შეიძლებოდა მოსულიყო. ამ ცნობამ ერთ წამში შემოიფრინა მთელი მონასტერი და ყველა მზად იყო. 5 საათზე მოვიდა ცხენოსანი ჭენებით და თქვა, რომ მამაო პოლოშკოვოს გამოსცდა. მაშინვე ყველა ეკლესიაში შევიკრიბეთ. აინთო დიდი ჭაღი. ეკლესიის კარიბჭიდან მონასტრის ჭიშკრამდე ხალიჩები გაფინეს, რომლის ორივე მხარეს ჩააყენეს დედები. ჭიშკართან მამაოს ელოდებოდა მღვდელი იოანე ჯვრით, დედა წინამძღვარი ყაზანის ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედი ხატით, ხაზინადარი დედა ელევთერია დიდი პურით და სეფისკვერებით სავსე ლანგარით, რომელიც მთლიანად ყვავილებით იყო მორთული, და მგალობელთა გუნდი მთელი შემადგენლობით.

„დებო! დედაო, გთხოვთ, არ ისაუბროთ“, – იმეორებდა ჩვენი კეთილმოწესე დედა სერგია და დებს ერთ რიგში ამწკრივებდა. ლაპარაკის თავიც არავის ჰქონდა. ყველა დაძაბული ელოდა. მოწიწებული სიჩუმე სუფევდა – ამის გამოსახატავად სხვა სიტყვას ვერ გამოვარჩევ. გრძნობა, რომელიც ავსებდა ყველა ჩვენგანს, რასაც განვიცდიდით ამ წუთებში, არასოდეს განმეორდება. ის არ მეორდება, ის მიწაზე იშვიათი სტუმარია, მას ვერ გადმოსცემ. დაირეკა ზარი; როგორც იქნა, გამოჩნდა დიდი ხნის ნანატრი ეტლი და ჭიშკართან გაჩერდა. ეტლის კარი ჯერ დაკეტილი იყო და მამაოც არ ჩანდა. 3-4 წუთი გავიდა და როგორც იქნა ეტლის მეორე მხარეს გამოჩნდა მამაო მანტიაში და ჯვრებით. დაიწყეს გალობა. მამაომ სამი დიდი მეტანია გააკეთა, ემთხვია ჯვარს და ზეციური დედოფლის ხატს. შემდეგ დედაოსთან ერთად მოჰკიდა ხატს ხელი და ეკლესიისკენ წავიდა. ყველამ თაყვანი ვეცით, მაგრამ არავინ მისულა მასთან, არავის შეუწუხებია. ის თვალცრემლიანი იყო. დამსწრეთა უმრავლესობაც ტიროდა, მაგრამ ჩუმად, ისე, რომ სიჩუმე არ დაერღვიათ და საგალობელიც კარგად ისმოდა. როცა ბერი ეკლესიაში შევიდა, „ღირს არსი“ იგალობეს, რასაც კვერექსი მოჰყვა და ასე შემდეგ, როგორც მაღალი სტუმრების შეხვედრისას ხდება ხოლმე. ამასობაში მამაო საკურთხეველში ხატებს ემთხვეოდა, შემდეგ კი სამხრეთის კარით განსვენებული დედა სოფიას საფლავზე გავიდა. უნდა გენახათ მამაოს სახის გამომეტყველება იმ დროს, როცა ის ჭიშკართან ღვთისმშობლის ხატს ემთხვეოდა, მიდიოდა ხატით ხელში ეკლესი-ისკენ და ლოცულობდა დედაოს საფლავზე. ეს სახე არასოდეს წაიშლებოდა თქვენს მეხსიერებაში! სერიოზული, როგორღაც შთაგონებული მისი მზერა – გეგონებოდა, ზეცაში აღწევდა. ეკლესიაში შემოსვლისა და მრავალჟამიერის დასრულების შემდეგ მამაო შემაღლებულ ადგილზე ავიდა, რომელიც მისთვის იყო მომზადებული. ჩაჯდა სავარძელში და შეუდგა დამსწრე საზოგადოების კურთხევას. ხალხის დალოცვის შემდეგ ცოტა დაისვენა, შემდეგ კი იმავე დღეს რამდენჯერმე შევიდა ეკლესიაში, ათვალიერებდა მას და ლოცავდა ყველას, ვინც შეხვდებოდა. საღამოს ლოცვა ჩატარდა, ხოლო დილით – წირვა და პარაკლისი. მსახურება მამა იოანემ, მამა იოსებმა და მამა პამვამ ერთად ჩაატარეს. ამ პარაკლისს კი საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით კიდევ ერთი პარაკლისი მოჰყვა წყლის კურთხევით, რის შემდეგაც ჯერ ეკლესიის, ხოლო შემდეგ მონასტრის ირგვლივ ლიტანიობა ჩატარდა. ლიტანიობაში მამა ამბროსიც მონაწილეობდა და კურთხევაც მისცა ყველა ავადმყოფს, სუსტსა და ხეიბარს, რომ მონაწილეობა მიეღოთ მასში. ასე რომ, დედებისა და ერისკაცების უკან ავადმყოფების მატარებელი მოდიოდა – ზოგი მარხილით, ზოგიც რითაც შეეძლო. შემოუარეს მონასტერს. ლიტანიობა წმინდა კარიბჭიდან სამრეკლოსკენ გაემართა, სადაც კიდევ ერთი პარაკლისი გადაიხადეს ყაზანის ღვთისმშობლის დაუჯდომელთან ერთად, რომელსაც ბერი უკვე მამა იოსების ოთახიდან უსმენდა. პარაკლისის მერე ლიტანიობა დედა სოფიას საფლავის ირგვლივ გაგრძელდა, საიდანაც ისევ ეკლესიაში დაბრუნდნენ. როცა ყველაფერი დამთავრდა, მამაოც გამოვიდა და ხატებს ემთხვია. შემდეგ საფლავზე გაიარა, იქ სადაც ახლახან წყალკურთხევა ჩატარდა, შემდეგ სამრეკლოში შეიარა. ყველგან დიდხანს ლოცულობდა და მეტანიებს აკეთებდა. იმავე დღეს გაიარა დედაოს კორპუსში, წმინდა ამბროსის სამლოცველოში, ტერასაზე, საიდანაც ტიხონოვის სამლოცველოში შეიარა, იქიდან კი ფეხით მივიდა ქოხში. ლოცვისას ყველგან დიდ მეტანიებს აკეთებდა და ყველაფერს ყურადღებით ათვალიერებდა. ქოხში დედა სოფიას დიდი პორტრეტის წინ გაჩერდა და თქვა: „დედაო ყველაფერს ხედავს, რაც აქ ხდება,“ – შემდეგ წიგნების თაროს შეხედა და დაამატა: „იკითხეთ და აღიქვით წაკითხული!“ მინაშენიდან ტერასის კარით გამოვიდა, გალერეაზე გაიარა, ჩამოჯდა საფეხურებზე, სადაც დედა სოფიას უყვარდა ჩამოჯდომა. კიბეზე ჩამოსულმა კი რამდენიმე ნაბიჯი გააკეთა თავდაღმართზე და თქვა: „ოჰ, რა ადგილი გამოარჩია დედაომ თავისი ქოხისთვის!“ მეორე დღეს კი ელენა მიხაილოვნას გადასცემდა თავის შთაბეჭდილებას: „უფრო ძლიერი ფეხები რომ მქონდეს, ალბათ ასე ჩავიდოდი ქვემოთ“.

