წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 6.

ბერის მესაჭეობა:
(გაგრძელება)

დრო მიდიოდა. მუდმივად დავდიოდი ბერთან. უფრო და უფრო ვეჩვეოდი მას და შინაგანად ვშორდებოდი ჩემს საერო ცხოვრებას. გარეგნულად იგივე ვრჩებოდი. სხვათა შორის, საფუძვლიანად ვფარავდი ჩემს გულისმიერ მისწრაფებას ბერისგანაც და სხვე-ბისგანაც.

ერთი ორჯერ კიდევ მიმანიშნა ბერმა მონასტერზე. ერთხელ ქალიშვილთან ერთად გზად მაცილებდა და თქვა: „თქვენ ხომ ორივეს მონასტერში მოგიწევთ ცხოვრება“. მე არაფერი ვუპასუხე. მან კი სახეზე ხელი გადამისვა და მკითხა: „შენ იცი, რას ვწერ მე შენს სახეზე?“ ვერ გავიგე და კითხვითვე ვუპასუხე: „რას, მამაო?“ – „ასო „შ“-ს სახეზე, – მიპასუხა მან, – და გამოვა „შამორდინო“. მე ისევ დავდუმდი. იმდენად გაუგებარი იყო მაშინ ეს ჩემთვის. თვითონ თავისუფალი არ ვიყავი. ჩემს შვილს კი ასეთი სულიერი განწყობა ჰქონდა: იცხოვრებდა ჩემთან ერთად მონასტერში და თითქოს უმძიმდა კიდეც იქიდან წასვლა, მაგრამ როგორც კი ერში მოხვდებოდა – მაშინვე ავიწყდებოდა მონასტერი. ამასთან ერთად, ბერის წინასწარმეტყველება მისი მეორეჯერ დანიშვნის შესახებ მწიფდებოდა. მას სხვა ახალგაზრდა მამაკაცი მოსწონდა და მეც არ ვიყავი მისი გათხოვების წინააღმდეგი. გარემოებამ კი გვაიძულა, ჩამოგვეშორებინა შვილი ამ კაცისგან, რომელსაც ძალიან მალე ნერვული პარალიჩი დაემართა. ამრიგად ახდა ბერის სხვა ნათქვამიც, რომელიც მან პირველი ვიზიტისას გვითხრა: „იქნება მეორეც, მაგრამ ისევ არაფერი გამოვა, – მისთვის სხვა რამაა დანიშნული“.

ჩემს ქალიშვილს არ ვაძლევდი მამაოსთან განშორების საშუალებას. ხშირად დამყავდა ჩემთან ერთად. ერთხელ კი ჩემს ნაცნობ ქალთან ერთად გავუშვი ორი დღით. სამი დღე გავიდა და, ჩემდა გასაკვირად, ნაცნობი ქალი მარტო დაბრუნდა, ქალიშვილი კი დარჩა. მე მითხრეს, რომ მან მამაოს მიერ დაფუძნებული ქალთა სავანის მონახულება მოინდომა და სავანის მმართველთან ერთად გაემგზავრა იქით, რომელსაც ძალიან შეუყვარდა ჩემი შვილიც და მეც, როცა ბერთან ვხვდებოდით ერთმანეთს. ძალიან გამიკვირდა, რადგან ის ჩემი და მამამისის სრულ მორჩილებაში ცხოვრობდა, განსაკუთრებით მამის, მაგრამ მაინც მშვიდად ვიყავი. შემდეგ გაუგებრობამ შემაწუხა. ვფიქრობდი, ვისთან ერთად და როდის ჩამოვიდოდა სახლში. მასზე ნანახმა სიზმარმა კი საბოლოოდ ამაფორიაქა.

სიზმრად თითქოს შამორდინოში ვიყავი, სადაც არასოდეს ვყოფილვარ, მაგრამ ვიღაცამ მითხრა, რომ ეს ის იყო. მახსოვს წმინდა კარიბჭე და მის გვერდით რაღაც საფლავი ჯვრით. სინამდვილეში მაშინ ეს საფლავი ჯერ არ არსებობდა, რადგან სავანის განსვენებული წინამძღვარი, დედა სოფია, ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. შემდეგ რომელიღაც გრძელ დერეფნიან კორპუსში აღმოვჩნდი (ახლანდელი წინამძღვრის კორპუსი). ერთ-ერთ ოთახში ემბაზი ვნახე; მითხრეს, რომ ჩემი ქალიშვილი უნდა მოენათლათ. აქ თავად ისიც დავინახე. ნათლიები (მიმრქმელები) კი თითქოს მამა ამბროსი და დედა სოფია იყვნენ.

სიზმარმა ხასიათი გამიფუჭა. გამახსენდა მინაშენში მოსმენილი ამბავი, რომელიც შემდგომში ტყუილი აღმოჩნდა: თითქოს მამა ამბროსიმ ძალით დატოვა ქალთა სავანეში ერთი ახალგაზრდა, დედისერთა გოგონა. თითქოს შემდეგ დედაც ჩამოვიდა და ითხოვდა თავის გოგონას უკან, ბოლოს კი თვითონაც დარჩა მონასტერში. ყოველივე ამან შემაშინა. ჩემი ქალიშვილის მონასტერში ყოფნამ იმდენად არ შემაშინა, რამდენადაც იმან, რომ ჩემზე უფრო ადრე მოხვდებოდა იქ და მე ვერ შევძლებდი მის გარეშე ცხოვრებას. რადგან მე თავისუფალი არ ვიყავი და ღმერთმა იცის, თუ რამდენ ხანს მომიწევდა ცხოვრება მისგან შორს.

ამრიგად, სულიერმა უხასიათობამ დამასუსტა და ავად გამხადა. შედეგად მივწერე ბერს წერილი, სადაც არ ამიხსნია მისთვის სინამდვილეში რა მოხდა. მივწერე მხოლოდ ის, რომ ძლიერ ავად ვიყავი და ამის გამო ვთხოვდი, რომ ვინმესთან ერთად გამოეგზავნა ჩემი შვილი. შემდეგ გადმომცეს, რომ ჩემი წერილის მიღებისთანავე, ისე რომ ჩემი შვილი იქ არ იყო, გამოვიდა ბერი ხალხის დასალოცად და თქვა: „მწერს ასეთი (ჩემი სახელი), რომ გავაგზავნო მისი შვილი სახლში: ჩვენ შეგვეშინდა, რომ შვილს ძალით დატოვებენ მონასტერში. უნდა გავაგზავნო ის“. გამგზავრებისას კი მამაომ ჩემს ქალიშვილს უთხრა: „დედაშენი ავადაა და უნდა წახვიდე. გადაეცი ჩემგან, რომ მან ჩემებურად იცხოვროს“. ზაფხულის დრო იყო. ბერმა ფანჯარაზე მიუთითა და გააგრძელა: „აი, ნახე: ფანჯრის ზემო ნაწილი ღიაა და ზემოდან სუფთა ჰაერი მოდის, რითაც ვსუნთქავ. ქვედა ნაწილი კი დაკეტილია და გამჭოლი ქარი არ მიბერავს. აი, ასე იცხოვროს და ავადაც არ გახდება“. მე კარგად გავიგე, რაც მითხრა ბერმა და რას დაარქვა მან გამჭოლი ქარი. ეს ის უაზრო საუბრები იყო, რომელსაც მე ვისმენდი, ხოლო უზენაესზე ნაკლებად ვფიქრობდი. შემდგომში, როცა ბერთან ჩავედი, ჯერ ჩემზე არაფერი მქონდა ახსნილი, მან კი დიდხანს მლოცა შეხვედრისას. ისე არ გამიშვებდა, რომ არ ეთქვა: „შენ იგივე ხვედრი გელის, რაც ქალბატონ X-ს და მის ქალიშვილს“. დიდხანს მაშინებდა ამით მამაო მე, უგუნურს, მე კი არაფერს ვეუბნებოდი ჩემს ცრუ შიშზე. ბოლოს გავიგე სიმართლე, ე.ი. მინაშენში ნათქვამი ტყუილის შესახებ და შენდობა ვითხოვე მამაოსგან, რომ ამ სიცრუეს დავუჯერე. მამაომ კი სიცილით ბრიყვი მიწოდა, და რომ ჩემთვის ყველაფერი მხოლოდ განსაცდელი იყო. ამასთან, მიამბო ცნობილი იგავი ბერიკაცზე, ბიჭზე და ვირზე და დაასკვნა: „თუ სხვის საუბარს მოუსმენ, ვირის აყვანა მოგიწევს მხრებზე“.

