წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 7.

შამორდინოს პირველი წინამძღვრის
სოფიო მიხეილის ასული ასტაფიევას გარდაცვალება და მისი მემკვიდრე

კარგა ხანია აღარ გვისაუბრია შამორდინოს დედათა მონასტრის შესახებ, რომელიც, როგორც ადრე აღვნიშნეთ, ბერმა ამბროსიმ დააარსა და მისგან განსაკუთრებული შემწეობა გააჩნდა.

ადრე უკვე ვთქვით, რომ როდესაც შამორდინოს მამულის მემკვიდრენი, დები კლუჩარევები გარდაიცვალნენ, 1883 წელს მონასტრის დაარსებამდე წმ. ამბროსის განკარგულებით იქ კორპუსების მშენებლობა დაიწყეს, სადაც ცხოვრება შეეძლოთ მათ, ვისაც ამ მამულში დამკვიდრება სურდა. მონასტერი 1884 წლის შემოდგომაზე გაიხსნა და მისი პირველი წინამძღვარი გახდა სოფია მიხეილის ასული ასტაფიევა. თუმცა იგი დიდხანს არ ყოფილა წინამძღვრად – სულ სამ წელზე ოდნავ მეტი ხნით. იგი იყო გონიერი ადამიანი, რომელიც კარგად იცნობდა, როგორც სულიერ, ისე სამეურნეო ცხოვრებას და მთელი სულით და გულით ერთგულებდა ბერ ამბროსის. იგი წმ. ამბროსის უშუალო ხელმძღვანელობით დაადგა მონაზვნურ ცხოვრებას და მთელს სავანეში ყველაზე მძიმე მორჩილების ღვაწლი იდო თავს. ის, რომელიც ბავშვობიდანვე ფუფუნებაში ცხოვრობდა და საერთოდ არ იცოდა ფიზიკური შრომა რა იყო, ახლა თავს არ ზოგავდა და უმძიმეს შრომას ეწეოდა. იგი წვიმიან, ცივ შემოდგომისას დილიდან საღამომდე დადიოდა მთელს სავანეში, თვალყურს ადევნებდა მონასტრულ საქმიანობას და მხოლოდ ღამით ბრუნდებოდა თავის სენაკში – მთლად სველი და გათოშილი. ამგვარმა ცხოვრებამ მას მალე შეურყია ჯანმრთელობა. იგი თანდათან სუსტდებოდა და სანთელივით დნებოდა. ბოლოს, 1884 წლის 24 იანვარს მან ღვაწლმოსილი დედის მარადი ძილით მიიძინა და ყოვლადმოწყალე უფლისაგან მისი ღვაწლისა და შრომის შესაბამისი საზღაური მიიღო. მოგვიანებით ბერი ამბროსი განსაკუთრებული თბილი გრძნობით ხშირად ამბობდა: „ჰოი, დედაო, შენ უფლის წყალობა მოიპოვე“.

ბერი ამბროსის ლოცვა-კურთხევით სოფია მიხეილის ასულის შემდგომ შამორდინოს სავანის წინამძღვარი გახდა ბელევის სტავროპიგიალური მონასტრის მონაზონი ევფროსია როზოვა, რომელიც დღესაც იქ მოღვაწეობს. მასზეც ვთქვათ ორიოდე სიტყვა. იგი სულიერი ცხოვრებისა და წმ. ამბროსისადმი ერთგულებით სოფია მიხეილის ასულის ღირსეული მემკვიდრე იყო. წმ. ამბროსის მოძღვრობის მთელს პერიოდში, 1860 წლიდან 1891 წლამდე იგი მისი ყველაზე ერთგული და გულწრფელი მოწაფე გახლდათ. ბელევისა და ოპტინის სიახლოვე (40 ვერსი) მას საშუალებას აძლევდა ხშირად მოენახულებინა მოძღვარი, აეხსნა მისთვის საკუთარი განცდები, გაეზიარებინა ეჭვები და მოესმინა დარიგებები, თუ როგორ უნდა მოქცეულიყო ამა თუ იმ შემთხვევაში; იგი ცდილობდა მუდამ საკუ-თარი ნების უარყოფით ეცხოვრა და ყოველივე მოძღვრის ნების მიხედვით და ლოცვა-კურთხევით აღესრულებინა. მას მოძღვრის ყოველი სიტყვა ესმოდა, რომელთაც იწერდა კიდეც, რათა მეხსიერებიდან არ ამოვარდნოდა. იმის დასტურად, თუ როგორ მოძღვრავდა წმ. ამბროსი ევფროსიას, მოვიყვანთ რამდენიმე ამონარიდს მისი ჩანაწერებიდან, სადაც საუბარია საეკლესიო და სენაკური დღისა და ღამის ლოცვების, ძილის, წიგნების კითხვის, საზრდოსაგან თა-ვის შეკავებისა და მოყვასის არგანკითხვის შესახებ, რადგან ადამიანში ყოველგვარი ბოროტებისა და ცოდვების მიზეზი ამპარტავნებაა.

