წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

მეორე ნაწილი

თ ა ვ ი 5.

ბერის მესაჭეობა:
სასწაულები და გამონათქვამები
(წინა თხრობის გაგრძელება)

კურნების დიდი ნიჭი ჰქონდა მამაოს. ბავშვობიდან თავის საშინელი ტკივილები მაწუხებდა, რომელიც უკიდურეს უძლურებამდე მიმიყვანდა ხოლმე. ისინი სხვადასხვა მტკივნეული გამოვლინებებით იწყებოდა, შემდეგ რომელიმე წარბთან გაჩერდებოდა და ზოგჯერ სამი დღე-ღამის განმავლობაში გრძელდებოდა. ერთხელაც, ბერთან ყოფნისას, ძალიან შემაწუხა ტკივილმა. საერთო კურთხევისას ჩუმად ჩავჩურჩულე მამაოს, რომ ძალიან მტკიოდა წარბი. მან მკვირცხლად ჩამარტყა იმ ადგილას და ტკივილი თვალის დახამხამებაში გაქრა.

ერთ გაზაფხულს ყბაყურით ავადმყოფები მომრავლდა. დიდ მარხვაში ჩამოვედი ბერთან მოსამზადებლად. ჩემთან ერთად პერემიშლელი ქალბატონი ჩამობრძანდა და ისიც დაავადდა ყბა-ყურით. მიუხედავად ამისა, ის მაინც დადიოდა ბერთან. არ ვიცი მან გადამდო თუ ჩემით, მაგრამ მეც მეწია ავადმყოფობა. სახის ქვედა ნაწილი და ყელი გამისივდა, რადგან სენს თან ახლდა სიცხე, ტკივილი და შესივება. მივედი ბერთან და გასივებული ნიკაპი ვაჩვენე. მან თავი მუხლებზე დამადებინა. მარჯვენა ხელით ხალხს ლოცავდა, ხოლო მარცხენათი კი მაგრად უჭერდა გასივებულ ადგილს. ჩამუხლული რომ ავდექი, ავადმყოფობა თითქოს არც ყოფილა. არ მტკიოდა და არც გასივებული მქონდა.

კიდევ ერთი სასწაული გადამხდა. ხალხმრავლობისას ხელი მკრეს გულ-მკერდის იმ არეში, რომელიც ადრეც მტკიოდა. ამ ადგილს, ექიმების რჩევით, განსაკუთრებით უნდა გავფრთხილებოდი, რადგან კიბოს გაჩენას ძლივს დავაღწიე თავი. ტრავმამ კი ძლიერ მატკინა და შესივება და ტკივილი დამეწყო. მივედი ბერთან და ისე, რომ არც მიჩვენებია მტკივნეული ადგილი, უბრალოდ ვთქვი, რაც შემემთხვა. მამაო თვითონ მიხვდა, სად და რა მტკიოდა, ჯვარი გადასახა ჩემს მტკივნეულ ადგილს და თქვა: „ხელები რატომ წინ არ გქონდა?“

ეს სიმართლე გახლდათ. იმ მომენტში თავსაფარი გადავიწიე უკან და იმ დროს მატკინეს. მალე ტკივილიც გაქრა. მახსოვს ბერის შესანიშნავი წინასწარხედვა. იმ დღეს სახლში მოვემგზავრებოდი და რადგან ბერი სუსტად მომეჩვენა, ვწუხდი. კარებთან რომ მივიდა, უკნიდან ჩუმად ჯვარი გადავსახე. უცბად ჩემკენ შემოტრიალდა და დაკვირვებით შემომხედა. მე კი უკვე ხელი ძირს დაშვებული მქონდა, თითქოს არაფერი გამიკეთებია.