ჩემი ქმარი კი ისევ ავად იყო და მისი სნეულება უფრო და უფრო ძლიერდებოდა. მინდოდა დამეთანხმებინა ის იმაზე, რომ საზაფხულოდ ოპტინაში გადავსულიყავით და გვეცხოვრა იქ მამაოს გვერდით, რათა რამდენადაც შეიძლებოდა მოგვემზადებინა ის სიკვდილის შესახვედრად. ზაფხულს ჩვენ მაინც აგარაკზე ვატარებდით და მის ნაცვლად შევთავაზე ოპტინაში დასვენება. მხოლოდ ოპტინის საოცარი ტყით და ფიჭვნარის სუფთა ჰაერით შევძელი მისი დაყოლიება. მონასტერზე და ბერზე მას წარმოდგენაც კი არ ჰქონდა და არც დამეთანხმებოდა ოპტინაში გადასვლაზე. ავადმყოფობის გამო მძიმე იყო მისი გადაყვანა ამ სიშორეზე. ორივე მხარეს საჭირო იყო ეკიპაჟის დაქირავება, მაგრამ ბერის ლოცვებით ეს შევძელი, თუმცა მამაომდე მისი მიყვანა ადვილი არ გახლდათ. ბერმა მაშინვე ჰკითხა, უფიქრია თუ არა მას ოდესმე სიკვდილზე. შემდეგ ურჩია ზეთისცხება და ზიარების მიღება. ავადმყოფი თავიდან სიხარულით დასთანხმდა ამაზე და დაიწყო აღსარებისთვის მზადება, მაგრამ უცბად, როგორც ნერვიულად ავადმყოფი უხასიათოდ გახდა, მოიწყინა და განუსჯელად დაიწყო მზადება შინ დასაბრუნებლად. ბერთან მისვლაზე და გამომშვიდობებაზეც უარი თქვა. მივხვდი, რომ ვერაფერს შევძლებდი და დამწუხრებული გავიქეცი ბერთან. ეს დილით ადრე იყო. თითქმის უნებართვოდ შევვარდი მამაოსთან, მწარედ ავტირდი და ცხოვრებაში პირველად გამოვუტყდი მას ჩემი მძიმე ცხოვრების შესახებ. შევხედე მამაოს და დავინახე, რომ თვალები მასაც სავსე ჰქონდა ცრემლით. როცა ადგა, ძლიერად დამიწყო სახეზე ცემა. გულნაწყენმა ვკითხე: „მამაო! თქვენ კიდევაც მცემთ, რისთვის?“ მან მიპასუხა: „სიყვარულით გცემ“. რატომღაც დამამშვიდა და გამამხიარულა მამაოს სიტყვებმა და ვუთხარი: „თუ სიყვარულით, მაშინ მცემეთ“. „შენ სულელი ხარ, – აგრძელებდა ბერი, – ასე რამ გაგამწარა? არაფერიც არ ხდება. შენი ავადმყოფი თვითონ მოვიდა და მამაკაცთა მისაღებში მიცდის. მე შენ პირველად შემოგიყვანე, რომ მეკითხა რა მოხდა“. ეს ჩემთვის გაუგებარი იყო. მე ქმარი ყველაზე საშინელ ხასიათზე დავტოვე. იმ წუთში, რა თქმა უნდა, ავადმყოფი ვერ მოვიდოდა, რადგან ჩქარა მოძრაობა უჭირდა, მაგრამ ბერმა წინასწარ განჭვრიტა მისი ხასიათის გადასხვაფერება და ამიტომაც მითხრა, რომ ის მოვიდოდა. იქიდან გამოსულმა დასვენებაც კი ვერ მოვასწარი მინაშენში, ბერის მომსახურემ მითხრა, რომ ჩემი ავადმყოფი მოვიდა და ბერთან საუბრობდა. მამაომ პირდაპირ იქვე ჩაიბარა აღსარება, დაამშვიდა, დააწყნარა და გაუშვა სასტუმროში. ამის შემდეგ მშვიდად ცხოვრობდა ავადმყოფი ოპტინაში და არც უფიქრია უკან დაბრუნება. ზეთიც იცხო და ზიარებაც მიიღო.

გამგზავრებისას მამაომ გაგვაცილა და ჩემს ქმარს უთხრა: „გირჩევ დატოვო სამსახური, კარგ პენსიას დაგინიშნავენ“. მამაომ ციფრიც კი დაასახელა, მაგრამ ჩვენ შეგვეშინდა. განგაშს იწვევდა ის, რომ ყოველნაირ პირობებში უჭირდა ავადმყოფს ცხოვრება და რას ვიზამდით ვიწრო საცხოვრებელში და მცირე საშუალებებით. მე, ცოდვილი, პირველი შევეპასუხე ბერს. ქმრის მოახლოებული სიკვდილი აზრადაც არ მომსვლია. მამაომ არაფერი მიპასუხა, მხოლოდ გამომშვიდობებისას ჩამხედა თვალებში და წავედით.

ნოემბერში ჩამოვედი ბერთან და ზიარებისთვის ვემზადებოდი. ის ხალხს ლოცავდა და შემხვდა ფსალმუნის სიტყვებით: „კაცი ვითარცა თივა არიან დღენი მისნი: ვითარცა ყვავილი ველისა ეგრე აღყუავდეს“ (ფსალმ. 102, 15) და სხვ. ამჯერად მარტო დამიბარა. საუბრისას მომკიდა მარჯვენა ხელზე და თითიდან ნიშნობის ბეჭდის გამოძრობა დამიწყო, მაგრამ დიდხანს ვერ ახერხებდა. მრავალწლიანი ტარების გამო მაზოლივით იყო იმ ადგილას გაჩენილი. მამაო მაინც ცდილობდა მოძრობას. გული წინათგრძნობით აღმეძრა, მაგრამ არაფერი ვთქვი და თვითონაც დავიწყე თითზე ბეჭდის ტრიალი, რათა მომეხსნა.

ამჯერად, ოპტინიდან წასვლისას, მამაომ მოულოდნელად პოლონელი გოგონა მომაბარა და დაამატა: „სამნი უფრო მხიარულად იქნებით“. მასთან ერთად ჩვენ ხომ ოთხნი უნდა ვყოფილიყავით, მაგრამ მამაომ თქვა „სამნი“. ესე იგი ვიღაცა უნდა გამოაკლდეს ჩვენს რიცხვს. მან კიდევ დაამატა: „ის შენს სახლში მართლმადიდებ-ლობასაც მიიღებს“. მე სიტყვაშეუბრუნებლად, ხალისით წავიყვანე სახლში სხვისი შვილი და ვერ ვაცნობიერებდი, როგორ უნდა მიეღო მას მართლმადიდებლობა ჩემს ოჯახში, ამიტომაც ვდუმდი. ვფიქრობდი, რომ ის თვითონ ელაპარაკა ბერს ამის თაობაზე. აღმოჩნდა, რომ ეს მხოლოდ ბერის წინასწარხედვა იყო. გოგონა მაშინ არც ფიქრობდა მართლმადიდებლობის მიღებაზე.

გავიდა დრო. მოულოდნელად მივიღე მამაოსგან პური, რამაც უკიდურესად გამაოცა და შემაშინა. ამის შემდეგ ჩემი ქმარი სიკვდილისწინა მდგომარეობაში იყო. მივწერე მამაოს მისი ავადმყოფობის შესახებ და მაშინვე მოვიდა პასუხი: „ავადმყოფს გადაეცი ჩემგან, ცოდვილისაგან – წერდა ის, – ვურჩევ დაუყოვნებლივ ეზიაროს“. მეუღლემ შეასრულა მამაოს ნათქვამი.

ჩემი მეუღლის სასიკვდილო ავადმყოფობისას ოთხჯერ მესიზმრა მამაო, რომელიც მამხნევებდა და მანუგეშებდა, რათა კარგად მომევლო სნეულისთვის. მეოთხე სიზმარში თითქოს ოპტინაში მამაოს მინაშენში ვიყავი. თითქოს ჩემი ავადმყოფიც იქ იწვა. მამაო ჩემით უკმაყოფილო იყო და არ სურდა ჩემი დალოცვა. ზურგს მაქცევდა და დაუმორჩილებლობას მსაყვედურობდა. გამწარებულმა გავიღვიძე და სიზმარი ვერ გავიგე. საქმე კი აი რაში იყო: ექიმმა მკაცრად ამიკრძალა ავადმყოფისთვის რაიმე საკვების მიცემა, რადგან კუჭი მთლიანად პარალიზებული ჰქონდა და საკვების მიღებით მხოლოდ გავუხანგრძლივებდი წამებას. სასულიერო პირებიც იგივეს მეუბნებოდნენ, რომ ის ახლოს იყო სიკვდილთან და არაფერი სჭირდებოდა. მაგრამ მე, უგუნური, ავადმყოფთან მარტო დარჩენილი, ვაძლევდი მას სითხეს. ეტყობა, ავადმყოფსაც არ სურდა ის და კბილებს მაგრად უჭერდა, მაგრამ უნებლიეთ ყლაპავდა. ასე ვაწამებდი მას ჩემი სიყვარულით.