მოძღვარი თავის მოწაფეს თავმდაბლობის, მოყვასის სიყვარულისა და უბრალოებისაკენ მოუწოდებდა.

აი, მისი გამონათქვამები :
„მწუხრ-ცისკრის დაწყებამდე 8 წუთის განმავლობაში საღამოს ლოცვები უნდა იკითხო“.
„როდესაც მწუხრ-ცისკრის ლოცვის შემდგომ მოვლენ შენს სენაკში, წამოდექი, სანთელი აანთე და უთხარი: მოდი, დაო ბარბარე, წაიკითხე საღამოს ლოცვები რიგრიგობით. ამით გადააჩვევ მას შენს სენაკში სიარულს“.
„როდესაც დასაძინებლად დაწვები, საწოლს და სენაკს ჯვარი გადასახე და თქვი ლოცვა – დაე, აღმადგინოს ღმერთმა“.
„ძილად მისვლისას და დილით ადგომისას სხეულის ყველა ნაწილს შეიძლება ჯვარი გადავსახოთ: გულს – სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა, სხეულის სხვა ნაწილებს კი ლოცვით – უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი“.
„ექვს საათს გეძინოს, თუ მეტს იძინებ, მოინანიე“.
„შეგიძლია, სამონაზვნო კაბით შემოსილს გეძინოს და არაფერი დაიფარო. სიზმრებს ნურავის მოუყვები“.
„სიზმრად არაფრის ნახვა არ ისურვო, თორემ „რქიანს“ იხილავ“.
„როცა გაიღვიძებ, თავდაპირველად პირჯვარი გადაიწერე, რა მდგომარეობაშიც იქნები დილით, მთელი დღე ასე გასტანს. ამას წმ. იოანე კიბისაღმწერელი ბრძანებს“.
„დილით, როდესაც გაიღვიძებ, თქვი: დიდება შენდა ღმერთო. მამა მაკარი ყოველთვის ამას ამბობდა, და არ უნდა გაიხსენო განვლილი ღამისეული სიზმრები“.
„როდესაც ტაძარში წასვლას ვერ ახერხებ (არადა ეს აუცილებელია), მაშინ ცისკრის ლოცვის ნაცვლად დილის ლოცვები აღავლინე, ასევე 12 გამოკრებილი ფსალმუნი და პირველი ჟამნი, ხოლო მწუხრის ნაცვლად – მესამე და მეექვსე ჟამნი“.
„დილის ლოცვების კითხვისას არავითარი საქმე არ აკეთო, იარე ყველა მსახურებაზე, შენ ხომ უანგაროდ გკვებავენ. ანტონი დიდმა იხილა ანგელოზი, რომელმაც უჩვენა მას, თუ როგორ უნდა იცხოვროს ბერმა – ხან ილოცოს, ხან იშრომოს, ხოლო მუშაკობის დროს „უფალო შეგვიწყალე“ წარმოთქვას“.
„უდებებით დროის ტარება ცოდვაა. საეკლესიო მსახურებაც და შრომის წესიც ცოდვას განგვაშორებს. და ყურად იღე, უფალმა არ დაგსაჯოს ამისთვის“.
„საეკლესიო მსახურებას გამუდმებით უნდა დაესწრო, თორემ სნეული იქნები, უფალი ამ სნეულებისათვის სჯის ადამიანებს, ხოლო, როდესაც ეკლესიაში დადიხარ, ჯანმრთელი და სულიერად ფხიზელი იქნები. მამა მაკარის მსგავსად, თუ ავად გახდით, მაინც წადით ეკლესიაში, ჩამოჯექით, შემდეგ მღვდელმთავრის სენაკში შედით, თუ იქ ადგილი არ იყო, გადადით მამა ფილარეტის სენაკში, და თუ ჩათვლით, რომ არ ძალგიძთ კვლავ დარჩეთ ეკლესიაში, პირჯვარი გადაიწერეთ და წადით, და თქვენ თავს ყველაფერში ნუ ერწმუნებით“.
„როდესაც ეკლესიაში მიდიხარ, ან იქიდან ბრუნდები, უნდა წარმოთქვა „ღირს არსი“, ხოლო ტაძარში შესვლისას საჭიროა სამგზის თაყვანისცემა: „ღმერთო შემიწყალე“.
„როდესაც საეკლესიო მსახურებაზე სიარულს დაიწყებ, სულიერ სიფხიზლეს მოიპოვებ“.
„კათიზმოსას ეცადე კუთხეში დადგე, ხოლო შემდეგ შენს ადგილს დაუბრუნდი“.
„ეკლესიაში საუბარი არ შეიძლება, ეს ბოროტი ჩვეულებაა, რის გამოც მწუხარებას ვიმკით“.
„სკვნილი იმიტომ არსებობს, რათა ლოცვა არ დავივიწყოთ, მსახურებისას უნდა შევიგნოთ რას ვამბობთ და ჩამოვითვალოთ ფსკვნილი ლოცვასთან ერთად – „უფალო შემიწყალე“.