ქოხიდან ბერი „მოლჩანკაში“ (დუმილის ადგილი) გადავიდა. აქ ყველაფერი ძალიან მოეწონა. „მე არ ველოდი, რომ აქ ყველაფერი ასე კარგად იქნებოდა, – ამბობდა ის, – მეც კი დავრჩებოდი აქ თქვენთან საცხოვრებლად“. შემდეგ კი ფანჯარასთან მისულმა ქვემოთ ხევში ჩაიხედა და თქვა: „აქ ათონზე უკეთესი ადგილია, ათონზე უკეთესი“. მოლჩანკიდან ბერი სენაკში დაბრუნდა და იმ დღეს არსად წასულა.

ხუთშაბათს, წირვის შემდეგ დედა სოფიას და დედა ამბროსიას პანაშვიდი გადაუხადეს, რასაც საერთო კურთხევა მოჰყვა. იმ დროს, როცა მამაო ხალხს ლოცავდა, მგალობლები სხვადასხვა საეკლესიო საგალობლებს ასრულებდნენ. ამავე დღეს სააღდგომო კანონიც იგალობეს. ამასობაში მამაოც მორჩა ხალხის კურთხევას. ის ისმენდა საგალობლებს და ლოცულობდა. კანონს რომ მორჩნენ, მამაომ აკურთხა, სააღდგომო საგალობელი შეესრულებინათ, რის შემდეგაც მალე ადგა და კარს მიეფარა. გალობა მუდამ ძლიერ მოქმედებდა საყვარელ ბერზე. მას საოცარი სახის გამომეტყველება ჰქონდა, სანამ გალობას ისმენდა. მისი ერთი შეხედვაც კი ნებისმიერ ზარმაცს და გარეწარს აღძრავდა ლოცვისთვის. იმავე დღეს დილით, მცირედი შესვენების მერე, მამაო მონატრის ბოსელში წავიდა. დაათვალიერა შენობები, შეიარა „პატარა სათნოების სახლში“ და იქ დიდხანს დარჩა. შედიოდა ყველა ოთახში, ლოცავდა ბავშვებს და საუბრობდა მათთან. „დიდმა“ ზედამხედველის მიერ დაწერილი ლექსი წაუკითხა ძალიან საამოდ. მამაომ იტირა. იმავე დღეს მოინახულა ბოსტანი. შეიარა საყარაულოში, სადაც მებოსტნეები ცხოვრობდნენ, ისეირნა გორებზე, აკურთხა ჭები, შეიარა წყლის საქაჩში და მის წინ ამოაქაჩვინა, დაათვალიერა მისი მოწყობილობა და მხოლოდ ლოცვაზე დაბრუნდა შინ.

მეორე დღეს წირვის და საერთო კურთხევის მერე ბერმა ცოტა დაისვენა და საფლავზე გავიდა. ილოცა, სამჯერ ჯვარი გადასახა და წყალკურთხევის ადგილი და სამრეკლო მოიარა. ყველგან გულიანად და ხანგრძლივად ილოცა. სამრეკლოდან პირდაპირ სატრაპეზოში შევიდა. ილოცა ზეციური დედოფლის ხატთან და პირდაპირ წინამძღვრის ადგილს მიაშურა, დაჯდა და აკურთხა, გასინჯავდა მორთმეულს და ზარს რეკდა, როგორც დედა წინამძღვარი, რაც იმას ნიშნავდა, რომ შემდეგი კერძი უნდა მოეტანათ. შემდეგ ბერის მიერ ნაკურთხი საკვები ქვაბებში და ვედროებში ჩაასხეს, საიდანაც უსხამდნენ დედებს ტრაპეზს. სატრაპეზოდან ბერი სამზარეულოში გადავიდა. დაათვალიერა ღუმელის და ქვაბების მოწყობილობა და სხვადასხვა რამის შეცვლაზე გასცა განკარგულება, რაც საჭიროდ ჩათვალა. სამზარეულო და ფურნე უნდა გაეფართოებინათ. ყველაფრის დათვალიერების შემდეგ რამდენიმე წუთი ეზოში ჩამოჯდა და შემდეგ სენაკში დაბრუნდა. ფურნის გვერდით ჯდომის დროს რამდენჯერმე მიმართა დედებს, შორს დამდგარიყვნენ, რათა ნორმალურად დაეთვალიერებინა შენობების განლაგება: „თქვენ არაერთხელ მინახიხართ, შენობები კი ჯერ არ მინახავს“, – ამბობდა ის. სამწუხაროდ, ამ თხოვნას დიდი წარმატება არ ჰქონდა, როგორც ღამის პეპლებს ვერ განდევნი სინათლიდან. მამაო გვთხოვდა, შორს დავმდგარიყავით მისგან, მაშინვე წავიდოდით იქიდან, მაგრამ სამი წუთიც არ გაივლიდა, რომ ჩვენ ვერც კი ვამჩნევდით, ისე აღმოვჩნდებოდით ჩვენი მნათობი მამის გვერდით. იმავე დღეს, ნასადილევს ბერმა ცოტა შეისვენა და სასტუმრო მოინახულა. იყო მამა იოანესთან და პოლზიკოვთან. საღამოს კი იმ კორპუსში მივიდა, სადაც დედა მაგდალინა (რეგენტი) ცხოვრობს, რომელსაც დაბადების დღე ჰქონდა. შინ მხოლოდ საღამოს 7 საათზე დაბრუნდა.