მისი სიკვდილის მერე წავედი მამაოსთან, რომელმაც ჩვეულებრივ მისალმებისა და მისამძიმრების მერე მკაცრად მითხრა: „შენ მაინც არც მონაზვნებს მოუსმინე და არც ექიმებს, და აჭმევდი ავადმყოფს. ახლა დილით და საღამოს ამის გამო ექვს-ექვსი მეტანია გააკეთე“. აი, თურმე რით იყო უკმაყოფილო ბერი, რომელიც მაშინ დამესიზმრა, აი ამიტომ არ დამლოცა მაშინ მან სიზმარში. ბერის ყოვლისმცოდნეობით აღფრთოვანებული ვიყავი და არ ვიცოდი, როგორ მეთქვა ეს მისთვის. ეპიტიმია შევასრულე. მხოლოდ გარდაცვალების წინ მკითხა მან: „შენ მეტანიებს აკეთებ?“ დადებითი პასუხის მერე მითხრა: „იანვრამდე ისევ აკეთე, მერე კი მიატოვე“. ბერი გრძნობდა მოახლოებულ აღსასრულს და იცოდა, რომ მის გარეშე ვერავინ მომიხსნიდა ეპიტიმიას.

გარდაცვალებამდე ორი კვირით ადრე, სანამ გრძნობაზე იყო, საქმიანმა ადამიანებმა ურჩიეს ჩემს ქმარს, საკუთარი ნებით წასულიყო სამსახურიდან. უთხრეს, რომ უფრო დიდ პენსიას მიიღებდა. ისიც ასე მოიქცა. თხოვნა გათავისუფლების შესახებ დაიწერა და გადაეცა გუბერნატორის კანცელარიას ხელმოსაწერად, საიდანაც პეტერბურგს უნდა გაეგზავნათ. ამ მხრივ მშვიდად ვიყავით, მაგრამ საქმე სხვანაირად დატრიალდა. ქმარი გარდაიცვალა და თხოვნა გათავისუფლების შესახებ არ იყო დროზე იმის მიერ მოწერილი, ვისაც ეხებოდა, ამიტომ კანცელარიაში იყო მიგდებული. ბერის დაუმორჩილებლობის გამო ღვთის ნებით ხდებოდა ეს ყველაფერი. ნახევარი წლით ადრე რომ დაგვეჯერებინა მისთვის, ყველაფერი ისე იქნებოდა, როგორც საჭირო იყო და პენსიაც უფრო დიდი ზომის გვექნებოდა.

სიკვდილის წინა წუთებში ჩემმა ქმარმა გაახილა თვალები, თავი ჩემსკენ მოაბრუნა და ჩუმად მითხრა: „ბერი მოვიდა“. იმ დღესვე გავაგზავნე ბერთან დეპეშა და ვთხოვე, მშვიდობით გაეშვა მომაკვდავი. მეუღლის სიკვდილის შემდეგ კი მივიღე ბერის წერილი, რომელმაც მაშინ ძალიან მანუგეშა. მამაოს წერილი ჩვენ ორივეს, მე და ჩემი ქალიშვილის მიმართ იყო დაწერილი. აი ისიც: „მშვიდობა და ღვთის კურთხევა თქვენ, ხოლო განსვენებულს ცათა სასუფეველი! მან ბევრი იწვალა ავადმყოფობისას. ავადმყო-ფობის მოთმინებით გადატანის გამო მიიღებს წყალობას და ცოდვების მიტევებას. თქვენ ახლა დაობლდით. მაგრამ ნათქვამია: თვითონ უფალია ობოლთა მამა და ქვრივთა მკაცრი მსაჯული. ღმერთს შესწევს ძალა დაგეხმაროთ თქვენ, მოგცეთ საცხოვრებელიც და საკვებიც. ვითხოვ თქვენთვის მშვიდობას და ღვთის კურთხევას და ვრჩები გულწრფელი კეთილისმსურველი. მრავალცოდვილი მღვდელ-მონაზონი ამბროსი“. ეს წერილი დროულად მივიღე, რადგან დავრჩი ორი შვილით ხელში, საცხოვრებელი ადგილისა და არსებობისათვის ყოველგვარი სახსრების გარეშე. მამაოს მოკლე, მაგრამ მრავლისმომცველი წერილის ყველა პუნქტი აღსრულდა ჩემზე. ღმერთმა მისი ლოცვით დამიფარა, მომცა საცხოვრებელი ადგილიც და სახსრებიც.

მეუღლის გარდაცვალებიდან ცხრა დღის მერე გავემგზავრე ბერთან. გაზაფხულის დადგომის გამო მდინარეებში წყალმა იმატა და ორმოცამდე დავრჩი ოპტინაში. ორმოცის წინა დღით, მწუხრის დაწყებამდე მივედი ბერთან, რომ გარდაცვლილზე ელოცა. ხალხმრავლობის გამო იმ წუთში დამავიწყდა მისვლის მიზეზი. ბერმა შეშინებულად და მკაცრად შემხედა. „ოჰ, მეშინია! – თქვა მან, – განაჩენის გამოტანა იწყება: იჩქარე ტაძარში და ილოცე, მეც ვილოცებ მისთვის“. მე კარგად გავიგე, რაზეც მელაპარაკებოდა მამაო. შემეშინდა მისი სიტყვებისა და სახის გამომეტყველების. მისთვის საიქიო ცხოვრების საიდუმლოებანიც ცნობილი იყო. წავედი ტაძარში, სადაც მწუხრის დამთავრებისთანავე პანაშვიდი შევუკვეთე, ხოლო დილისთვის – წირვა და პანაშვიდი. წირვიდან მოსული მამაომ მაშინვე მიმიღო. ის სრულიად გაბრწყინებული იჯდა და გახარებული შემხვდა. მე თაყვანისცემაც კი ვერ მოვასწარი, ისე დამარტყა სამჯერ თავზე და მითხრა: „ცათა სასუფეველში! ცათა სასუფეველში! ცათა სასუფეველში!“ მისი სახე ზეციური სიხარულით ანათებდა. ეს სიხარული გადამედო მეც, ცოდვილს.

ჩვენი სახლში წასვლის დრო ახლოვდებოდა. პენსიაზე, საცხოვრებელ ადგილზე ზრუნვა და ერთი სარფიანი საქმე სახლისკენ მექაჩებოდა. სიმწარე და სევდა მაწვა გულზე. გაურკვევლობა მთრგუნავდა. მამაო ჩვენს დასალოცად გამოვიდა და იქ, სადაც ღვთისმშობლის „ღირს არსის“ ხატია დაბრძანებული და სადაც ჩვენ ველოდებოდით, მოულოდნელად ჩემს გვერდით კომოდზე ჩამოჯდა. დამახრევინა ჩემი განსაცდელებით სავსე თავი თავის მუხლებზე და თქვა: „ნუ ჭმუნავ, ბაგირის ქამრები თუ არ გაქვს. იფქნისა და ცაცხვის ლაფანი გაწყდა – შევკარი და ისევ გავექანე“. ხალხში ერთმა ქალბატონმა ვერ გაიგო ამ სიტყვების მნიშვნელობა და ჰკითხა: „ეს რას ნიშნავს, მამაო?“ ბერმა უპასუხა: „მიდიოდა მდიდარი ბატონი ეტლით. მას კარგი ცხენები ჰყავდა და საბელიც თასმისა ჰქონდა. მიდიოდა ღარიბიც. მას ცხენიც ცუდი ჰყავდა და საბელიც – ლაფნისა. ორივე თოვლის ქვეშ დამდგარ წყალში მოხვდა. ორივეს გაუწყდა საბელი. თოვლჭყაპიდან ძლივძლივობით ამოსულმა ღარიბმა შეკრა თავისი ლაფანი და წავიდა წინ. მდიდარი კი ადგილზე დარჩა. ტყავის თასმები შესაკრავი იყო.“ ამ ამბის თქმით, მამაომ მიწინასწარმეტყველა ან განსაზღვრა ჩემი შემდგომი ცხოვრება. ამგვარადვე წარიმართა ის.