„ხოლო, როცა საეკლესიო ლოცვა არ ისმის, მაშინ: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი“.
„აუცილებელია ხმამაღლა გამოთქვა იესოს ლოცვა, რადგან გონებისმიერმა ლოცვამ შეიძლება დაგაზიანოს“.
„ჯობს ჩურჩულით წარმოთქვა იესოს ლოცვა, რადგან გონებისმიერად მისი თქმით ბევრი დაბრკოლდა“.
„სამოციქულოს სახლში კითხვისას შეიძლება ჯდომა, თუ მას სხვა კითხულობს, ასევე ტაძარში კითხვისასაც შეიძლება ჯდომა, თუ მორწმუნეს ფეხზე დგომა უჭირს“.
„მის გამო თვლემ და არ უსმენ მსახურებას, რადგან შენი გულისთქმები სხვაგან დაჰქრიან“.
„უპირველეს ყოვლისა მოწყალება უნდა სთხოვო უფალს და ილოცო: „მთელი გულით გთხოვ, შემიწყალე მე ცოდვილი“.
„საიდუმლო ბიწთაგან განმწმინდე მე და უცხოთაგან დაინდე მონა შენი. შემიწყალე მე ღმერთო, მამაო ჩვენო, ღვთისმშობელო, დაე აღმადგენდეს ღმერთი, საღვთო წყალობა მოიღე ჩემდა, ცოდვილზე!.“
„ილოცეთ „მამაო ჩვენო“ და არ იცრუოთ: „მომიტევე მე თანანადებნი ჩემნი, ვითარცა ჩვენ მივუტევებთ თანამდებთა მათ ჩვენთა“.
„ქრისტე აღდგა“ წარმოთქვით მაშინ, ოდეს იგი ეკლესიის მიხედვითაა განწესებული და არა თვითნებურად“.
„უნდა ვილოცოთ და შევთხოვოთ ზეციურ დედოფალს – „შემეწიე, მიხსენი და შემიწყალე“.
„ღვთისმშობელო ქალწულო…“ უნდა ვიკითხოთ 12-ჯერ ან 24-ჯერ დღეში. იგი ჩვენი ერთადერთი მეოხია“.
„ღვთისმშობელო ქალწულო“ უნდა ვიკითხოთ თუნდაც თავის დაკვრით და წელის მოხრით, რადგან ერთ პიროვნებას თვით დედაღვთისამ გამოუცხადა სიზმარში, რომ ეს მისთვისაა (ანუ მლოცველისთვის) სასარგებლო“.
„თუ უსულგულოდ ლოცულობ, იცოდე, რომ ცთუნება კარზეა მომდგარი, და ეს ყველას შეიძლება დაემართოს“.
„არ უნდა თქვა, რომ ვლოცულობ (ან ვილოცებ) სხვებისთვის; მამა ანტონი ამბობდა, მოვალე ვარ, ვილოცო.
„ნუ ილოცებთ თქვენი სულიერი დებისათვის, ეს სიკეთით შეფარული მტერია. ეს სრულყოფილთ ხელეწიფებათ მხოლოდ. შენ კი მხოლოდ პირჯვარი გადაიწერე და თქვი: „უფალო შეგვიწყალენ ჩვენ“.
„ზიარების წინა ლოცვა შეგიძლია, თვითონ წაიკითხო და დაუმატო – „უფალო შეგვიწყალე“.
„ზიარების შემდგომ უნდა შესთხოვო უფალს, რათა წმინდა ძღვენი ღირსეულად იქნეს შენგან მიღებული, რათა უფალი შეგეწიოს, რომ უკან არ დაბრუნდე ანუ არ ჩაიდინო უწინდებური ცოდვები“.
„როდესაც ეზიარები, ერთ დღეს არ გამოივლო პირში წყალი და არც გადააფურთხო, რადგან წმინდა ძღვენის დიდი ნაწილიც და მცირედიც გადაყლაპოთ ბოლომდე, არ მიაქციოთ ყურადღება ღვთისმგმობელ გულისთქმებს და გაკიცხე შენი თავი ამპარ-ტავნებისა და სხვათა განკითხვის გამო“.
„თუ წყალს ან წამალს დალევ წირვის წინ, მაშინ არ უნდა მიიღო ანტიდორი ან სეფისკვერი“.
„სეფისკვერი უნდა ფეხზე მდგომმა მიიღო, ეს კეთილკრძალულებაა, ხოლო ვინც სეფისკვერს დამჯდარი ჭამს, მას ნუ განიკითხავ“.
„ხატთან მთხვევისას თავდაპირველად ორ მეტანიას შეასრულებ, ხოლო მთხვევის შემდგომ – კიდევ ერთს“.