მთელი იმ დროის განმავლობაში, სანამ მამაო ჩვენთან იმყოფებოდა, როცა ღამისთევა არ ეგებოდა, საღამოს ცისკარი მწუხრს მოებმებოდა, რათა დილით ბერი არ შეგვეწუხებინა. დღეს კი ბერი შემდეგნაირად ატარებდა: წირვის მერე ხატებს ემთხვეოდა; ჯერ ზეციურ დედოფალს ემთხვეოდა, მერე საკურთხეველში შედიოდა, იქიდან მაცხოვრის სასწაულთმოქმედ ხატთან, იქიდან კი ან პირდაპირ საფლავზე გადიოდა, ან ხალხის კურთხევას (დალოცვას) იწყებდა; შემდეგ ჩაის მიირთმევდა, ოდნავ დაისვენებდა და წავიდოდა სალოცავად საფლავზე და სამრეკლოში. საერთო დალოცვა ჩვენს ტაძარში შემდეგნაირად ხდებოდა; შემაღლებულ ადგილზე მამაოსთვის სავარძელი იდგა; ბერი შიგ ჩაჯდებოდა; მარჯვნივ დედაო იდგა, შემდეგ დედა ხაზინადარი, კეთილმოწესე და სხვები ედგნენ. უფროსები ცოცხალ ჯაჭვს უქმნიდნენ იმისათვის, რომ ხალხის ნაკადი შეეჩერებინათ, მამაო არ შეევიწროებინათ და დახუთულობა არ ეგრძნო მას. ყველანი რიგრიგობით მიდიოდნენ მასთან. ყველას თხოვდნენ, უფრო მალე გაევლოთ, რომ სხვებისთვის ხელი არ შეეშალათ და მამაოც არ შეეწუხებინათ. ამრიგად, ყველა იღებდა კურთხევას და ამასთან სივიწროვე და ჭედვაც არ იყო. ამის მერე ბერი ცოტას შეისვენებდა და ჩამოსული სტუმრების მიღებას იწყებდა: ზოგჯერ თავის ოთახში, ზოგჯერ ტაძარში გამოდიოდა, დაჯდებოდა მესანთლესთან ახლოს სკამზე და იქ საუბრობდა მათთან. ჩვენ კი შორს ვიდექით და ძვირფასი მამის ყურებით ვერ ვძღებოდით. მამაოს სახის გამომეტყველება ყოველ წუთში იცვლებოდა იმის მიხედვით, სასიხარულოს ისმენდა თუ სამწუხაროს, ამხნევებდა თუ მკაცრ მცნებას უდებდა, ბავშვებთან ურთიერთობდა თუ ზრდასრულებთან, ეფერებოდა თუ ჯოხით ემუქრებოდა. ყველაფერი ისეთი სრულყოფილი სიყვარულით სრულდებოდა, რომ მისი შემხედვარე ყველაზე უხეში გულიც უნებლიედ რბილი, გულმოწყალე და კეთილი ხდებოდა. რა უარყოფითი განწყობაც არ უნდა ჰქონოდა ადამიანს, მაშინვე მსუბუქი, მხიარული და ნათელი ხდებოდა მისი სული. ამ წუთებში უნებლიედ გვახსენდებოდა ის ბერი, რომელიც დადიოდა სხვა დიდ ბერთან და არასოდეს არაფერს არ ეკითხებოდა. სანამ სხვები ესაუბრებოდნენ, დაჯდებოდა ჩუმად და თვითონაც მათთან ერთად გამოდიოდა. როცა ჰკითხეს – რატომ არაფერს ამბობდა, – მან უპასუხა: „ჩემთვის მისი შეხედვაც საკმარისია“.

11 საათზე მამაოს ცხენს მოჰგვრიდნენ და ისიც დედა წინამძღვართან ერთად შემოივლიდა ყველა კორპუსს და შენობას. დედაო ეხმარებოდა ეტლიდან გადმოსვლისას, იცავდა მას ხალხის ნაკადისაგან. მამაოს ხალხის დიდი მასა მიაცილებდა. ზოგს სკამი მოჰქონდა, ზოგს – ხალიჩა, ზოგს – წინდებით სავსე ტომარა; და აი, ეტლი გაჩერდა. წინასწარ მოსული დედაო უკვე კიბესთან ელოდება მას. მამაო ხელით გადმოჰყავთ ეტლიდან და სენაკებს ათვალიერებინებენ. შევა თუ არა მამაო კარში, მას მაშინვე კეტავენ და სენაკის პატრონი მარტო რჩება ბერთან სასაუბროდ. დედაო და ყველანი, ვინც მამაოს რაღაც ნივთი ჩაიგდო ხელში, ელოდებიან დერეფანში, ხოლო ყველა დანარჩენი გარეთ, კიბესთან. ისინი მაღალი რანგის სტუმრის ჩამობრძანებით არიან გახარებულნი. მამაომ შემოიარა სენაკები და ისევ გამოჩნდა კარებში. დაიწყო დიდი ფუსფუსი: „სადაა მამაოს კაბა? ვის აქვს მამაოს კალოშები? სათვალე, სათვალე მიეცით მამაოს მალე!“ ყველა ფუსფუსებს და უხარიათ, რომ ისევ ხედავენ ბერს. მასპინძლების სახე ყველაფერზე მეტყველებს. როგორც კი შეამჩნევ აღტაცებულ ნათელ სახეს, მაშინვე ეკითხები: „შენ ამ კორპუსში ცხოვრობ?“ ზოგი იტყვის: „დიახ, თან ისე კარგად! მამაომ დამამშვიდა მე, შემანჯღრია კიდეც, მაგრამ სამაგიეროდ სული შემიმსუბუქდა (გულზე მომეშვა)“, ზოგიც გიპასუხებს: „არა, სად აქვს მამაოს ყველასთან ურთიერთობის დრო? უკვე აღარ მჭირდება, რადგან არ ვიცი, რაზე ვესაუბრო მას, მე უკვე განსაცდელებიც კი არ მაქვს“. ორი საათისთვის ბრუნდებოდა ბერი სახლში (თავის სენაკში). შეჭამდა, დაისვენებდა და ისევ წავიდოდა კორპუსების შემოვლაზე საღამოს ლოცვამდე. მან ყველა კორპუსი შემოიარა, არ დაუტოვებია არც ერთი სენაკი. მოიარა ეგრეთ. წოდებული ლაპეხაც , მოიარა ყველა ფანჩატური და ბეღელი. სამშაბათს სადგურთან აგურისა და კირის საზიდრები მოუტანეს, რომლებიც მონაზვნებმა ტაძრის ასაშენებლად გააკეთეს. მამაომ აკურთხა ისინი და თვითონ გასინჯა მათი ვარგისიანობა.