ოპტინიდან გამგზავრებისას მლოცავდა ბერი და მე ვუთხარი მას: „ერთი რამის მეშინია, მამაო: იმისათვის, რომ თქვენთან ხშირად ვიარო, საშუალება არ მეყოფა“. მამაომ მიპასუხა: „ჩემთან სიარულის საშუალება შენ ყოველთვის გექნება. შენ ჩვენთან ფეხითაც კი ივლი“. მაშინ ვერ გავიგე ეს და შევეწინააღმდეგე: „ფეხით? განა ეს ჩემთვის შეიძლება?“ თუმცა, ბერის სიტყვები ახდა. ყოველთვის გამომიჩნდებოდა საშუალება წავსულიყავი ბერთან, უფრო ხშირადაც კი, ვიდრე ადრე დავდიოდი ოპტინაში. ამჟამად კი შამორდინოში ვცხოვრობ და ფეხით დავდივარ ზაფხულში მის საფლავზე, აგრეთვე ბერ იოსებთან. აი, რას ნიშნავდა ბერის სიტყვები: „ფეხითაც კი ივლი ჩვენთან“.

გამომშვიდობებისას ბერმა ესეც მითხრა: „თუ აყვანილი შვილის შესანახად (რომელსაც სწავლა უნდა დაესრულებინა) ოდესმე არ გეყოფა ფული – ჩემგან აიღე“. მე, ცოდვილმა კი მას ვუპასუხე: „არა, მამაო, უმჯობესია მომცეთ ბერული კურთხევა, რომ საკუთარი საშუალებები მუდამ მქონდეს ყოველგვარი აუცილებლობისათვის. მე ბევრი არ მინდა“. – „მაშინ, – თქვა ბერმა, – მომეცი შენი ხელი“. მეც გავიშვირე, ბერმა აკურთხა ჯვრის სახით ჩემი ხელები და თქვა: „რომ შენ არასოდეს შეგიწყდეს ფული! იმისათვის, რომ მე დამამშვიდე და იშვილე ის გოგო, მთავარანგელოზი მიქაელი იქნება შენი შემწე“. რვა წლის მერე მთავარანგელოზ მიქაელის ხსენების დღეს, 8 ნოემბერს, გარდაიცვალა ჩემი ქალიშვილი. ის სიკვდილის წინ დიდ ანგელოზებრივ სქემაში აღიკვეცა. მასზეც ბევრს მიწინასწარმეტყველებდა ბერი, მაგრამ მაშინ ვერაფერს ვიგებდი. ის ხშირად ხვდებოდა ჩემს ქალიშვილს სახარებისეული სიტყვებით: „ხოლო მარიამ კეთილი ნაწილი გამოირჩია, რომელი არასადა მიეღოს მისგან“ (ლუკ. 10, 42). მამაო მას ხშირად ასე ეძახდა: „შენ ჩემი ვარდი ხარ, მაგრამ ყინვამდე“. მე კი ჩემი შვილის ცხოვრების მოწყობა მინდოდა და მამაო ასე მეუბნებოდა: „შენ მასზე ნუ ზრუნავ. მას თვითონ ზეციური დედოფალი მოაწყობს“, და მრავალი სხვა.

მამაოს ლოცვითა და კურთხევით ღმერთმა ინება და შვილებთან ერთად კარგად მოვეწყვე. პენსიამდე ერთჯერადი შემწეობა მომცეს, რომლის აღება მეუღლის გარდაცვალებიდან ერთი წლის მერე შემეძლო და სახელმწიფო ფართი იმავე შენობაში, სადაც ადრე ქმრის სიცოცხლეში ვცხოვრობდით. თავიდან სამი ოთახი გამომიყვეს. შემოდგომაზე წავედი ბერთან, რამდენიმე დღე გავჩერდი იქ და უკვე წასვლას ვაპირებდი. მამაომ სენაკში შემიყვანა, ცოტა ისაუბრა ჩემთან და ისე გავიდა გარეთ, რომ არაფერი უთქვამს – წავსულიყავი თუ დავლოდებოდი. გაურკვევლობაში ვრჩებოდი. უცბად აჩქარებულად შემოვიდა ბერი და მნახა რა, უსიტყვოდ ძლიერ დამარტყა, ისე მკრა ხელი, თავი ვეღარ შევიკავე, თავი მივარტყი კარს და ფართოდ გავაღე კიდეც. საოცარია – დარტყმისაგან ტკივილი არ მიგვრძნია და გაკვირვებულმა შევხედე მამაოს, ვერ ვხვდებოდი რა დავაშავე. დავინახე ბერის საყვარელი და მხიარული მზერა. მეც გავიცინე და არც მიკითხავს ცემის მიზეზი, ისე გამოვედი იქიდან და გავემგზავრე შინ. მამაოს გამოცანის ახსნა სახლში მელოდებოდა. ის, რომ სახელმწიფო სახლში კარგად მოვეწყვე და დამეხმარნენ, შურიანებისა და არაკეთილმსურველებისთვის არ დარჩენილა უყურადღებოდ. ისეთი ამბავი შეთხზეს ჩემზე, რომ ძლივს შევინარჩუნე სახელმწიფო ბინა. მაგრამ ყველაფერს ნათელი მოეფინა და ზნეობრივი დარტყმა, რომელიც მე მივიღე, უკვალოდ, თითქოს, ჩემს სასარგებლოდ და სიცრუის შემთხზველთა დასაცინად დასრულდა.

ამრიგად, პენსიამდე ერთჯერადი დახმარებით და რაღაც განაყიდი ნივთების ფულით ვცხოვრობდი. მალე ეს წყაროც დაიშრიტა. პენსიამდე ორ თვე ნახევარი რჩებოდა, მე კი სამი კაპიკიღა მქონდა. ფულის წყაროც არსად და არავისთან მეგულებოდა. შემეძლო მიმეწერა მამაოსთვის და ის უარს არ მეტყოდა, მაგრამ მე ხომ უარი ვთქვი ბერისაგან ფულად დამარებაზე, ამიტომ უკანასკნელ უკიდურესობამდე არ მინდოდა მისი შეწუხება. მოვიწყინე, არ ვიცოდი რა მეღონა. ფეხით წავედი განსაკუთრებულად აღიარებული ზეციური დედოფლის სასწაულმოქმედ ხატთან, რომელიც ქალაქიდან ათიოდე ვერსით იყო დაშორებული და გადავწყვიტე უკანასკნელი კაპიკით სანთელი შემეძინა. ივლისის ცხელი დღე იდგა. ძლიერ დავიქანცე და საღამოს, სახლში დაბრუნებისას, გონებაში ვთქვი: „მამაო! რატომ დამტოვე დახმარების გარეშე? ხომ შემპირდი“. ამ დროს ვიღაცამ ურმით ჩამიქროლა. მე ჩაფიქრებული ვიყავი და არც მიმიქცევია ყურადღება. მივედი სახლში. ისიც მოადგა ჩემს სახლს და ერთად ავედით კიბეზე. ის ჩემი მეუღლის მეგობარი, ტულელი მემამულე აღმოჩნდა, რომელიც ორი წელი არ მენახა. ძალიან დავალებული გახლდათ ჩემი მეუღლის წინაშე თავისი მდგომარეობით და გარკვეულწილად მოვალეც იყო მისი. ის გავლით იყო და გადაწყვიტა ჩემთან შემოვლა. ცოტა ხნით ჩამოჯდა ჩემთან და თქვა: „თქვენ იცით, როგორი მეგობრები ვიყავით მე და თქვენი ქმარი და როგორ მიყვარდა ის! ჩვენი მეგობრობის სამახსოვროდ გთხოვთ მიიღოთ ჩემგან 50 მანეთი“. მე მადლობა შევსწირე მას და ამ 50 მანეთით ვარჩინე ბავშვები პენსიის მიღებამდე.