„როდესაც სენაკში ლოცულობ, სარკმელს ფარდა ჩამოაფარე, ხოლო როდესაც სარკმლიდან იყურები, გახსოვდეს, რომ მონანიებაა საჭირო. იოანე კიბისაღმწერელს უწერია, რომ როცა არ გინდა რაიმე გააკეთო, გახსოვდეს, ამის თაობაზე უნდა მოძღვარს მიმართო“.
„შემთხვევით მნახველებთან არ უნდა თქვა, – სალოცავად მივდივარო, არამედ მიუგე, რომ ჩემი საქმეების მოსაგვარებლად მივდივარ-თქო, ან ეს უთხარი: ყაზანის ღვთისმშობლის დაუჯდომელი უნდა წავიკითხოთო“.
„სენაკში დილით უნდა ვილოცოთ „იესოს ლოცვა“, ან – „ღმერთო განმწმინდე მე ცოდვილი“, ხოლო ეკლესიაში – „უფალო შემიწყალე“ და კარგად მოუსმინე რა ლოცვას კითხულობენ; და თუკი ლოცვის ხმა არ გესმის, კვლავ „იესოს ლოცვა“ წარმოთქვი“.
„თუ სენაკში იმყოფები, ლოცვისას: „ღირს არს და მართალ თაყვანისცემად მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა“, სამი მეტანია გააკეთე, და ზეციურ დედოფალს შესთხოვე მეოხება და იგალობე „ღირს არსი“, და თუ ვინმე უცხო იმყოფება შენთან სენაკში, მაშინ მხოლოდ პირჯვარი გადაიწერე“.
„როცა საათი რეკავს, პირჯვარი უნდა გადაიწეროთ და „იესოს ლოცვა“ წარმოთქვათ, როგორც ამას წმ. დიმიტრი როსტოველი გვასწავლის: რადგან ერთი საათი გავიდა, სიკვდილს უფრო მივუახლოვდით. ხანდახან პირჯვრის გადაწერაც არაა საჭირო და საკმარისია გულში ვილოცოთ“.
„რაიმეს წარმოსახვისას პირჯვარი გადაიწერე“.
„ცრურწმენებს ნუ გამოედევნები და ისინი არ აღსრულდებიან“.
„თუ კანდელში ზეთი არ არის და იგი ჩაქრა, ნუ იდარდებ, დაე ნუ იქნება ანთებული“.
„ცვილის სანთლის ეკლესიაში დანთება კი არაა მთავარი, მთავარია, შენ თვითონ იყო სანთელი“.
„როცა ვინმე ერისკაცის სახლში მოხვდები, პირველ ოთახში შესვლისას სამგზის გადაიწერე პირჯვარი, ხოლო თუ მეორეშიც შეხვალ – ერთი პირჯვრის წერაც საკმარისია, ხოლო სადილობისას კიდევ ერთხელ გამოისახე პირჯვარი“.
„თავისუფლად არ უნდა იურთიერთო ერისკაცებთან – ამით მათ აცდუნებ“.
„წიგნებს დილით რომ წაიკითხავ, მერე გადახარშე ისე, როგორც ცხვარი ამოიცოხნის იმ ბალახს, რაც დილით ჭამა“.
„წიგნებიდან გადმოწერა შეიძლება, მაგრამ რაც გასაგებია ის უნდა წაიკითხო, შეიძლება ცოტა წაიკითხო, მაგრამ გასაგებად“.
„თუნდაც წაკითხულიდან არაფერი დაგამახსოვრდეს, ის მაინც სასარგებლო იქნება შენთვის“.
„სახარების კითხვა დამჯდარსაც შეგიძლია, თუმცა მხოლოდ გარკვეულ დროს“.
„ზიარების წინ წარმოთქვი წმ. ეფრემ ასურის ლოცვა სინანულის შესახებ“.
„ზიარების წინ კარგია, იკითხო ეფესელთა მიმართ ეპისტოლე და აპოკალიფსი“.
„იმიტომ არ გიყვარს წმ. მამათა წიგნების კითხვა, რადგან ისინი გამხელენ შენ“.
„იკითხე წიგნები, თუნდაც ისინი ზეთით მოსვრილნი და მტვრით დაფარულნი იყვნენ, ოღონდ შეარჩიე რა წაიკითხო“.
„ჯობს წიგნებს ნუ გადაშლი, რათა უცნობი ამბავი არ შეიცნო“.
„კვირა დღეს ნუ იმუშავებ, დღესასწაულზე კი, წმ. იოანე ოქროპირის თქმით, საღამოს შეიძლება წაიმუშაკო“.
„ჩაი უპუროდ დალიე; და თუ ძალიან მოგინდა პური, პატარა ნაჭერი იხმიე“.
„როდესაც დილით ჩაის სვამ, უთხარი საკუთარ თავს: საიდან მოხვედი ჩემთან? ესაა ჩვევა – მცირედიდან დაიწყებ და დიდამდე მიხვალ“.
„სამი ფინჯანი ჩაი დალიე უპუროდ და ამის შესახებ არავის არაფერი უამბო, ხოლო თუ ვინმესთან სტუმრად იქნები, მხოლოდ პური იხმიე, როგორც ამას მიტროპოლიტი ფილარეტი აკეთებდა – როცა მას უხას მიართმევდნენ, მხოლოდ წვენს იხმევდა ხოლმე“.