მთელი ამ დროის განმავლობაში მშვენიერი ამინდი იდგა. მხოლოდ შაბათს საღამოსკენ იწვიმა და მეორე დღის შუადღემდე წვიმდა შესვენებებით. შემდეგ ისევ გამოიდარა, ჰაერიც გაიწმინდა და დახუთულობაც არ იგრძნობოდა. შაბათიდან დაიწყო საუბარი იმის თაობაზე, რომ მამაო ემზადებოდა წასასვლელად. მაგრამ მისი გამგზავრების ნამდვილი დრო არავინ იცოდა, დედაომაც კი, არც ცდილობდა ვინმე ამის გაგებას, თორემ რომ ეთქვათ: „ხვალ“, ეს იმდენად საწყენი იქნებოდა, რომ უმჯობესი იყო არავის სცოდნოდა და არც ელაპარაკათ ამის შესახებ დროზე ადრე. თუმცა, ადრე თუ გვიან დაირხა სამწუხარო ცნობა: „მამაო დღეს მიემგზავრება“. წირვის, პარაკლისისა და საერთო კურთხევის მერე მამაომ ბევრი მონაზონი და საერო ადამიანი მიიღო. შემდეგ მას ტრაპეზი მოუმზადეს. ჩვენ ყველანი სენაკებში გავიფანტეთ იმ აზრით, რომ მამაო ჯერ, ალბათ, დაისვენებდა, ჩვენ კი მოგვიანებით ისევ მივიდოდით ეკლესიაში, რომ წასვლისას კიდევ ერთხელ შეგვეხედა მისთვის. ასეთ ვითარებაში ვიღაცამ მოირბინა და თქვა: „ჩქარა, ჩქარა მიდით ეკლესიაში შემოსილნი, ახლა იქ მამაოსთვის სამგზავრო პარაკლისი იქნება“. ჩვენ ყველანი გავემზადეთ, მაგრამ ვერც კი იცნობდი: ნუთუ ეს ის სახეები იყო, რომლებიც გუშინ ბრწყინავდნენ სიხარულით? თავები დახრილი, ზოგიც ტიროდა, ზოგიც ძლივს იკავებდა ცრემლს. სამარისებური სიწყნარე იყო. დაიწყო ღვთისმშობლის პარაკლისი მგზავრთათვის. დამთავრებისთანავე მამა იოანემ მრავალჟამიერი უსურვა ბერს და უცდიდა, რომ ჯვარზე სამთხვევად გამოვიდოდა, მაგრამ მარტო მამა იოსები გამოვიდა. ეტყობა, მამაოს გაუჭირდა გამოსვლა. ეს მოწყენილი, გამოსამშვიდობებელი გარემოება ძლიერ იმოქმედებდა მის მგრძნობიარე ნერვებზე. ჩვენ ველოდით, მაგრამ ის არ გამოვიდა. გამოგვიცხადეს, რომ მამაო წამოწვა და ისვენებდა. „ამიტომ, თუ გაქვთ სურვილი დაელოდოთ მას, ტაძარში; გთხოვთ, შეინარჩუნოთ სიწყნარე.“ გავიდა ერთი საათი. დერეფანში ფუსფუსი ატყდა და გვითხრეს, რომ მამაომ გაიღვიძა. ხუთი წუთის მერე მამაოც გამოჩნდა. სერიოზულად, ჩქარ-ჩქარა გაიარა მან ტაძარი, მივიდა პირდაპირ ხატებთან და მერე საკურთხეველში შევიდა. ტაძრიდან საფლავზე გავიდა, უკანასკნელად სამჯერ აკურთხა ის და შებრუნდა თავის ოთახში. გამოიცვალა, ისევ გამოვიდა და მოლჩანკამდე ფეხით მივიდა, სადაც მისი კურთხევით რაღაც მშენებლობა იწყებოდა, რომელიც მას ძალიან აინტერესებდა. აქ რამდენიმე წუთით ესაუბრა ჩვენს ბედნიერ კუზმას, გამოიცვალა ტანზე, დაგვლოცა და შევიდა ეკლესიაში. გამომშვიდობებისას ისევ დაგვლოცა. ჩვენ კი გაფრთხილებული ვიყავით, რომ გამომშვიდობებისას არავის შეეწუხებინა ბერი. ეკლესიიდან ისევ თავის ოთახში შებრუნდა. მონაზვნები ისევ ჩააყენეს ორ რიგად – ეკლესიიდან წმინდა ჭიშკრამდე, სადაც ისევ, ისევე როგორც ჩამოსვლისას, ელოდნენ დედაო ღვთიმშობლის ხატით და მგალობელთა გუნდი. ისეთივე მოწიწებული სიჩუმე დადგა, როგორც მისი ჩამოსვლისას, მაგრამ მოწყენილობის აჩრდილით სავსე. როცა, ბოლოს და ბოლოს, გამოჩნდა მამაო და მგალობლებმა მოწყენილად დაიწყეს „ღირს არსის“ გალობა, თითქმის ყველანი ვტიროდით. მამაო ჩქარა მოდიოდა და ორივე მხარეს ლოცავდა ხალხს. სადაც გაივლიდა, ყველგან ფეხებამდე თავს უხრიდნენ. მამაომ სამი დიდი მეტანია გააკეთა ღვთისმშობლის ხატთან, ემთხვია, აიღო ხელში და წმინდა ჭიშკართან მდგომარემ აკურთხა და დალოცა დედები და სავანე, თითქოს ზეციურ დედოფალს აბარებდა სავანეს. ჩვენ ყველამ ერთად მუხლი მოვიდრიკეთ და მწარედ ავტირდით. ამასობაში მამაომ ამთხვია დედა წინამძღვარი ღვთიმშობლის ხატს, ისევ გადასცა ის მას და ეტლში გაუჩინარდა. კარი დაიკეტა და ეტლიც დაიძრა. დიდხანს შევცქეროდით წმინდა ჭიშკართან ფეხზე მდგარნი ეტლს და ადგილიდან ვერ ვიძროდით. რაღაცნაირი ჩუმი მოწყენილობით აივსო სული და არ გვინდოდა მასთან განშორება. როგორი ცარიელი გახდა უცბად შამორდინო; დიდხანს ვერ ვეგუებოდით ამ სიცარიელეს, სანამ ჩვეულებრივ რიტმში არ შევედით. მამაო 28-ში სმოლენსკის ღვთიმშობლის ხატის დღესასწაულზე წავიდა ჩვენგან. სმოლენსკის ღვთისმშობლის ხატი მიიღო სავანისგან ახლანდელმა წინამძღვარმა, როცა ამ სავანის მართვა გადაიბარა. სწორედ ამ დღეს ჩააბარა მამაომ ჩვენი თავი ყოვლადმოწყალე და ჭეშმარიტი გზის მაჩვენებელს. დედა წინამძღვარმა და დედა ეკატერინემ ოპტინამდე გააცილეს მამაო. „რა ხდებოდა იქ! – ჰყვებოდა დედაო, – როგორც კი გაიგეს, რომ მამაო დაბრუნდა, მთელი მონასტრის საძმო სკიტს მოაწყდა. მთელს ტყეში ისეთი ხმაური იყო, როგორც დიდ დღესასწაულზეა ხოლმე. მონასტრიდან სკიტამდე მთელი გზა ხალხით იყო სავსე, რომელიც ყოველი მხრიდან მინაშენისკენ მიეშურებოდა, რომ მამაოს კურთხევა მიეღოთ ან შეეხედათ მაინც მისთვის. დიდება ღმერთს, მამაო გზაში ძალიან არ დაღლილა, ასე რომ მას შესწევდა ძალა ყველა დაელოცა“. მეორე დღეს კი დედაოს კითხვაზე, თუ როგორ გრძნობდა ის თავს, მამაომ უპასუხა, რომ შამორდინოში ყოფნა სიზმარი ეგონა. – ამინ“.

„მამაო სამშაბათს, 19-ში ჩამოვიდა ჩვენთან. ამ დღეს წმინდა ილია წინასწარმეტყველის ხსენებასთან დაკავშირებით ლოცვა ღამისთევით ჩატარდა. ოთხშაბათს ლიტანიობა შესრულდა. საღამოს მამაომ წინამძღვრის კორპუსი, ორივე სამლოცველო, ქოხი და მოლჩანკა მოიარა. ხუთშაბათს დედა სოფიას და დედა ამბროსიას პანაშვიდი შესრულდა. მამაომ გალავნის მიღმა მდებარე შენობებიც დაათვალიერა: ცხენების და საქონლის ეზო, დიდხანს დარჩა პატარების სათნოების სახლში. საღამოს ქვემოთ ჩაიარა, იყო საყარაულოში, ისეირნა გორებზე, აკურთხა ჭები, მოინახულა წყლის საქაჩი და იქიდან ღამისთევაზე დაბრუნდა (იმ დღეს მარიამ მაგდალინელის ხსენება იყო). პარასკევს დილიდან სატრაპეზოში, შეიარა და სამზარეულოში გაიარა. შემდეგ თავის კორპუსში და დედა ეკატერინესთან. შაბათს მოლჩანკაში წავიდა, შემდეგ დავრდომილთა თავშესაფარში და დედა გლაფირა მიამლიასთან გაიარა. კვირას არსად წასულა. ამ დღეს დედა სოფიას გარდაცვალებიდან ნახევარი წელიწადი იყო გასული. ორშაბათს ნასადილევს მამაო ორჯერ წავიდა სატრაპეზოში, შემდეგ დედა ევმენიას კორპუსში, დიდების სათნოების სახლში, საავადმყოფოში, ათვალიერებდა მშენებარე კორპუსს, იყო სასეფისკვერეში და ბოლოს წინამძღვრის კორპუსში, სადაც დიდხანს დარჩა. სამშაბათს დილას დედა ალექსან-დრასთან მივიდა, შეიარა საწყობში, დაათვალიერა სასწორი, ურჩია, რომ არ მოეტყუებინა წონაში, შეიარა დედა ოლიმპიასთან, დედა ელევფერიასთან, ალექსანდრა ივანოვნასთან, დედა სერგიასთან, შემდეგ მონასტრის სამკაულის მოლარესთან, იქიდან სადგურში გაიარა და საზიდრები აკურთხა, იყო ძველ სახლშიც. ოთხშაბათს ის ადგილი დაათვალიერა, სადაც ტაძრის აშენებას სთავაზობდნენ. საღამოს კი ბეღლები დაათვალიერა. ხუთშაბათს მამაო წავიდა“.