ჩემი მეუღლის გარდაცვალებიდან გარკვეული დროის მერე ღვიძლმა ძმამ შემომთავაზა მის გვერდით ცხოვრება. ის პენსიის მიღებამდე თვითონ შემინახავდა და მითხრა: „სჯობს ჩემთან იცხოვრო, ვიდრე სხვებს ესესხებოდე და იკავებდე სახელმწიფო ბინას, რის გამოც შენ უკვე გქონდა უსიამოვნება“. მე უკვე არაფერს ვაკეთებდი ბერის კურთხევის გარეშე და მივწერე მას ძმის მიერ შემოთავაზებული წინადადების შესახებ. დარწმუნებული ვიყავი, რომ მამაო დაუყოვნებლივ აკურთხებდა ამ საქმეს. მივიღე სასწრაფო პასუხი და გაოცებული დავრჩი. მან არ მაკურთხა, ძმასთან გადავსულიყავი და ესეც არ მაკმარა. მიბრძანა სასწრაფოდ გადავსულიყავი სამოთა-ხიანიდან ერთოთახიანში, ორი ოთახი კი მიმეცა, რათა ამეცილებინა მომავალში უსიამოვნებები. ვერაფერს ვიგებდი. საშინელებად მომეჩვენა ყოველივე. დიდი ფართის მერე, რომელშიც ჩვენ ადრე ვცხოვრობდით, ეს სამოთახიანიც ვიწროდ მეჩვენებოდა. ახლა კი მამაოს განკარგულებით ჩვენ სამივეს ერთ ოთახში უნდა გვეცხოვრა. მთელი დღე ვტიროდი და ვდრტვინავდი (ვაღიარებ ჩემს მცირედ სულიერებას) ბერზე, შემდეგ კი დავიწყე იმაზე ფიქრი, როგორ მოვწყობილიყავით ერთ ოთახში. და რა? როგორც კი დავიწყე ამაზე ფიქრი, ისე კარგად მოვიფიქრე და მოვაწყვე, უკეთესად არ შეიძლებოდა. ეს ნოემბრის თვეში მოხდა, ხოლო მარტში ჩემი ძმა გარდაიცვალა. როგორი იქნებოდა ჩემი მდგომარეობა, სახელმწიფო ბინის დატოვების შემთხვევაში! ჩემი ძმის გარდაცვალებამდე ორიოდე კვირით ადრე გახლდით მამაოსთან ოპტინაში. უამრავი ხალხი იდგა მის წინ დაჩოქილი და ის გვლოცავდა. უცბად ჩემსკენ შემოტრიალდა, რაღაც განსაკუთრებულად შემომხედა და მითხრა: „ფრთხილად იყავი, კარტი არ ითამაშო – ამის გამო შეიძლება მოკვდე“. გაკვირვებით ვუპასუხე: „მამაო! თქვენ იცით, მე არასოდეს ვთამაშობ კარტს და არც ვიცი თამაში“. მამაო თითქოს არც მისმენდა და იგივე გაიმეორა. მე ისევ ვუპასუხე: „არასოდეს მითამაშია, მარტო ბავშვობაში ვთამა-შობდი „დურაკას“, ისიც ცუდად“. რას იზამ? მალე ჩემი ძმა კარტის თამაშისას ნერვიული დარტყმით გარდაიცვალა.

მე, ცოდვილს, მამაო ბევრს მანუგეშებდა, განსაკუთრებით განსაცდელში ან კიდევ, როცა ვინმე მაწყენინებდა. ერთხელ, ჩემი დაბადების დღის წინ, სულიერად არეული ჩამოვედი მასთან და გამოვითხოვე ზიარების კურთხევა. ჩემი იუბილარობის შესახებ არ მითქვამს, ვიღაც სხვამ უთხრა. წინა დღით დამიბარა აღსარებაზე და თვითონ მომილოცა ხვალინდელი დღე და მითხრა: „თორემ დამავიწყდება, თქვენო ღირსებავ, მოლოცვა“. ერში ასე მეძახდა ის ხუმრობით. მეორე დღეს კი მასთან მისულს თვითონ მაჩუქა საკუთარი პორტრეტი, თავისი განსაკუთრებული კეთილგანწყობის ნიშნად.

ერთხელ სამივე ჩამოვედით ახალი წლის შესახვედრად მამაოსთან. მან სამი წმინდანის ხატი გვაჩუქა, მოგვილოცა ახალი წელი და მცნებად დაგვიტოვა დილა-საღამოს სამ-სამი მეტანიის გაკეთება ამ ხატის წინ. პირველი მეტანიები იქვე ადგილზე გაგვაკეთებინა. ამასთან მან შემდეგი რამ მოგვითხრო: „ერთ კუნძულზე სამი მეუდაბნოე ცხოვრობდა და ჰქონდათ სამი წმინდანის ხატი. ისინი უბრალო, გაუნათლებელი ადამიანები იყვნენ და უბრალოდ, თავისებურად ლოცულობდნენ: „თქვენც სამნი ხართ – ჩვენც სამნი ვართ, – შეგვიწყალეთ ჩვენ“. ისინი მუდმივად ამბობდნენ ამ ლოცვას. და აი, მოადგნენ ამ კუნძულს მოგზაურები და ბერებმაც სთხოვეს, მათთვის ლოცვა ესწავლებინათ. მოგზაურებმაც ასწავლეს „მამაო ჩვენო…“, შემდეგ გაცურეს ზღვაში თავისი გემით. ცოტაც გასცურეს და ნახეს, რომ სამივე ბერი წყალ-წყალ მორბის და ყვირის: „გაჩერდით – ჩვენ თქვენი ლოცვა დაგვავიწყდა“. ამის შემყურე მოგზაურები გაოცდნენ და გაუჩერებლად უთხრეს: „ილოცეთ, როგორც იცით“. ბერებიც დაბრუნდნენ და თავისი ლოცვა გააგრძელეს“. ამის მერე ბერმა მომსახურეს ფინჯანი მოატანინა, რომელიც ახლახან აჩუქა ვიღაცამ და მოგვცა ჩვენ, თან გვითხრა: „აი, თქვენ ეს ფინჯანი, სამივემ რიგ-რიგობით სვით აქედან“.

აქ რამდენიმე მონაზონი იმყოფებოდა შამორდინოს სავანიდან. მამაომ იაკობ მოციქულის ეპისტოლის მესამე თავის კითხვა დაავალა ყველას. თვითონ ზეპირად წაგვიკითხა და განსაკუთრებული ყურადღება მის დასაწყისზე გაამახვილა: „ნუ მრავალნი ჰმოძღურით, ძმანო ჩემნო!“ (იაკ. 3-1), და ბოლოს თქვა: „სწავლა – ეს სამრეკლოდან პატარა ქვების ჩამოყრაა, აღსრულება კი – დიდი ქვების სამრეკლოზე ატანა“. შემდეგ დაამატა: „კარგი იქნებოდა, ეს ეპისტოლე ზეპირად ისწავლოთ და ყოველდღე წაიკითხოთ“.

ხშირად მომკიდებდა ხელს ნიკაპზე, მაგრად მომიჭერდა პირს და მეტყოდა: „გახსოვდეს მდუმარება“. არ ვიცი რას ნიშნავდა ეს სიტყები, მაგრამ ჩემი აზრით დუმილს მირჩევდა.

ქალის სამკაულებს: საყურეებს, ბროშკებს, სხვადასხვა თავსაბურავებს რომ ვატარებდი, ვერ იტანდა. დაინახავდა თუ არა ჩემზე რაიმეს, გამოწევდა ხელს, ჩასჭიდებდა და ეწეოდა თავისკენ მანამ, სანამ მე თვითონ არ მოვიხსნიდი. ამრიგად, მე უკვე მივატოვე რაიმე სახის სამკაულის ტარება. სხვა მანდილოსნებს არაფერს ეუბნებოდა.

იმავე ვიზიტისას, უფლის ნათლისღების დღეს მივედით ბერთან. ის ნათლობის ტროპარის გალობით შეგვხვდა. ვნახე ერთი მონაზონი, რომელსაც მამაოს მფარველი ანგელოზის – წმინდა ამბროსის – მშვენივრად დაწერილი ხატი ჰქონდა. ძალიან მომინდა მეც მქონოდა ასეთი ხატი, თან მამაოც დამლოცავდა ამ ხატით. მაგრამ ფული ცოტა მქონდა დარჩენილი – მარტო სახლში დასაბრუნებლად მყოფნიდა. წავედი ჯიხურში ამ ხატის შესაძენად და გზაში ვფიქრობდი: „რაც არ უნდა იყოს – შევიძენ ხატს და როგორმე ჩავაღწევ. სახლში რომ მივალ, მერე გადავუხდი მეეტლეს გზის ფულს“. მამაოსთან ხატით დავბრუნდი კურთხევის ასაღებად, მან მითხრა: „როგორ იქნება ეს ჩემი კურთხევა, როცა ხატი შენ თვითონ იყიდე? რაც არის ეს არის – წადი ჯიხურში და უთხარი ეს ხატი ჩემს სახელზე ჩაწერონ, მე კი როგორმე გადავიხდი“. ასე მაკურთხა მამაომ მისი მფარველი ანგელოზის ხატით. აი, ასეთი მჭვრეტელი გახლდათ ის!