„ჩაი მარხვაში სინანულით უნდა მიიღო“.
„დიდმარხვაში სამოვარს რომ დადგამ, თქვი: „ვისაც არ სურს განკითხვა, მან სვას ჩაი“.
„შრომისას არ აიძულო თანასენაკელები, რომ მხოლოდ სამი ფინჯანი ჩაი დალიონ, დაე დალიონ იმდენი, რამდენიც მათ სურთ“.
„ბევრმა ჩაის სმამ კბილის ტკივილი იცის“.
„ყბედი ენაპირი – საღორეს ჰგავს“.
„თუ საღამოს ლოცვის შემდეგ დალევ, თორმეტი მეტანია უნდა შეასრულო. არ განიკითხო ადამიანები, არამედ თქვი: მე შეჩვენებული ვარ“.
„უნდა ვმადლობდეთ უფალს, რომ იგი ყველაფერს გვიძღვნის და ამას სამი მიზეზი აქვს: რათა აზრზე მოვიდეთ, შევიცნოთ და ვმადლობდეთ მას“.
„როდესაც ვინმეს განიკითხავ, თქვი: „ამოიღე დირე თვალისა შენისაგან“.
„დირე თვალში – ესაა ამპარტავნება, ფარისეველს ყველა სათნოება გააჩნდა, მაგრამ ამპარტავანი იყო, მეზვერე თავმდაბალი იყო და ამით გამართლდა უფლის წინაშე“.
„როდესაც განკითხვის გულისთქმას აჰყვები, გაიხსენე, რომ ვისაც განიკითხავ, მან ცხვარი მოიპარა, ხოლო შენ ცხენი“.
„ყველა გულისთქმა ამპარტავნებისაგანაა“.
„ამპარტავნებს თვით ღმერთი კურნავს. ეს იმას ნიშნავს, რომ შინაგანი გულისტკივილი, რომლითაც ამპარტავნება იკურნება, ღვთისაგან მოდის, ხოლო ამაყი კაცი ადამიანთაგან ვერ შეიწყნარებს შენიშვნას; თავმდაბალი ადამიანი კი ამის ღირსი ხდება“.
„როდესაც გრძნობ, რომ სიამაყით ხარ აღვსილი, იცოდე, რომ ეს სხვათა მიერ შენი ქების ბრალია“.
„როდესაც ამპარტავნება გეუფლება, თქვი: ვსულელდები“.
„როდესაც ვინმეს რაიმეს უხსნი, არ თქვა: მე ასე ვამბობ, არამედ, როგორც მამა მოსე იტყოდა – ჩვენ“.
„სულის სახლი არის მოთმინება, ხოლო საზრდელი – სიმშვიდე; და როცა საზრდელი არ არის, მაცხოვრებელი გარბის სახლიდან, ანუ გამოდის წყობილებიდან“.
„თუ ვინმეზე მრისხანებ, თქვი: შეჩვენებულო, რათა განეშორო მას, ვისაც შენი ეშინია“.
„როდესაც რაღაც გსურს, მაგრამ არ იცი ზუსტად რა გსურს, გონებაში გაივლე – ვინ ვარ მე და ვინაა ჩემი ჰიპოსტასი? ნეტავ რა მინდა?“
„ცუდმედიდობა და ამპარტავნება ერთი და იგივეა. პირველი გარწმუნებს გარეშეთა შორის რა კარგი ხარ, ხოლო მეორე ამის შემდეგ გაძულებს სხვებს, პირველი ჭიასავით დაიკლაკნება და თუ ფრთებს გამოასხამ მაშინ მაღლა აფრინდება – ეს უკვე ამპარტავნებაა“.
„ცუდმედიდობას თუ ხელით შეეხე, იყვირებს – ტყავს მხდიანო“.
„იოანე კიბის აღმწერელი ტრაბახა ადამიანს ბოროტად მეტყველ კაცს ამჯობინებს“.
„როდესაც გაქებენ – ხმა არ ამოიღო, მდუმარედ იყავი, ასე გვასწავლის აბბა ბარსანუფი“.
„ქებაში არავითარი სარგებელი არაა, იგი ძალზე ძნელი საქმეა, უნდა გვახსოვდეს, რომ ჩვენი სხეული მიწამ უნდა შეჭამოს“.
„ყველას დაუთმე, შენი რჩევა მიეცი, ოღონდ არ დააძალო“.
„ყველას მიმართ პატივისმცემელი უნდა იყო, მოალერსე, მაგრამ არა საალერსო. თაყვანი ეცი და მალევე გაშორდი“.
„მუდამ დაბლა, მიწისკენ იყურე, რადგან გახსოვდეს, რომ „მიწა ხარ და მიწადვე მიიქცევი“.