ასე მთავრდება შამორდინელთა თხრობა 1888 წელს სავანეში ბერის ვიზიტის შესახებ. მას ლექსიც დაუწერეს, რომელიც შემდეგ ისევ შამორდინელი ოსტატის მიერ მუსიკად გადაიქცა. რამდენჯერაც კი ჩავიდოდა ბერი სავანეში და მიაკითხავდა სათნოების სახლს, ბავშვებიც ასრულებდნენ მისთვის ამ სიმღერას. სერიოზულად, ჩაფიქრებული უსმენდა ბერი ბავშვურ ლოცვას და ხშირად მსხვილი ცრემლებიც კი ჩამოგორდებოდა მის ჩავარდნილ ლოყებზე. ყველასთვის უცნობია – რას ფიქრობდა ის ამ წუთებში. შეიძლება იმის წარმოდგენა, რომ მისი სული, რომელიც მიუსაფართა მიმართ გულწრფელი ბავშვური სიყვარულით იყო გაჟღენთილი, აღვიდოდა ლოცვით ზეცისა და მიწის დედოფალთან, რომ თავისი სიკვდილის შემდეგაც არ დაეტოვებინა ეს ბავშვები მისი ყოვლადძლიერი მფარველობისაგან. საერთოდ, ბავშვებთან ყველაზე სათუთი, მამობრივი, მოსიყვარულე დამოკიდებულება ჰქონდა მას. ზემოხსენებულმა ა. ა. შიშკოვამ თავის სტატიაში მამა ამბროსიზე შემდეგი რამ დაბეჭდა: „მე ვიყავი მოწმე თანაგანცდისა და სათუთი სიყვარულისა მამაოს მხრიდან ავადმყოფი ბავშვების მიმართ. ის, მიუხედავად თავისი სისუსტისა, ყოველდღიურად დადიოდა საავადმყოფოში მათ მოსანახულებლად. ის ანებივრებდა ბავშვებს, ხან კანფეტს მისცემდა, ხან თაფლაკვერს, მოეფერებოდა და გაეხუმრებოდა მათ“. შამორდინოდან ბერის გაცილებას მუდამ ფუსფუსი ახლდა და, როგორც ზემოთ იყო აღწერილი, დედებში ყოველთვის მოწყენილობა შეიმჩნეოდა. ბევრი მათგანი წინასწარ შორს გადიოდა გზაზე, სადაც მას უნდა გაევლო, რათა კიდევ ერთხელ შორიდან თაყვანი ეცათ ძვირფასი ბერისთვის.

მამა ამბროსის 1889 წელს შამორდინოში ჩამოსვლას უცნობი პიროვნება გვაცნობს სტატიაში სათაურით „მოგონებები მამა ამბროსიზე“, რომელიც „დუშეპოლეზნოე ჩტენიე“-ში დაიბეჭდა 1899 წლის ოქტომბერში. არსებითად, შევნიშნავთ, რომ აღწერილი არაფრით განსხვავდება სიმართლისაგან. აი, თვითონ მოთხრობა:

„1889 წლის ივნისში მომიყვანა ღმერთმა პირველად ცნობილ, ღვთივკურთხეულ ოპტინის მონასტერში, სადაც მაშინ ყოველი მხრიდან სხვადასხვა ჩინის ხალხის დიდი ნაკადი ჩამოდიოდა ბერ ამბროსისთან. კარგა ხანი მივისწრაფოდი მთელი გულით და ამ საოცარი ბერის ნახვა მინდოდა. მინდოდა, მომესმინა სულისმხსნელი მოძღვრებანი იმისაგან, რომელზეც უამრავი გულის ამაჩუყებელი, საკვირველი რამ გამეგო ახლობლებისა და შორეულებისაგან, ჩემიანებისა და სხვისიანებისაგან. მე სულ ცოტა ხნის განმავლობაში მკერდის ორი ძნელი ოპერაცია მქონდა გადატანილი. ფიზიკურად და ზნეობრივად საკმაოდ გვემული გახლდით, ამიტომ იმ პერიოდში განსაკუთრებულად მჭირდებოდა ნუგეში და სულიერი სიმტკიცე. ამასთან ერთად, თვითონ მამაოს სახებამ, როგორადაც მე ის მქონდა წარმოდგენილი, შორიდანვე გამიტაცა დაუმარცხებელი ძალით. ოპტინამდე ორი დღის სავალზე ვცხოვრობდი. სუსტი ჯანმრთელობის გამო ვეჭვობდი, ვმერყეობდი და მეშინოდა კიდეც შორეული მგზავრობის, მაგრამ ვილოცე და ღვთის შემწეობას მინდობილი, მაინც გავემგზავრე.

პირველი დღის აუტანელმა მგზავრობამ ძალიან შემაწუხა. ძლივძლივობით მივაღწიეთ ღამის გასათევად ერთი გლეხის სახლს, მაგრამ, ჩემდა სამწუხაროდ, დასვენება ვერ შევძელი. მიუხედავად მასპინძლების გულთბილი მიღებისა, მთელი ღამე ვერ დავიძინე – კოღოებმა კინაღამ შემჭამეს. ძლივს მოვესწარით გათენებას. გაწვალებული და მთლად ავადმყოფი გამოვედი გარეთ. ჩემი გამცილებელი მეურმის შემშურდა, რომელსაც უშფოთველად ეძინა ურემში სუფთა ჰაერზე. გზის გაგრძელების მეშინოდა და ვვარაუდობდი, რომ თუკი მივაღწევდი კიდეც ოპტინამდე, იქ მთლად დაუძლურებული ჩავწვებოდი. შუა გზიდან უკან დაბრუნებაც ძალიან მძიმე და მტკივნეული იყო. დიდხანს ვიჯექი უკიდურესობამდე დაუძლურებული. ვფიქრობდი და არ ვიცოდი, რა გადამეწყვიტა. მზე უკვე ამოსულიყო. პარმაღთან, სადაც მე ვიჯექი, ვიღაც მოხუცი მოვიდა ჩანთით. ის ან მწირი, ან მგზავრი იყო. მომაშტერდა, მომესალმა და დაიწყო ლაპარაკი: „აი, ღირსი სერგი რადონეჟელი შრომობდა, ნიკოლოზ სასწაულთმოქმედიც შრომობდა, ღირსი ტიხონიც – ყველანი შრომობდნენ, ამიტომაც მოხვდნენ სასუფეველში. ღმერთს ღვაწლი უყვარს. აი, ასე! სიკვდილი კი, გინდა თუ არა, გარდაუვალია“. ამ უცნობი მწირის მისალმებამ გამაკვირვა, თან ვგრძნობდი, რომ მგზავრობის სიმძიმის შიში სადღაც გაქრა. მაშინვე გამოვცოცხლდი; აღვიქვი, რომ ღმერთმა გამომიგზავნა შეგონება და მეტად არაფრით შევძრწუნებულვარ; უცბად გავემზადე, გადავლახე ჩემი სისუსტე და უძლურება და ისე გავაგრძელე გზა.