ჩემი სიტყვების საპასუხოდ: „ყველაფრით კმაყოფილი ვიქნებოდი, მაგრამ თქვენ, მამაო, შორს ხართ ჩემგან“, – ბერმა მითხრა: „ჩემი ახლობლები შორს დადგნენ ჩემგან. ახლოსაა და მოლიპულია, შორსაა და ღრმაა“.
ერთხელ ოპტინიდან ჩემი გამგზავრებისას ძალიან გამიძნელდა ბერთან განშორება. დავსძენ, რომ იმ დღეს მამაო თავს სუსტად გრძნობდა. ბოლო დროს აკვიატებული მქონდა აზრი ბერის სიკვდილზე. ყველაზე მეტად კი იმის მეშინოდა, რომ ეს ჩემი თანდასწრებით არ მოხდებოდა. მივედი მამაოსთან გამოსამშვიდობებლად. არც გამიბედია „სიკვდილის“ ხსენება, მხოლოდ ეს ვთქვი: „მამაო! თქვენგან წასვლისას მუდამ იმის შიში მაქვს, რომ ეს უჩემოდ მოხდეს“. ბერი მაშინვე მიხვდა ჩემს ჩანაფიქრს და ასე მიპასუხა: „არა, არა, მშვიდად იყავი – შენი თანდასწრებით იქნება“. ამ ლაპარაკიდან ორი წლის მერე აღსრულდა კიდეც მისი ნათქვამი. ღმერთმა ღირსი გამხადა, ბერის აღსასრულის ჟამს მის სენაკში ვყოფილიყავი.

ერთი წლის მერე ბერი ძლიერ ავად გახდა. სახლში ვიმყოფებოდი და მისი ავადმყოფობის შესახებ რომ გავიგე, ძალიან განვიცადე და ვღელავდი. მისი ჯანმრთელობის შესახებ წერილებით და ტელეგრაფით ვიგებდი. ჩასვლა არ შემეძლო. ბერის მიერ დავალებული ერთი საქმე მაკავებდა. დიდმარხვის მესამე კვირაში გავთავისუფლდი, როცა ბერი უკვე ოდნავ უკეთ გრძნობდა თავს. მე შვილთან ერთად ჩავედი ოპტინაში. გვიან საღამოს მიგვიღო ბერმა. ის უკვე იწვა. მამაოს რომ შევხედე, შემეშინდა, იმდენად ჰქონდა სახე შეცვლილი. უნებლიედ გადმოვღვარე ცრემლები. მამაო შემდეგი სიტყვებით შემხვდა: „თუნდ ცურვით, მაინც მიხვალ“. ამით მან წყალდიდობის გამო მგზავრობის სიძნელე განსაზღვრა. შემდეგ გააგრძელა: „ბრიყვები! მაინც გამომითხოვეს ლოცვით, თქვენთვის ისევ ვიცოცხლებ“. მე მის გვერდით ჩავიმუხლე და ვთქვი: „დიდება ღმერთს, მამაო!“ მან კი მიპასუხა: „ბრიყვო! მე ხომ მიმძიმს, შეუძლებელი ხდება სიცოცხლე“. ვერაფერი ვუპასუხე. ის ყოველივე ამას უკმაყოფილო ტონით ამბობდა, ეტყობა იმისთვის, რომ ტირილი შემეწყვიტა. უნებლიედ მომდიოდა ცრემლი. ბერი კი აგრძელებდა: „რისთვის ჩამოხვედი? ავად ვარ, არაფერი შემიძლია“. – „იმიტომ ჩამოვედი, რომ თქვენ ავად ხართ“. ჩემმა ქალიშვილმა კი დაამატა: „მამაო, დიდი მარხვაა და ზიარებისთვის მომზადება შეიძლება“. – „რას იზამ? – თქვა ბერმა, – მე ყველა სულიერი შვილი მამა იოსებს გადავეცი. თქვენც იმასთან მიდით აღსარებაზე“. მე ჩავწვდი საქმის არსს და მალევე ვუპასუხე: „მამაო, მე ახლახან, ყველიერის წინ ვეზიარე; დაველოდები, შემიძლია, წმინდა მარხვის მერეც ვეზიარო“. – „რატომ უნდა გადადოთ? – თქვა მან, – წადით. დილა საღამოზე უფრო ბრძენია“, – და გაგვიშვა. მთელი ღამე ვტიროდი და ვლოცულობდი, რომ ღვთისმშობელს შთაეგონებინა ბერისთვის, არ გადაეცა თავის სიცოცხლეში სხვა მოძღვრისთვის ჩემი თავი.

დილით მწუხარება მომემატა. ერთი მონაზონი, რომელიც მამა ამბროსის სულიერი შვილი იყო, შემოვიდა ჩვენს ნომერში და მითხრა, რომ მან უკვე ჩააბარა მამა იოსებს აღსარება. მან თავისი დაცინვით მატირა კიდეც. ვერავის ვეწინააღმდეგებოდი, მაგრამ თავსაც ვერ ვთოკავდი. რამდენადაც შეიძლებოდა გამოვკეთდი და წავედი ბერთან. სენაკში შესულმა მუხლმოდრეკაც კი ვერ მოვასწარი, რომ ბერმა საჩქაროდ ლოგინის ირგვლივ, სადაც იწვა, რაღაცის ძებნა დაიწყო. ბალიშის ქვემოდან კაბა, ოლარი, სამაჯურები აიღო, სასწრაფოდ შეიმოსა და მითხრა: „კარგი ბრიყვო, თქვი ჩქარა აღსარება, მხოლოდ არავის უთხრა, რომ მე ჩავიბარე. თუ გკითხეს, როგორ ჩააბარეო, – უთხარი, როგორც ყველა დანარჩენებმა-თქო. შენ ჯერ სხვა მოძღვარი არ გეყოლება“. წუხილი დიდი სიხარულით შეიცვალა ჩემში. როგორც კი აღსარება ჩაიბარა და შენდობის ლოცვის წაკითხვა დაიწყო, მამა იოსები შემოვიდა მასთან, რადგან კარი ჩაკეტილი არ იყო. შევცბი. ზღურბლზე მამა იოსები გამოჩნდა. მიხვდა, რომ ბერი თავისი დიდი სიყვარულით ჩემს უძლურებას შეეხიდა. მან თავი გააქნია, გაუღიმა ბერს, მხოლოდ ხელი ჩაიქნია და გაშორდა იქაურობას. მამა ამბროსის თითქოს დამნაშავის გამომეტყველება ჰქონდა ამ მომენტში. მერე გავიგე, თურმე ექიმმაც აუკრძალა და არქიმანდრიტმაც სთხოვა, რომ გამოჯანმრთელებამდე აღსარებები არავისგან მიეღო.

შენდობის ლოცვის წაკითხვის შემდეგ მამაომ სერიოზული სახე მიიღო, შემომხედა თავისი განსაკუთრებული (შინაგანი ცეცხლით ანთებული) გამოხედვით და მითხრა: „გესმის? წადი შენ მამა იოსებთან“. მე გაურკვევლობის გამო ღიმილით ვუპასუხე: „აწი რისთვის მივიდე მასთან?“ მაგრამ მამაომ კიდევ გამიმეორა: „გესმის? მე შენ გეუბნები: თუ გინდა, მიდი მამა იოსებთან. მე ყველა სულიერი შვილი მას გადავეცი“. მე ისევ ვერაფერს მივხვდი და ვფიქრობდი: რისთვის მივიდე მასთან და რას ვეტყვი მას? მამაომ ისევ დამიძახა და მესამედ გამიმეორა, მაგრამ ისე სწრაფად, რომ სახიდან ღიმილი გამიქრა: „გესმის? მე შენ გეუბნები, მიდი მამა იოსებთან“. და მისთვის ჩვეული სიმდაბლით დაამატა: „მე წყლიან ღვინოს გასმევდით, ის კი სუფთა ღვინოს დაგალევინებთ“. იქიდან გამოსულმა მამა იოსების ძებნა დავიწყე, მაგრამ ჩემდა გასაკვირად ვერ ვნახე. აღმოჩნდა, რომ ის ბერმა მონასტერში გაგზავნა და ჩემი აღსარებისას კურთხევის ასაღებად იყო შემოსული. მამაოს ძებნაში შემთხვევით ბელევოს მონაზონს შევხვდი, რომელიც მამა ამბროსის სულიერი შვილი გახლდათ. მან გამომცდელად შემომხედა და მკითხა: „თქვენ აღსარება ვისთან თქვით?“ საბედნიეროდ, ბერმა მასწავლა, როგორ უნდა მეპასუხა და მშვიდად ვუთხარი: „როგორც ყველამ“. ტყუილი არ მითქვამს: ჩვეულებრივი აღსარება იყო, როგორც ყველასი. ჩემი პასუხით ისიც კმაყოფილი დარჩა.