„არ მოგინდეს კაბით შემოსვა, მე თვითონ როდესაც შემომთავაზეს, უარი ვთქვი, მაგრამ მოძღვრის ლოცვა-კურთხევის გამო უნდა დაეთანხმო“.
„თავმდაბლობა ისაა, რომ დაუთმო სხვას და საკუთარი თავი მათზე უარესად ჩათვალო, ეს ყველაზე დიდი სინანულია“.
„იგულისმე, რომ თავმდაბლობის სამი სახე არსებობს, პირველი – ესაა უფროსთა მიმართ თავმდაბლობა, მეორე – თანასწორთან თანასწორული მოქცევა, მესამე კი ისაა, რომ უმცროსებთან კარგად, უფროსის, მშობლის თანახმად მოვიქცეთ“.
„მოძღვარს თავდაპირველად უნდა დაუჩოქო, და შინაგანად ისეთი გახდები, როგორც ღატაკი, რომელმაც ოქრო იშოვა და მდიდარი გახდა“.
„დაო, მოინანიე, იყავი თავმდაბალი, დებს დაუთმე და არ განიკითხო სხვები მათი უმწეობის გამო“.
„ის ვინც ბევრს დაითმენს, ბევრს მოიპოვებს“.
„იყავი თავმდაბალი და შენი საქმენი კარგად წავა“.
„გონება მოიკრიბე და იყავი თავმდაბალი, სხვებს ნუ განიკითხავ, რათა თვით არ იყო განკითხული“.
„წარმოთქვი მეზვერის სიტყვები: „უფალო, შემიწყალე მე ცოდვილი“.
„თუ მოყვასისადმი სიყვარული არ გაგაჩნია, თავმდაბლობა მაინც იქონიე“.
„თუ ვინმე მრისხანებს შენზე, ჰკითხე ამის მიზეზი“.
„თუ ვინმე გმტრობს, არ მიაქციო ამას ყურადღება“.
„თუ გულისთქმა გეუბნება, რომ ამა თუ იმ კაცმა შენზე ესა და ეს თქვაო, უთხარი საკუთარ თავს – არ ვიცი, მე ამ ამბავამდე დავაგვიანე-თქო“.
„თუ გსურს, ვინმეს სიტყვის მიერ უმტრო, სჯობია ბუზებს დაედევნო“.
„იყავი სხვების მიმართ შემწყნარებელი“.
„მოყვასი უნდა დააწყნარო, რათა იგი შენს გვერდით დარჩეს“.
„შენ დაუდევრად ცხოვრობ და სხვებს მკაცრად სთხოვ ყოველი წესის შესრულებას“.
„იყავი მდუმარე ყველას წინაშე და ყველას ეყვარები“.
„სახუმარო სიტყვები მხოლოდ მაშინ წარმოთქვი, როდესაც მარტო იქნები“.
„არ ჩაერიო სხვების კამათში, წადი საკუთარ სენაკში, აიღე წყლის ბოთლი და მათ შორის მოასხი წყალი, განსაკუთრებით ვისთანაც ლაპარაკი შეიძლება“.
„მამაოს უხეშად ნუ მიმართავ“.
„არ აირჩიო და (მონაზონი) სულის მიერ, რათა ხორციელად არ იქცეს“.
„კარგია, რომ ახლობლები არ გწერენ, რისთვის გაინტერესებს მათი საქმეები“.
„ყველაფერს მარტივად შეხედე“.
„იყავ უბრალო და ყოველივე გაივლის; ჩათვალე შენი თავი ყველაზე უკეთურად, თუ ამას შეიცნობ, მიხვდები, რომ მართლაც ყველაზე უარესი ხარ“.
„მარტივად, უბრალოდ ცხოვრება – ეს ნიშნავს: არ განიკითხო არავინ“.
„თუ ვინმე შენი ახლობელი არ ინანიებს, უთხარი – ყველაფერი კარგად იქნება-თქო. აბბა დოროთე წერს, რომ ეს შეიცნე და საცდურისაგან დაცული იქნებიო“.
„იმას (ვისზეც საუბარია) ერთგზის მიუტევე, და ათგზის მოგეტევება“.
„როდესაც ვინმეს არ მიუტევებ, გააკეთე მეტანიები სამიდან ცხრამდე, და ილოცე: „უფალო, შენ ყოველივე უწყი, შეეწიე შენს მხევალს, მე შეჩვენებულს და შეიწყალე მავანი, რომელსაც მე არ მივუტევე“.
„ჭეშმარიტება მორჩილებით მიღებული სიბრძნის გარეშე ბოროტ გულისმეტყველებად გადაიქცა; ჭეშმარიტება ისაა, რომ უმზირო რაიმე გარეგანს, და ხედვიდე სულ სხვა რამეს, ხოლო ვინც ბოროტმეტყველებისაგან გათავისუფლდება, მას მიეტევება“.
„შენ ყოველთვის გაგაჩნდა ბოროტმეტყველების ვნება, იგი დაფარული და ფაქიზია“.