დილის სუფთა ჰაერმა და ჩიტების სტვენამ ჩამაძინა, გამოღვიძებული კი ისე მხნედ და კარგად ვგრძნობდი თავს, რომ ყოველგვარი შეწუხების გარეშე ვამთავრებდი მგზავრობას. საღამოსკენ უკვე მშვენიერ ფიჭვნარში გაჭრილი გზით (ლიხვინის მხრიდან) კურთხეულ სავანეს მივუახლოვდით. ჩემს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. ვინც კი აქ ყოფნის ღირსი გახადა ღმერთმა, მან იცის, როგორი დიდებული, განსაკუთრებული შთაბეჭდილების მოხდენა ძალუძს ოპტინის მონასტერს, მწვანე ნაძვნარითა და ფიჭვნარით გარშემორტყმულს და მდინარე ჟიზდრით დამშვენებულს. მონასტრის სასტუმროში ჩვენს თანამემამულეს შევხვდით, რომელიც იქ მუშაობდა. მისგან შევიტყვეთ, რომ ბერი შამორდინოში იმყოფებოდა და მომლოცველებიც იქით გაემართნენ მის სანახავად. სანამ ჩვენ ვსაუბრობდით, ღამისთევის ზარიც დაირეკა. მეც ვიჩქარე ტაძარში წასვლა, რამაც საოცარი სადღესასწაულო ღვთისმსახურებით დიდი სულიერი სითბო მომანიჭა. ეს პეტრე-პავლობის დღესასწაულის წინა დღე იყო.

დილით, წირვის მერე, შამორდინოში წავედი. ჩამოსვლისთანავე გამაოცა ხალხის უზარმაზარმა ნაკადმა, რომლიც ადრეული დილიდანვე გარს შემოერტყა იმ შენობას, სადაც მამა ამბროსი იმყოფებოდა. მათ ბერის ნახვა სწყუროდათ, ან შორიდან მაინც მისი ლოცვა-კურთხევის მიღება. ისე ძლიერ უყვარდა ის ხალხს, ისეთი ძლიერი სურვილი ჰქონდათ ენახათ და მიეღოთ მისგან ნუგეში, დარიგება, რომ ზოგიერთი მათგანი ორი კვირის განმავლობაში ელოდა. ისინი იმედსაც არ კარგავდნენ, რომ მამაო მიიღებდა მათ. ახლოს მისულმა შევიტყვე, რომ მამაოს გამოსვლას ელოდნენ. ის დავრდომილთა სახლის, ობოლთა სათნოების სახლის და სხვა საქველმოქმედო დაწესებულებების დასათვალიერებლად აპირებდა წასვლას, რომლებიც მან ქველმოქმედი ადამიანების ხელშეწყობით მოაწყო. მივხვდი, რომ ახლოს ვერ მივიდოდი და შორს დავდექი. აი, კარიც გაიღო, ხალხი აღელდა, გაისმა შეძახილები: „მამაო, შენ ჩვენი ხარ! მამაო!“ აი, ისიც, საყვარელი ბერი, მამა ამბროსი, უკვე მოხრილი, მაგრამ კეთილსახიერი ბერი, უბრალო, ალერსიანი, ხელმისაწვდომი. მისი წინასწარმხედველი თვალები სიბრძნით ანათებდნენ და სულის სიღრმეში აღწევდნენ. მან ახლოს მდგომნი დალოცა, ჩაჯდა ეტლში და მონასტრის გზას გაუყვა. ხალხიც მიჰყვებოდა – გვერდიდან, წინიდან, უკნიდანაც მისდევდნენ, რომ მისი გამოხედვა ან მაკურთხებელი ხელი დაეჭირათ, შემდეგ კი გახარებულნი სხვას უთმობდნენ გზას. მე შორიდან ვაკვირ-დებოდი ამ გულისამაჩუყებელ და ჩემთვის სრულიად ახალ სანახაობას.

ბერი ვისაც პატრონობდა – ყველა მოინახულა. შემდეგ კი დასასვენებლად წინამძღვრის სენაკში დაბრუნდა. ხალხი ისე მღელვარედ მიისწრაფოდა მის კვალდაკვალ, რომ დიდი ძალისხმევით შეაკავეს და დახურეს კარი. მე, დედა იღუმენიას წყალობით, დიდი ბედნიერება მერგო და ოთახში შემიყვანეს. აქ, მამაოს მეორედ გამოსვლის დროს, სულ მის ახლოს აღმოვჩნდი. მე უნებლიე თრთოლით შევხედე ამ კეთილ, მშვენიერ სახეს და მის წინასწარმხედველ, სულში ჩამწვდომ თვალებს. მუხლმოყრილი ჩავეჭიდე მის მაკურთხებელ ხელს. როცა ბედნიერებით თვალცრემლიანი თავი ავწიე და კიდევ ერთხელ შევხედე მას, დავინახე, რომ ის, ჩემი მშობლიური, ძვირფასი მამაო, დაჟინებით მიყურებდა და რაღაცას ლაპარაკობდა. ერთ ადგილას გავიყინე. ხოლო ერთმა მხცოვანმა მონაზონმა მოირბინა ჩემთან და საჩქაროდ მითხრა: „რატომ დგახართ? მამაომ ხომ თქვა: მე შენ წაგიყვანო. უნდა გესარგებლა – აქ ხომ კვირაობით დგანან, უცდიან და ისე მიდიან, რომ მას ვერ ხვდებიან“. მე იმის გაფიქრებაც ვერ გავბედე, რომ მისი სიტყვები მე მეხებოდა. მას მთელი დღე არ ასვენებდნენ ჩამოსულები. მხოლოდ საკვების მიღების დროს ცოტა ხნით ისვენებდა.