შემდგომ ჩამოსვლაზე ძალიან ბევრი ხალხი იყო და მეც ბერის სისუსტის მეშინოდა, ამიტომ გულში ასე ვლოცულობდი: „უფალო იესო ქრისტე, შეეწიე ჩემს ბერს, მღვდელ-მონაზონ ამბროსის და მისი წმინდა ლოცვებით შემიწყალე მე, ცოდვილი“. არ ვიცი, რამდენი ხნის განმავლობაში ვლოცულობდი. ერთხელაც გვიან საღამოს მივედი ბერთან. ხალხი თითქმის აღარ იყო. მამაო გამოვიდა მინაშენში და სავარძელში ჩაჯდა. მე მის გვერდით ვიდექი და გულში ჩემს ლოცვას ვიმეორებდი. მან მომიშვირა ფეხები და მითხრა: „გამომიცვალე ფეხსაცმელი“. როცა დავიხარე და წინდების ჩაცმა დავუწყე, მან ჩემი აზრების საპასუხოდ ყურში ჩამჩურჩულა: „რამეთუ ერთ არს ღმერთი და ერთ არს შუამდგომელ ღმრთისა და კაცთა, კაცი იესუ ქრისტე“ (1 ტიმ. 2, 5).

მახსენდება მრავალი მსგავსი შემთხვევა, რომლებიც მე არ მეხებოდა და ბერის მჭვრეტელობას ამტკიცებდა. ჩავწერ ყველაზე გამორჩეულებს.

ჯოხის დარტყმით ჩემს თვალწინ მან განკურნა ახალგაზრდა კაშირელი მონაზონი, რომელიც ფეხებისა და მთელი სხეულის კრუნჩხვებით იყო დაავადებული.

ერთ ჩამოსულ ქალბატონს ჩემს თვალწინ ხალხმა ხელი ჰკრა. მან თავი ვერ შეიკავა, დაეცა, დაეჯახა კარადას და ძლიერ დაშავდა. ის ბერთან მიიყვანეს. მან სწრაფად დაუწყო ზურგზე ჯოხით ცემა. ის ქალბატონი შემდეგში ჰყვებოდა, რომ მას ეწყინა კიდეც მაშინ ბერის მოქმედება. იქიდან გამოსული არანაირ ტკივილს არ გრძნობდა და მხოლოდ მაშინ მიხვდა, რომ ბერმა ის განკურნა.

ბერთან შორეული მხრიდან ჩამოვიდა ვიღაც ბატონი, ორ ახალგაზრდა გოგონასთან ერთად. უფროსი 20 წლის იყო, უმცროსი კი – 17-ის. ორივე ძალიან ლამაზი იყო. ბერმა რამდენჯერმე მიიღო ისინი, მაგრამ ყურადღებას მარტო უფროსს აქცევდა და რჩევებსაც მხოლოდ მას აძლევდა, უმცროსს კი მხოლოდ ლოცავდა. დამშვიდობებისას ბერმა მამას და უფროს ქალიშვილს ხატები აჩუქა, უმცროსს კი არაფერი მისცა. მამის კითხვაზე ბერმა უპასუხა: „მას არაფერი სჭირდება“. უმცროსმა ვერ მოითმინა და უთხრა მას: „მამაო! ჩემი და დაასაჩუქრეთ და სამახსოვრო მიეცით, მე კი არაფერი მომეცით?“ – „შენ არაფერი გჭირდება, – უთხრა ბერმა, – ეს ხომ არ მოგცე?“ და მამაომ მაგიდაზე რაღაც გრძელი, ვიწრო და ცარიელი პატარა ყუთი (კუბოს მსგავსი) მოძებნა და მისცა მას. ამ ცარიელი ყუთით გაემგზავრა ის. ოპტინიდან კალუგაში ჩასვლამდე ის გაცივდა და შეუძლოდ გახდა, ხოლო სამ დღეში კალუგის სასტუმროში გარდაიცვალა.