„შინაგანი წუხილი ისაა, რომ მეხსიერებაში ბოროტი ზრახვები გაქვს, ან კიდევ ის, რომ უკუაგდებ შენს ნებას, რათა სხვამ შენი ზრახვების შესახებ რაიმე არ იცოდეს, ხოლო გარეგანი მწუხარება სხვათა მიმართაა განზრახული“.
„თუ ვინმე ქალი შენზე უფროსი იქნება და მასთან გექნება საქმე, არა უშავს, ისევ ისე დარჩეს ყოველივე; ოღონდ თუკი ვინმე მოვა შენთან და გეტყვის: ის როგორ არისო, მისი პასუხის გარეშე არაფერი თქვა, ისე მოიქეცი, როგორც ის იტყვის“.
„თუ ვინმე რაიმე რჩევას გთხოვს, უნდა უთხრა: „არ ვიცი“.
„ნაკლებად იცინე, რადგან ამ დროს ცუდი გულისთქმები დაგეუფლება“.
„სიცილი უფალს განგარიდებს“.
„თუ ვინმე ისურვებს სიცილს, მას ერთი ფინჯანი ჩაი დააწყნარებს“.
„მაგიდასთან ნუ გაიცინებ, ყველაფერს შესაბამისი დრო აქვს; თუ მაინც გაგეცინება, ბაგე მოკუმე, გარეთ გადი და სამი მეტანია გააკეთე“.
„თუკი გულისხმა გკარნახობს, რომ რაც ჩაგიდენია, იმაზე დიდი ცოდვა არ არსებობსო, ეს უკვე თავისთავად დიდი ცოდვაა“.
„თუ სიცილისაგან თამამი და თავხედი ხარ, ეს იმას ნიშნავს, რომ უფალთან არა ხარ“.
„ვინმეს თუ საუბარს შეაწყვეტინებ – ეს თავხედობაა“.
„თუ ვინმეს დასცინებ, ათი მეტანია უნდა შეასრულო“.
„დაე უფალმა დაგიფაროს ყველა უკეთური გულისთქმებისაგან, ოღონდ მორჩილი იყავი“.
„ლოცვა: „უფალო ბერმოძღვარ მაკარის ლოცვებით ამაშორე გულისთქმები, და მე (ბერი ამბროსი), თუკი მოისურვებ, მომიხსენიე“.
„თუ ბოროტი გულისხმები მოგეძალება და სხვების განკითხვის ჟინი შეგიპყრობს, საკუთარ თავს ამპარტავნებაში დასდე ბრალი და ამ გულისთქმებს არავითარი ყურადღება არ მიაქციო“.
„როდესაც დადგება დღე, თითქოს მხიარულად და განცხრომით ცხოვრობ, და უეცრად მოუსვენრად იგრძნობ თავს და გულისთქმები შეგაწუხებენ, უთხარი საკუთარ თავს: რა გაწუხებს? და გაიხსენე ის დღეები, როდესაც წყნარად ცხოვრობდი“.
„კითხვა: როგორ მოვიპოვოთ შიში ღვთისა? პასუხი: ღმერთი ყოველთვის შენ წინაშე უნდა წარმოიდგინო და უფლის შენთან არყოფნა (რაც შენს გამოა) შეიძულო“.
„შიში ღვთისა უფლის ცნებების აღსრულებით მოიპოვება, რომელნიც შენი სინდისის კარნახით უნდა აღასრულო“.
„დაბნეულობისას შიში ღვთისა უნდა გაგაჩნდეს; წაიკითხე ამბა დოროთეს მიერ ნათქვამი ღვთის შიშის, სინდისისა და ბრძნად- თავმდაბლობის შესახებ“.
„კითხვა: როგორ შევიცნო საკუთარი თავი? პასუხი: თავდაპირველად უნდა შენს თავს შეეკითხო – როგორ დადიხარ ეკლესიაში, როგორ დგახარ იქ, რას შეჰყურებ, როგორ ამპარტავნობ, ცუდმედიდეობ, როგორ მრისხანებ და ა. შ.“
„სხვის სენაკში ნუ შეხვალ და შენთანაც ნურავის მიიღებ, და თუ სენაკში სუნთქვა გაგიჭირდება, გარეთ გადი და ამოისუნთქე“.
„თუ ვინმე გეტყვის – შიგნით შემოდიო, უპასუხე, ცუდად ვარ და არ შემიძლია-თქო“.
„შენ ჩემი შვილი ხარ; მეც ასეთივე პირმოთნე ვარ, რაც არ შეიძლება; უკეთესია ხმა არ ამოიღო; ერთ მხარეზე ადამიანები დააყენე, ხოლო მეორეზე მდუმარება, და მერწმუნე, მდუმარება გადაწონის“.
„მეც თქვენი მსგავსი ვარ, და ამას გასწავლით, თქვენ ჩემი შვილები ხართ“ მამა ამბროსი ამას ხშირად იმეორებდა.