იღუმენიას სიკეთის წყალობით სადილის ჟამს სატრაპეზოში მიმიყვანეს, სადაც ამ დროს უანგაროდ ჭამდა უამრავი მომლოცველი. იქ, გამოსაჩენ ადგილზე, ყვავილებით შემკული მამა ამბროსის დიდი და მშვენიერი პორტრეტი ეკიდა – თითქოსდა, სტუმართმოყვარე მასპინძელი აკვირდებოდა სტუმრების დაპურებას. ეს წმინდა მოციქულების, პეტრეს და პავლეს ხსენების დღე იყო, ამიტომ ერთ-ერთი მონაზონი წყნარად, მაგრამ გასაგონად და გამომეტყველებით კითხულობდა სახარებიდან პეტრე მოციქულზე თქმულს. ყველა მდუმარედ ისმენდა წმინდა უწყებას: პეტრე მოციქულის ცოცხალ და მხურვალე რწმენაზე თავისი მასწავლებლის მიმართ, ასევე მის მიერ იესოს უარყოფაზე და ბოლოს მკვდრეთით აღდგომილი მაცხოვრის მიერ მის მოციქულებრივ ხარისხში აღდგინებაზე. ამრიგად, საოცრად მომეჩვენა ამ ადამიანების ტრაპეზი, რომლებიც ქვეყნის სხვადასხვა მხრიდან იყვნენ ჩამოსულნი და სხვადასხვა ჩინი ჰქონდათ. ისინი ძმურად ისხდნენ, მიირთმევდნენ და თითქოს ყველაზე დიდ მოციქულს ბაძავდნენ, რომელმაც თქვა: „ყოვლისა წინა ურთიერთას სიყუარული განმარტებული გაქუნდინ, რამეთუ სიყუარულმან დაფარის სიმრავლე ცოდვათა. სტუმრისმოყუარე იყვენით ურთიერთას თვინიერ დრტვინვისა“ (1 პტრ. IV, 8-9).

მოსაღამოვდა. შამორდინოს პატარა, საშინაო ეკლესიაში ღამისთევის ლოცვა აღესრულებოდა. დედები აწყობილად, მოწიწებით გალობდნენ და კითხულობდნენ. გულმოდგინედ ლოცულობდნენ მომლოცველები. ეკლესიის შემოსასვლელ დერეფანში ისევ ავიწროებდნენ ჩამოსულები ერთმანეთს. ისინი დილიდან მოთმინებით ელოდნენ, როდის გაიღებოდა მამაოს სენაკი, რომელიც ხატების წინ ანთებული კანდელით იყო განათებული. აქ ზოგი იდგა, ზოგიც იჯდა. კართან იჯდა და სისუსტის გამო კედელს თავით მიყრდნობოდა ახალგაზრდა სნეული მონაზონი. იქვე იჯდა ვიღაც ახალგაზრდა ქალი, რომელიც ისტერიკულად მოთქვამდა. გაიღო კარი. ყველა გამოფხიზლდა. ბერმა, მთლიანად თეთრებში შემოსილმა, გამჭრიახი თვალით შეხედა ყველას, მოჰკიდა ხელი ავადმყოფ მონაზონს და შიგნით შეიყვანა. კარი ისევ დაიხურა. ამ დროს მომტირალმა ქალმა ამოიძახა: „მამაო! მეც წამიყვანეთ, თორემ მომკლავს ჯავრი“, – და უფრო ძლიერ დაიწყო მოთქმა. უცბად ისევ გაიღო კარი. ბერმა კეთილი ღიმილით შეხედა მას და უთხრა: „ვინ აპირებს აქ სიკვდილს? მისი დაკრძალვაც მოგვიწევს. კარგი, მოდი, მოდი!“ კარი ისევ დაიკეტა. იქიდან გამოსულ ქალს კი სახე უბრწყინავდა. მას ისევ ჩამოსდიოდა სახეზე ცრემლები, მაგრამ ეს უწინდელი ცრემლები კი არ იყო, არამედ სიხარულით, მშვიდად ანათებდნენ მის თვალებში. მე თანაგრძნობით შევეკითხე, დაამშვიდა თუ არა მამაომ. მან მითხრა: „დამამშვიდა და თან როგორ! ნამდვილად მშობელი მამაა… თუმცა, ჩემი მწუხარება იმდენად დიდია, რომ მას მალე ვერ განკურნავ“.

ამ მომენტში ეკლესიიდან გალობის ხმა ისმოდა: „აქებდით სახელსა უფლისასა! აქებდით მონანი უფალსა.“ ყოველივე ნანახით ღრმად აღძრული ვლოცულობდი და ვთხოვდი უფალს დიდ წყალობას – ბერთან მიღებას. რამდენიმე წუთში სენაკის კარი ისევ გაიღო… თვითონ მამაო გამოჩნდა კარში და სახელით დამიძახა… სიხარულისგან შევცბი და პირჯვრის წერით შევყევი პატარა, მზის სხივებით ნახევრად განათებულ სენაკში. მამაო სავარძელში იჯდა. მე მუხლი მოვიდრიკე, თავი ჩავღუნე მის ფეხებთან და სიხარულის ცრემლებით ვემთხვიე. მან დამლოცა და მკითხა: „აბა, რას მეტყვი კარგს?“ – და სახელით მომმართა; – „მამაო! ილოცეთ ჩემზე. მე მკერდი მტკივა და ორი ოპერაცია გამიკეთეს. ექიმი ამბობს, რომ აგვისტოში ისევ უნდა ველოდოთ ავადმყოფობის განმეორებას (ამაზე ვლაპარაკობდი და გულში არანაირი შიში არ მქონდა, მარტო მამაოს ყურებით ვტკბებოდი). ილოცეთ, მამაო, ჩემზე, რომ ღმერთმა განკურნოს ჩემი სული და სხეული“. სანამ მე ვლაპარაკობდი, მამაო თავისი გამჭრიახი მზერით მიცქერდა. „კიდევ რა ცოდვები გაქვს?“ – მკითხა მოულოდნელად ბერმა. მე ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად მოუმზადებელი ვიყავი და ძლივს მოვახერხე მეთქვა, რომ მოუსვენარი ვარ, ამპარტავანი და დაუდევარი ხსნის გზაზე, რომ ახლახან ძალიან ვბრაზობდი, თუმცა არა ჩემს თავზე. „შენ ცოტა ხნის წინ ბრაზობდი? უწინ რისთვის განრისხდი? ჰა?“ მე შევწუხდი მოულოდნელობისაგან და ძლივს ამოვილუღლუღე: „როდის, მამაო?“ – „აბა, საიდან დაიწყო შენი ავადმყოფობა?“ ჰოი, მამაო! (ელვისებურად გამახსენდა ჩემი მაშინდელი სულიერი მდგომარეობა, მაშინ თავს ძალიან შეურაცხყოფილად ვგრძნობდი). ეს დიდი მწუხარება იყო ჩემს სულში… „ნაწილობრივ ხომ შენ იყავი მაშინ დამნაშავე?“ – ამბობდა ის მოწყალე და ბრძნული ტონით, – „დიახ, მამაო!“ ვაღიარე, რომ არ ვიყავი მართალი. „უდანაშაულოც რომ ყოფილიყავი, განა მოთმინება არ შეიძლებოდა? უფალი ითმენდა… რა საჭიროა შურისმაძიებლობა?“ – „მეც არ მსურდა შურისძიება, მამაო (დიდი ხნის განმავლობაში ხშირად ვფიქრობდი ამაზე და მივხვდი, რომ ის არ ცდებოდა), – უაზროდ ვამბობდი მე, აზრებით წარსულში ვუბრუნდებოდი იმ გარემოებას, რომელზეც ასე ჭვრეტითად მიმითითებდა ბერი, – ძალიან მიმძიმდა, მე კი გულის სიღრმეში ვინახავდი ამ უბედურებას“; – „იმას ინახავდი! აწი არასოდეს განრისხდე. ახლა ნუ გეშინია: აწი არაფერი გიშავს, არაფერი გიშავს! აქედან კალუგაში გაემგზავრე. იქ, კალუჟანკაში ცხოველმყოფელი ჯვარი და ძველ სამღვდელმთავრო სახლში წმინდა ნიკოლოზ სასწაულთმოქმედის ხატი მოილოცე, აიღე ნაკურთხი წყალი და კანდელის ზეთი, წყალი უზმოზე სვი, ზეთი კი იცხე. ღმერთი გაკურთხებს!“ დამლოცა და გამიშვა, შემდეგ ისევ მომაბრუნა და სეფისკვერი მომცა.