ერთხელაც ოპტინაში საზიარებლად ვემზადებოდი. ხალხი ბლომად იყო ჩამოსული. ჩემი თანდასწრებით ჩამოვიდა კურსკიდან ორი ქალბატონი. ერთი მემამულე გახლდათ, მეორე კი – ქალაქელი. ეს უკანასკნელი, ჩამოსვლამდე ცოტა ხნით ადრე დაქვრივდა. დარჩა ექვსი შვილით და უზარმაზარი საქმით ხელში, რომლის თაობაზეც რჩევისთვის იყო მამაოსთან ჩამოსული. მემამულეს რატომღაც ოპტინაში დარჩენა უბრძანა, ხოლო ის ქვრივი რამდენიმეჯერ პირდაპირ შეხვედრის შემდეგ გაუშვა სახლში და უთხრა, რომ წასულიყო ტიხონოვის მონასტერში და ღირსი ტიხონის წმინდა საფლავი მოელოცა. მემამულეც ითხოვდა სახლში და შემდეგ წმინდა ტიხონთან წასვლას, მაგრამ მამაო არ უშვებდა. მე ძალიან მტკიოდა კბილი და ვიწექი მამაოსთან მინაშენში სავარძელზე, ამიტომაც გავხდი მათი საუბრის მოწმე. ახალგაზრდა ქვრივი გაემგზავრა, ხოლო მემამულე დარჩა. ის ძალიან უკმაყოფილო იყო ბერით, რომ აქ დაიტოვა. გავიდა ორი დღე და მე შევამჩნიე, როგორც კი მამაო ჩვენს დასალოცად გამოვიდოდა, ის კანკალს იწყებდა და შიგნიდან რაღაც გაუგებარი ხმები გამოსდიოდა. მამაო უკან შევიდოდა და ისიც დამშვიდდებოდა. ის თვითონ არ ითხოვდა მამაოსთან შეხვედრას. როცა მამაო მომსახურის პირით დაიბარებდა, ისიც მოდიოდა. ერთხელაც გამოვიდა მამაოს ოთახიდან და ხელში წმინდა პანტელეიმონის წმინდა ნაწილებიდან ჩამოტანილი ზეთით სავსე პატარა ბოთლი ეჭირა, მამაოს სენაკიდან გამოტანილი. ეტყობა, მამაომ თვითონ მისცა მას, მაგრამ მან ხელად მე შემომაძლია, თან ჯიუტად, რომ მე თითქოს ავად ვიყავი და მას კი ეს არ სჭირდებოდა. ბოლოს ვერ მოითმინა. ორი დღის მერე ბერის კურთხევის გარეშე იქირავა ცხენები და ვიღაც ორ თანამგზავრთან ერთად ტიხონოვის მონასტერში წასასვლელად გაემზადა. იქიდან კი სახლში წავიდოდა. ეტლში ჩასხდომისას იკამათა ვიღაც თანამგზავრთან და ისეთი შეუდრეკელი აღმოჩნდა, რომ იმ ბატონმა კამათის გაგრძელება არ მოინდომა და გადაჯდა წინ. მას გაუმართლა. როგორც კი ბორნით გადალახეს მდინარე ჟიზრდა, ყველასთვის მოულოდნელად უზარმაზარი ჯაჭვი რომლითაც ბორნის მორი იყო დამაგრებული, მოწყდა და ამ ქალბატონს მოხვდა თავში ისე მაგრად, რომ სიცოცხლის ყოველგვარი ნიშანწყლის გარეშე მოიყვანეს უკან სასტუმროში. თავი გატეხილი ჰქონდა. ცოცხალი დარჩა, მაგრამ – მეხსიერებადაკარგული. მისი სიცოცხლე საფრთხეში იყო. მამაოსთან გაიქცნენ მომხდარის მოსახსენებლად. მან თავისი კაბა გამოიტანა, რათა ის დაეფარებინათ დაშავებულისთვის. ის მალე გონს მოვიდა. მამაომ აგვიხსნა მორის მოწყვეტის მიზეზი, რასაც ჩვენ ვერ ვიგებდით. მან თქვა: „ბევრი (ე.ი. ეშმაკი) დაჯდა მასზე“. ჩვენ, ვინც მონასტერში ვიყავით, ბერებთან ერთად მივდიოდით გაწყვეტილი მსხვილი ჯაჭვის სანახავად. ამრიგად ის ქალბატონი, რომელსაც თავისი ნებით არ უნდოდა დამორჩილებოდა ბერს – უნებლიეთ დარჩა მის გვერდით საცხოვრებლად. მე ამ დროს წავედი მონასტრიდან და არ ვიცი რამდენ ხანს დარჩა ის აქ საცხოვრებლად. რამდენიმე თვის შემდეგ გამოველაპარაკე ერთ კურსკელ არქიმანდრიტს, რომლის მამაც ზემოხსენებული ქალბატონის მამულში მსახურობდა მღვდლად. მან მითხრა, რომ ის მემამულე თავის დროზე საშინელი მებატონე იყო და მრავალი მძიმე ცოდვა აწვა მათს ოჯახს, რის გამოც ის ეშმაკეულს დაემსგავსა. შვილებმა დატოვეს და აი, ისიც წავიდა მამა ამბროსის რჩევის მისაღებად.