„საკუთარი გულისთქმები ყოველდღე უნდა ჩაიწერო, და როდესაც მ. ი.–სთან წახვალ, რათა გული გადაუშალო, ამოიწერე ისინი, მაგალითად გავბრაზდი და ა.შ“.
„მ. ი-ს უნდა უამბო შენი გულისთქმები, ისინი ცოტა დასუსტდებიან. ისინი ამპარტავნებიდან მომდინარეობენ“.
„მოძღვარს შენი გულისთქმების შესახებ ყველაფერი უნდა უამბო, თუმცა განმეორებით თქმა საჭირო არ არის, რადგან ეს ცუდ ამბავს მოგიტანს; ეფრემ ასური ამას ეშმაკის ყეფას ეძახის, მაგრამ თუ მოძღვარი გკითხავს, შეგიძლია უპასუხო“.
„უნდა თქვა; მოძღვარო, თქვენს მიმართ აღმეძვრის გულისთქმები“.
„საკუთარ ცოდვებზე შენს თავს ელაპარაკე, და უცხოთა შესახებ ნუ ისაუბრებ“.
„სხვათა საქმეები მაგალითად არ გაიხადო“.
„არ მოჰყვე, სად რა ხდება“.
„მე, მამაო, მკაცრად გაფრთხილებ, სხვათა ცოდვების შესახებ იღუმენიას ნურაფერს ეტყვი, საკუთარი თავი დაადანაშაულე“.
„იმ გულისთქმათა შესახებ უნდა ისაუბროთ, რომლებიც გაწუხებენ; შეიძლება, სხვა გულისხმებმა სული აგიფორიაქონ და მთელი დღის განმავლობაში გაგტანჯონ, ამის გამოც უნდა თქვათ“.
„თუ ზედმეტი ფული გექნებათ, მოწყალებით გაიღეთ“.
„გამომუშავებული ფული უანგაროდ გაეცი“.
„თუ ვინმე გთხოვს, რომ აჭამო რაიმე, გამოკვებე, ვიდრე ფული გაგაჩნია, ხოლო როდესაც ფული აღარ გექნება, უთხარი, რომ ფული აღარ გაქვს“.
„სიძუნწე უმწეობაა, შენი უმწეობა კი ფლანგვაა; ჩვენ გვყავდა ერთი სულიერი ძმა, რომელიც ხარჯავდა და მერე წუხდა, რომ ესა თუ ის ნივთი აკლდა“.
„სინათლე აინთო, რათა შენში სიბნელე არ იყოს“.
„თაფლში როცაა, კოვზსაც უხარია; მტერი ათგზის მოგიყვება სიმართლეს, მაგრამ ერთხელ მოგატყუებს“.
„უნდა აიძულო შენი თავი, რომ ყველაფერში ღვაწლი მოიმუშაკო“.
„გაიხსენე მამა მაკარის სიტყვები და აღასრულე ისინი და მაშინ მისი მორჩილი იქნები“.
დავიწყების შესახებ პასუხი ასეთია: „მოვა დრო და გაიხსენებ ჩემს სიტყვებს, როდესაც ამის საჭიროება დადგება“.
„მიმომწვლილველობა იგივეა, რაც სიზარმაცე, ოღონდ უფრო უარესია; მის გამო სხეულებრივადაც სუსტდები და სულიერადაც, არ გსურს არც მუშაობა, არც ლოცვა, ეკლესიაშიც ვალის მოხდის მიზნით მიდიხარ, ეს ყოველივე ღუპავს ადამიანს“.
„უზრუნველობის ხიბლი შეიძლება იყოს, მაგრამ ჭეშმარიტი – არა, იმიტომ, რომ ჩვენ მოღვაწენი არა ვართ“.
კითხვა: „აზრი გამიჩნდა – რად უნდა ვცხონდეთ? მაინც ვერ ვცხონდებით, როგორც არ უნდა ვიცხოვროთ; ამასთან, აღარავინ არის ცხონებადი, როგორც ეს ათონელი ბერის ჩვენებაშია ნაუწყები;“ პასუხი: „ეს იმიტომაა ნათქვამი, რომ ამჟამად არავინაა სრულყოფილი, მაგრამ ისინი, ვინც ცხონდებიან – არსებობენ, ყველა ვერ იქნება გენერალი, ან პოლკოვნიკი, ან მაიორი, ან ოფიცერი, თუნდაც ჯარისკაცი, მაგრამ ყოველი ადამიანი მათი მსგავსია“.
ბერი ამბროსის აქ მოყვანილი დარიგებები მხოლოდ მცირედი ნაწილია. დარჩენილია კიდევ უამრავი პასუხი მრავალმხრივ კითხვებზე, რომელნიც უპირატესად მკითხველს ეხება, მაგრამ აქ მოყვანილი დარიგებებითაც შეგვიძლია მის ღირსებებზე ვიმსჯელოთ, ისევე, როგორც მის მოწაფეზე. დამატებით აღვნიშნავთ, რომ ეს დარიგებები ყველას გამოადგება, ვინც საკუთარი სულის ცხონებაზე ფიქრობს.