კიდევ რამდენიმე სასწაულზე და წინასწარხედვაზე მინდა მოგითხროთ.

ერთხელ ჩამოვედი ოპტინაში ბერთან. ჯერ კიდევ არ ვიყავი მომწიფებული მონასტერში დარჩენისთვის, არც ვფიქრობდი. შვილები და საქმეები მაკავებდნენ. მათთან ვმალავდი იმას, რომ მონასტერზე ვფიქრობდი. საერთო კურთხევაზე გამოსულმა ბერმა შემხედა და თქვა: „მონასტრის შესახებ ერთი-ერთზე საუბარია საჭირო“. შემდეგ ჩამოიარა, შუბლზე ხელი გადამისვა და თქვა: „შუბი ხალთაში არ დაიმალება“. თავიდან ვერაფერი გავიგე და ვიფიქრე, რომ მამაო რაღაცას ჩემს ცოდვებზე მეუბნებოდა. საღამოს დამიბარა და არ მახსოვს, მკითხა თუ შემომთავაზა რაღაც საქმე. მე შემეშინდა და ვთქვი: „არა, არა, მამაო, მე თქვენ გამოგყვებით“. – „აჰა, მე გამომყვები, მოდი ჩემთან ჯვარი გადაგსახო“. ბერმა დიდი ჯვარი გადამსახა. ამჯერად ვთქვი მასთან ყველაფერი, რაც გულში მაწუხებდა. წასვლისას ისევ დამიძახა და მითხრა: „მომიახლოვდი, მე შენ კიდევ ერთხელ დაგლოცავ“. ბერს მხიარული სახე ჰქონდა და აქვე დაავალა ერთ მონაზონს, მის მაგივრად გავეცილებინეთ ჩემს შვილებთან ერთად.

კიდევ ერთი შემთხვევა გადამხდა. ჩემს ქალიშვილთან ერთად უნდა წავსულიყავი ოპტინიდან. ოქტომბრის ბოლო რიცხვები – ყველაზე ღრმა შემოდგომა იდგა. წვიმიანი ამინდი იყო, ტალახიდან ვერ ამოძვრებოდი. მამაო რაღაცით დაკავებული იყო და მხოლოდ დღის ორ საათზე მიმიღო. სიმართლე გითხრათ, ასე გვიან უკვე აღარ ვაპირებდი გამგზავრებას, მაგრამ მამაომ შემხედა და თქვა: „თუ არ შეგეშინდებათ, ღმერთი გიკურთხებთ მგზავრობას“. მე ვუპასუხე: „თუ თქვენი კურთხევა იქნება, არაფრის შემეშინდება“. ამრიგად, გავემგზავრეთ სამის წუთებზე საფოსტო ცხენებით და თითქმის კალუგამდე, ანდრეევსკის სადგურამდე მივაღწიეთ. წვიმამ იმატა. ასეთი წყვდიადი ჩვენთან მხოლოდ შემოდგომაზე იცის ხოლმე, თუმცა შვიდი საათი თუ იქნებოდა. აქ ცხენები არ იშოვებოდა, საჭირო იყო ლოდინი ერთი საათით. უამინდობის, უგზოობისა და ღამის გამო სტაროსტა არ გვიშვებდა. ამ სადგურიდან კალუგამდე განსაკუთრებით ცუდი გზა იყო (ახლა იქ გზატკეცილია). მაგრამ ჩემი პასუხი ასეთი იყო: „მე არ მეშინია. თუ თქვენ ვერ მიგყავართ – ეს სხვა საქმეა“. წაგვიყვანეს. ტყეში რომ შევედით, გზას კი არა, ეტლში შებმულ ცხენებსაც ვერ დაინახავდი, რომელთაც ჩვენ მივყავდით. მეეტლემ ბურდღუნი დაიწყო და გვაშინებდა ვირკოთი (ასე ეწოდებოდა იმ ადგილს, სადაც წყაროებზე ხიდია გადებული). ამბობდა, რომ ხიდის მიგნება სიბნელის გამო ძნელი იქნებოდა. მე ისევ ვუთხარი მას: „თუ გეშინია – დაბრუნდი“. გავაგრძელეთ გზა. ეგრეთ წოდებული ვირკუ მშვიდობიანად გავიარეთ, მაგრამ მალე მოულოდნელობა დაგვატყდა თავს. კალუგის შესასვლელთან ოთხი ვერსის მანძილზე, გზის ორივე მხარეს ტყეა. უცბად ქალაქის სიახლოვეს პოლიციელების მსგავსი სტვენა გავიგეთ. შევცბით. საპასუხოდ მეორეჯერ გაისმა ასეთივე სტვენა, შემდეგ მესამეჯერ. ყველაფერი გასაგები გახდა. ვიღაცა გზას უახლოვდებოდა. ჩვენ ნელი ნაბიჯით მივდიოდით. ეჟვნებსა და ზარს პატარა ხმა ჰქონდა. მეეტლემ ჩვენთან ერთად პირჯვარი გადაიწერა. ვიფიქრე ჩემთვის: „მშობლიურო მამაო! რატომ გაგვიშვი ამ ღამეს?“ ისმოდა, რომ ვიღაცა გვიახლოვდება. ამ დროს უკნიდან გაისმა ზარების ხმა, ვიღაცა მარდად მოდიოდა. აღმოჩნდა, რომ ესტაფეტა დაგვეწია ყველაზე საშიშ მომენტში. სამივემ მადლიერებით გადავიწერეთ პირჯვარი და გადავრჩით.