მახსოვს მამაოსთან ორი და ჩამოვიდა, ერთი გათხოვილი და მეორე ახალგაზრდა გოგონა. ბერი საერთო კურთხევაზე გამოვიდა. გათხოვილი ეკითხებოდა მას, აკურთხებდა თუ არა უმცროსი დის გათხოვებას მეზობელ გუბერნიაში, რომელიც ასორმოცდაათი ვერსით იყო დაშორებული: საქმრო ძალიან კარგი ადამიანიაო. მამაომ შეხედა გასათხოვარს და ჰკითხა: „შენ თავი გტკივა?“ მან უპასუხა: „დიახ“. – „მარცხენა გვერდი გტკივა?“ – „ძალიან მტკივა,“ – უპასუხა გოგონამ. მაშინ გათხოვილ დას მიმართა: „როგორ უნდა გაათხოვო? ერთი წელი მოიცადოს“. მამაო რომ წავიდა, მათი საუბარი მომესმა. უფროსი და ეუბნებოდა: „შენ რა, გვერდი გტკივა? ჩემთვის არასოდეს გითქვამს ამის შესახებ“. მან კი წყნარად უპასუხა: „გიმალავდი“.

ერთხელ, გაზაფხულის წყალუხვობისას ვიყავი ბერთან. ჩემი თანდასწრებით ჩამოვიდა მასთან ვიღაც ხე-ტყის მწარმოებლის ქვრივი, რომელიც ქმრის სიკვდილის შემდეგ აგრძელებდა მეუღლის საქმიანობას. წყალდიდობამ ათასი მანეთის ხე-ტყის მასალა წაიღო. ისიც მოვიდა ბერთან იმის საკითხავად, რა უნდა ექნა. მამაომ საერთო კურთხევაზე ჩემი თანდასწრებით დამაჯერებლად უთხრა: „ამა და ამ ადგილას გაემგზავრე და იქ იქნება შენი ხე-ტყე. 500 მანეთის მასალას დაიბრუნებ, ხოლო ნახევარი დაიკარგა“. მან ჩაიმუხლა მამაოს ფეხებთან და წავიდა.

ოპტინის სკიტიდან 15 ვერსის მოშორებით ცხოვრობდა ტყის მცველი თავისი ცოლ-შვილით. ერთხელ, ზაფხულში, წირვის მერე შემოიჭრა მინაშენში ტყის მცველის მეუღლე ყვირილით და თვალცრემლიანი. მას უმცროსი ვაჟი დაჰკარგვოდა. თურმე ცოლი რაღაც საქმეზე ცხენით წასულა ქალაქში, ხოლო ტყის მცველი – ტყეში. ბავშვები მარტო დარჩნენ. უფროსი გოგონა ხუთი წლის, ხოლო უმცროსი ბიჭი ერთი წლის იყო. ის დადიოდა, მაგრამ ჯერ ვერ ლაპარაკობდა. ის გაეკიდა დედას ყვირილით, მაგრამ მას იმედი ჰქონდა რომ უფროსი გოგონა გააჩერებდა და უკანმოუხედავად წავიდა. დიდხანს ესმოდა ბავშვის ტირილი. ქალაქიდან და ტყიდან დაბრუნებულ ცოლ-ქმარს ვაჟი შინ არ დახვდათ. სახლში მხოლოდ გოგონა იყო. მთელი ღამე და მთელი დილა ეძებდნენ, მაგრამ ამაოდ. როცა ძალა გამოეცალათ და გადაწყვიტეს, რომ ბავშვი მგლების ლუკმა გახდა, მოვიდნენ ბერთან. დედა საცოდავი შესახედავი იყო. ბერმა მაშინვე მიიღო ისინი და დაუყოვნებლივ ყაზანის ღვთისმშობლის ხატთან პარაკლისის გადასახდელად გააგზავნა ისინი, შემდეგ კი ისევ ბავშვის საძებნელად უნდა წასულიყვნენ. პარაკლისი გადაიხადეს და ძებნაც შედეგიანი აღმოჩნდა. საყარაულო სახლიდან ოთხ ვერსში ნახეს უვნებლად თავისი შვილი. ის ბუჩქის ძირას იჯდა. მიუხედავად იმისა, რომ დღე-ღამეზე მეტი დრო უკვე გასული იყო, მას არც შიმშილი და არც ნამტირალევი ეტყობოდა. მას თითქოს ეძინა. ყველაფერი ეს ჩემს თვალწინ მოხდა. ჩემი თვალით ვნახე და ჩემი ყურით მოვისმინე.