შეუძლებელია აღწერო და სიტყვებით გადმოსცე ის, რასაც მაშინ სულში ვგრძნობდი. ეს იყო ჩემი მოკრძალებული თრთოლა მართლის წინაშე, რომელიც თავისი მჭვრეტელობით შეიჭრა ჩემს ცოდვილ და დამწუხრებულ სულში და წაიკითხა – ასე ვთქვათ – ჩემი საიდუმლო ფიქრები და გრძნობები, რომლებიც აქამდე მხოლოდ ღმერთმა უწყოდა. ეს იყო რაღაც არამიწიერი ურთიერთობის საზეიმო სიხარული, ამ სულიერი სამყაროს ქროლა… არა! სიტყვებით, ვიმეორებ, ვერ გამოთქვამ იმას, თუ რა საოცარი, საზეიმო დღესასწაული იყო მაშინ სულში, ქრისტეს აღდგომასავით ნათელი. და არა მარტო საშინელი ავადმყოფობის და ოპერაციის, საშიშროება, არამედ კიდევ უფრო საშინელი რამ აღკვეთა მამაოს სიტყვებმა. მათ შესახებ იმიტომ ვუთხარი, რომ თანამგრძნობმა მონაზვნებმა მირჩიეს, მეთქვა მამა ამბროსისთვის ამის თაობაზე და მისგან წმინდა ლოცვები მეთხოვა. ზუსტად ასეთ განწყობაზე იყო ყველა, ვისაც მამაოსთან შესვლის ბედნიერება ერგო.

საღამოს მონასტრის სასტუმროს დერეფანში სხვადასხვა მხრიდან ჩამოსული ხალხი შეიკრიბა. ერთმანეთისთვის უცხონი აქ გაეცვნენ ერთმანეთს და ძმურად უხსნიდნენ ერთმანეთს გულს, უზიარებდნენ შთაბეჭდილებებს, სიხარულს. რომელიც მამა ამბროსის სიტყვებმა მოჰგვარა მათ. ეს იყო ნუგეში – მამაოს გონიერი და ბრძნული რჩევები. აქვე იმყოფებოდა ის მომტირალი ქალბატონიც და სრულიად მშვიდად იჯდა. მე ისევ მივედი და გამოვესაუბრე მას. „თქვენ, ალბათ, ცოტა ხნის წინ დაკარგეთ ვიღაც ახლობელი ადამიანი და ამიტომაც იყავით მამაოსთან ასეთ ცუდ ხასიათზე?“ – „არა, სავსებით სხვა რამ მაწუხებდა. ვინმე ახლობელი რომ დამემარხა, მაშინ ადამიანებში ვნახავდი თანაგრძნობას და ნუგეშს, ახლა კი, ამ შემთხვევაში უგულებელმყოფდნენ“. – „საცოდავო! მაგრამ მამაომ ხომ მაინც დაგამშვიდათ, განუგეშათ?“ – „დიახ, რა თქმა უნდა, ნამდვილად მშობელი მამაა! მე ნამდვილად ლოდი მომეხსნა გულზე. მე უკვე თავის დასჯას თვითონვე ვაპირებდი… ის რომ არა, არ ვიცი, დღესაც რა შემემთხვეოდა“. შემდეგ მან თავის თავზე ილაპარაკა, რომ ისეთი ჯიშისაა, რომელიც ყველას სძაგს, ე. ი. ებრაელია. „კი მაგრამ, მამაოსთან როგორ მოხვედით? – გამიკვირდა მე, – თქვენ შეიძლება ქრისტიანობის მიღება გინდათ?“ – მან ამაზე რაღაც ორჭოფულად მიპასუხა. როცა ის დავტოვე, რათა ღამის გასათევი კუთხე მომეძებნა, აღმოჩნდა, რომ სასტუმროში ყველა ოთახი გადაჭედილი იყო ხალხით. მე კი ძლივძლივობით აქვე, დერეფანში, სავარძელში მოვეწყვე; ერთმა ქალბატონმა თავაზიანად შემომთავაზა მის ნომერში შესვლა, მაგრამ მე მარტო ყოფნა ვამჯობინე, რათა მეფიქრა და ნაწილობრივ მაინც განმეცადა ის დღევანდელი შთაბეჭდილებები, რომელნიც ყველაზე ბედნიერი გახლდათ ჩემს ცხოვრებაში.

დილით ადრე, როგორც კი თვალი გავახილე, ისევ სასიხარულო განწყობამ მოიცვა ჩემი სული – იგივე მოკრძალება კეთილშობილი ბერისადმი და მხურვალე სიყვარული მის მიმართ. სასტუმროდან გამოსული სათუთად ვუმზერდი იმ მოკრძალებული სენაკის ფანჯარას, სადაც მაშინ ჩვენი ძვირფასი ბერი იმყოფებოდა. მიწამდე თაყვანი ვეცი, დაუსწრებლად ვთხოვე, ელოცა ჩემი ცოდვილი სულისთვის და გახარებული, ბედნიერი გამოვედი ამ ახალდაარსებული სავანიდან, რომელსაც იმ წუთში მთელი მსოფლიოს განძეულობაზე არ გავცვლიდი.

შინ დაბრუნებისას წმინდად შევასრულე ყველაფერი, რაც მამაომ მიბრძანა. კალუგაში მის მიერ მითითებული ყველა სიწმინდე მოვილოცე. ყველგან გადავახდევინე პარაკლისი. ავიღე ნაკურთხი წყალი და ზეთი. ყოველივეს დასრულების მერე სულიერი სიმშვიდით დავბრუნდი სახლში. ამის შემდეგ ცხრა წელმა განვლო, მაგრამ ბერის ლოცვებით ავადმყოფობა არ მობრუნებულა ჩემთან. ერთხელ ძლიერი ტრამვის გამო საშინელი ტკივილის განახლების საშიშროება იყო და ნიშნებიც კი გამოჩნდა. შევშინდი. ლოცვის გარდა სხვა საშველს ვერ ვხედავდი (მამაო უკვე გარდაცვლილი იყო). ისევ იმ სიწმინდეებს მივაშურე და იქ ვილოცე; მოვიტანე იქიდან წმინდა წამალი (ნაკურთხი წყალი და ზეთი) და ღვთის წყალობითა და მამაოს ლოცვით ისევ გამოვჯანმრთელდი.“
ჩვენ კი გავყვეთ რიგს და გავაგრძელოთ თხრობა მამა ამბროსისთან დაკავშირებულ, იმ გარემოებაზე, რომელიც 1889 წლის შემდგომ გადახდა მას.