სხვა დროს, დიდმარხვის მეხუთე შვიდეულში ოპტინაში წასასვლელად მოვემზადე უფროს ქალიშვილთან ერთად. უმცროსი კი ჩემს კარგ ნაცნობებთან რჩებოდა, რადგანაც ის ჯერ ისევ სწავლობდა. ძალიან მსურდა აღდგომის შეხვედრა ბერთან. ბავშვებს ჯერ არ ვუმხელდი ჩემს სურვილს და ღვთის ნების იმედი მქონდა. თუმცა მათ ისეთი განსაცდელები ჰქონდათ, რომ ძალიან არ უნდოდათ ეს. მე სააღდგომოდ უმცროსის ოპტინაში წაყვანაზეც ვფიქრობდი. ბერისთვის არ გამიმხელია ჩემი ჩანაფიქრი. სამი დღეც არ გასულა და ისე დათბა, რომ მდინარეში ყინული დაიძრა. მეგონა, აქედან ვერ წავიდოდი და გულში ვზეიმობდი. შაბათს ვეზიარეთ, მაგრამ საღამოს მამაომ დამიძახა და მოულოდნელად მითხრა: „ახლავე გააგზავნე საფოსტო ცხენებზე, ხვალ ადრე უნდა წახვიდე!“ მე ვუთხარი: „მამაო! ფოსტა ჩერდება. მგზავრობა შეუძლებელია, როგორც ბორბლიანზე, ასევე მარხილებზე“. მაგრამ მამაომ მკაცრად მითხრა: „თქვენც არ დაუჯეროთ! თქვენ ხომ დაიხრჩობით. ახლავე გააგზავნეთ! წადით“. მამაოს გადაწყვეტილებით შეწუხებულნი და გაკვირვებულნი საჩქაროდ მოვემზადეთ წასასვლელად. ჩემს შვილს დარჩენის სურვილი ჰქონდა. გამოგიტყდებით, წასვლის მეშინოდა და მთელი ღამე ვტიროდი. თუმცა დილით ადრე გავემგზავრეთ. გზის მთელი სიძნელის აღწერა არ შემიძლია. მივდიოდით ბორბლიანითაც და მარხილებითაც. სოფელ კოჟემიაკინოში, წისქვილთან ჯებირი იყო გარღვეული. ირგვლივ უზარმაზარი სივრცე იყო დატბორილი წყლით. როცა ჩვენი სამცხენა ხიდს მიუახლოვდა, ყველა ჩვენ გვიყურებდა. ის მთლიანად წყლით იყო დაფარული, მხოლოდ მოაჯირის ერთი ჯოხიღა ჩანდა. მეეტლეს ხიდზე მოხვედრა უნდა მოეხერხებინა. გვითხრეს, რომ მხოლოდ ახლა, ჩვენი მოსვლის წინ დაფარა ხიდი წყალმა. მეეტლემ ფიცარი მიამაგრა მაღალ საზურგეზე და ზედ დაგვსვა. ჩემი შვილი აცოცდა ფიცარზე და ფეხებაწეული გვერდულად დაჯდა. მე ასე არ შემეძლო და პირდაპირ დავჯექი. ჩვენი ნივთები ურმის კოფოზე დადეს. მამაცი ხალხია რუსები. მეეტლემ პირჯვარი გადაიწერა, ლაგამი მოსწია, გაუტყლაშუნა ცხენებს და უფსკრულში გადაეშვა. მე თვალები დავხუჭე და დაშვებული ფეხების მოკეცა დამავიწყდა. წყალი და ყინული მოაწვა ურემს და ფეხები მუხლებამდე დამისველდა. გამოცდილი მეეტლის მიერ მართულმა ცხენებმა გამოგვტაცეს ამ უფსკრულს ბერის წმინდა ლოცვებით. გავაგრძელეთ გზა. კოჟემიაკინიდან ქალაქ პერემიშლამდე 8 ვერსია. მთელი გზა გაზაფხულის ძლიერი ქარი უბერავდა და მე სველი ვიყავი. როცა პერემიშლამდე მივაღწიეთ, ფეხებზე ყინულის ლოლუა გამიჩნდა, რომელიც ფუნდუკის დიასახლისმა ძლივს მომაშორა. ნივთები სულ დასველდა. გამოსაცვლელი არაფერი მქონდა. ფეხები მიხურდა გაყინვის ნაცვლად. არ გავცივებულვარ, სურდოც კი არ მქონდა. მთელი ღამე ღრმად მეძინა. დილით გავაგრძელეთ გზა. მდინარე ოკა უნდა გადაგვევლახა. ექვსიოდე ვერსი უზარმაზარი სახელმწიფო ნავით გადავცურეთ. მენიჩბეები ყინულის ნატეხებს იგერიებდნენ, რომლებიც მდინარეს მოჰქონდა. კალუგასთან ახლოს ვერც ერთი სახაზინო ნავი ვერ ვნახეთ, რომ გადაგვეცურა. მდინარე უგრის ძლიერი ყინული მოჰქონდა და ბორანი ჯერ კიდევ არ იყო მომზადებული. გადავწყვიტეთ, პატარა კერძო ნავით, ეგრეთ წოდებული „დუშეგუბკით“ გადაგვეცურა, რომელსაც რამდენიმე მენიჩბე მამაკაცი ჰყავდა. ჩვენ ვიფიქრეთ: „თუ უფალმა მამაოს ლოცვებით იქ გამოგვიყვანა, მაშინ უეჭველად აქაც გავალთ ფონს“. ეს გადასასვლელი უკანასკნელი და თითქმის ყველაზე საშიში იყო. ერთ ვერსზე მეტი დინების საწინააღმდეგოდ უნდა გვეცურა, შემდეგ დრო რომ მოგვეგო და ყინულის ნატეხებს შორის დინების მიმართულებით მოგვებრუნებინა ნავი. ღმერთმა საღ-სალამათი გადაგვიყვანა და ჩამოვედით კალუგაში. შემდეგში, როცა ბერთან ჩავედი და მოვუყევი ამ მგზავრობის სიძნელეები, მან მითხრა: „შენ წინასწარ უნდა მამცნო შენი სურვილები – მე ყველაფერს მოგიწყობ“.

ქრისტეშობის დღესასწაულისთვის მე და ჩემი შვილები ოპტინაში ჩასასვლელად ვემზადებოდით. თვითონ უკვე არ ვჭამდი ხორცს, მაგრამ ბავშვები მეცოდებოდა, დასუსტების მეშინოდა. იმასაც ვფიქრობდი: შეიძლება ინანონ, რომ სადღესასწაულოდ სახლში არ დარჩნენ-მეთქი. საცდურის ასაცილებლად თან შებოლილი ლორის საუკეთესო ნაწილი წავიღე, ვიფიქრე, ჩუმად ცოტ-ცოტას მივცემ-მეთქი. ჩასვლისთანავე ვაუწყე ბერს ამის შესახებ. მან კი მითხრა: „არასოდეს წამოიღო მონასტერში ხორცი. ერთმა წამოიღო, ხორცში ტრიხნინა განვითარდა და ისიც მოიწამლა“. იქიდან დაბრუ-ნებულმა შვილებს ვუთხარი: „შვილებო, სამი დღე მოითმინეთ, ჩახვალთ სახლში და შეჭამთ ხორცს“. სახლში ჩამოსულებს კი მატლების მიერ შეჭმული ხორცი დაგვხვდა და გადავყარეთ.

მონასტრის სენაკებში ყოფნის ჟამს ვნახე, რომ ყველა ხის ჯვარს ატარებს ჯვარცმით. მეც მოვინდომე ასეთის ყიდვა. ამგვარად შევიძინე ოპტინაში ძალიან კარგი ჯვარი. მივიტანე ბერთან და ვთხოვე, დაველოცე ამ ჯვრით. მამაომ აიღო ჯვარი ხელში, ისე ძლიერად დამარტყა თავში, რომ წარწერა „იესო ქრისტე“ მოტყდა და ვთქვი: „რა ცუდია, რომ ნაწილი მოტყდა!“ ვნახე, რომ განსაკუთრებულად მაკვირდებოდა ბერი. ავიღე ნატეხი და მივადე იმ ადგილზე, საიდანაც მოტყდა. ვიფიქრე, სახლში მივაწებებ-მეთქი, მაგრამ მამაოს დაჟინებული მზერით თვითონ მიეწება. აი, უკვე მრავალი წელია ამ ჯვარს ვატარებ და მთლიანად ჩამოსხმულივითაა. რამდენი იარა ამ ჯვარმა ჩემთან ერთად, ხშირად იღლიაშიც კი ვიდებდი, მაგრამ ეს ნატეხი არასოდეს მომძვრალა, ასე მტკიცედ მიაწება მამაომ თავისი გამოხედვით.

1890 წლის გაზაფხულზე ჩამოვედი და აღსარების სათქმელად უნდა მივსულიყავი მასთან. მითხრეს, რომ მამაომ მიიღო დეპეშა ვორონეჟის მღვდელმთავრის – მეუფე ბენიამინის გარდაცვალების შესახებ. მან ხალხის მიღება შეწყვიტა და ორ საათამდე ყველა გაუშვა. მეც წავედი. ორ საათზე მოვედი ბერთან. მან აღსარებაზე დამიძახა. მე მუხლი მოვიდრიკე და ვთქვი: „მამაო! თქვენ სამწუხარო ცნობა მიიღეთ – თქვენი საყვარელი მეუფე გარდაიცვალა“. – „დიახ, – მიპასუხა ბერმა, – ორმაგი განსაცდელია: ეს გარდაიცვალა, ჩვენსას კი გადაიყვანენ ვორონეჟის ეპარქიაში“. მე გავშეშდი. ჩვენი მეუფე ძალიან მიყვარდა. ის ძალიან დამეხმარა აყვანილი შვილის გამართლმადიდებლებაში. შემპირდა, რომ გამოცდებზეც დაიცავდა ერთი მასწავლებლის რისხვისგან. ბერის წინასწარხედვას ვერ მივხვდი და გაკვირვებულმა ვკითხე მას: „ამაზე უკვე ლაპარაკობენ?“ – „დიახ, – მიპასუხა მან და მიბრუნდა, – დადის ხმები. იქ კარგი მეუფეა საჭირო, ხოლო ასეთი სხვა არავინაა“. მე ჩემი ნათლული მაწუხებდა და ვთქვი: „ღმერთო! ვინ დაეხმარება მას?“ – და მისი სახელი ვთქვი. მამაომ მტკიცედ მიპასუხა: „მეუფე თვითონ დაეხმარება“. მე მისგან გაოგნებული გამოვედი. რას ამბობს ის: ჩვენს მეუფეს გადაიყვანენ, თვითონვე დაეხმარება გამოცდებზე, რომლებიც გვიან ივლისის თვეში მთავრდებოდა, ჯერ კი ადრეული გაზაფხული იყო. რამდენიმე ხანში კი პეტერბურგიდან დეპეშა მოვიდა ყოვლადუსამღვდელოესი ანასტასის ვორონეჟის ეპარქიაში დანიშვნის შესახებ. ამას არავინ ელოდა, მაგრამ წინასწარმეტყველი მამა ამბროსის ნათქვამი ზუსტად ახდა. ჩემს შვილსაც მეუფე ანასტასი დაეხმარა და გადაიყვანეს კიდეც ვორონეჟში“.

აქ ამ ქალბატონის თხრობა წყდება, რადგან სხვებს მიეცეს საშუალება მამა ამბროსის ცხოვრების აღწერისა.