ერთმა შემთხვევამ საშინლად შემაწუხა. ზაფხულის თბილი დღეების ჟამს, როცა ხალხის დიდი ნაკადი მოდიოდა, ბერს ჩვეულებად ჰქონდა გარეთ გამოსვლა და იქ ლოცავდა მათ. ამისთვის მინაშენიდან ჭამდე ზღუდე იყო გაკეთებული (ეს ჭა ბერის კურთხევით გათხარეს, რათა სტუმრებს წყურვილი მოეკლათ). ზღუდის ერთ მხარეს გაივლიდა ბერი თავისი მომსახურეებითურთ, ხოლო მეორე მხარეს კი ხალხი იდგა. ბერი ლოცავდა რიგში დამდგარ ხალხს და, ამავდროულად, პასუხობდა მათ შეკითხვებს. ჭიდან არცთუ ისე შორს იდგა მამაკაცი ხუთიოდე წლის ბიჭთან ერთად. ბერი რომ მიუახლოვდა, ამ მამაკაცმა ბიჭი ხელში აიყვანა, რათა ორივეს მიეღოთ კურთხევა. ამ დროს ბავშვმა სულის შემძვრელი ყვირილი მორთო. ის საშინლად, ჩემთვის დღემდე ჯერ არნახულად, იკრუნჩხებოდა მამის ხელში. მისი სხეული რკალივით მოიღუნა. მიუხედავად იმისა, რომ მამა ძლიერი, ზორბა კაცი იყო, ბიჭი ვერ მოიყვანა ბერთან. მამაო გაჩერდა, მკაცრად შეხედა მამას და უთხრა: „სხვისი მოგიპარავს?“ – „დიახ, შევცოდე, მამაო,“ – იყო პასუხი. – „აი შენ სასჯელი,“ – თქვა ბერმა. ამ სიტყვებით მოშორდა მამაო მას. უბედური კაცი კი შვილითურთ კურთხევის გარეშე დარჩა.

მამაო გულმოწყალე გახლდათ მომნანიებელი ცოდვილების მიმართ.

ერთხელ მასთან მოვიდა ვიღაც ქალი, რომელსაც სიყრმის ცოდვა აწუხებდა. მას ძალიან ეშინოდა გამოჩენილიყო წმინდა ბერის თვალწინ. რამის თქმაზე ფიქრიც კი ზედმეტი იყო, მხოლოდ მისი ნახვა და კურთხევის აღება სურდა. მას სენაკში დაუძახეს. მამაომ მოფერებით შეხედა მას და ასეთი სიტყვებით შეხვდა: „სიდორი და კარპი კოლომნაში ცხოვრობდნენ, ცოდვა და უბედურება ვის არ შეყრია“. მან მწარე ცრემლებით იტირა, ჩაუვარდა ბერს ფეხებში და აღიარა თავისი ცოდვა.

სრულიად საპირისპირო შემთხვევა მოხდა მეორე ქალბატონთან, რომელიც იგივე ცოდვით ჩემთან ერთად ჩამოვიდა ბერთან. ის სინანულით კი არ ჩამოვიდა, არამედ იმის საკითხავად, თუ როგორ მოეწყო თავის ცხოვრება. მამაო მას არ უშვებდა. ის თავიდან ძალიან თამამად ითხოვდა ბერთან შეხვედრას, შემდეგ კი უფრო და უფრო თავმდაბალი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ვთხოვდით, ბერი მაინც უარზე იდგა. ის ქალბატონი ჩემი ნაცნობი გახლდათ და ბერს ვთხოვდით დახმარებას, მაგრამ მაინც უარით მისტუმრებდა. იქამდე მივიდა, რომ ქალმა გულიანად იტირა. მეც გამაწამა. უბედურება მხოლოდ ის კი არ იყო, რომ ბერი არ უშვებდა, არამედ ისიც, რომ ამას ყველა ხედავდა. ასე მიიყვანა მამაომ ის ცოდვის აღიარებამდე, რათა შერცხვენოდა. ამის მერე მიიღო გულწრფელი სინანულით და დაეხმარა კიდეც რჩევებით. ასე ეხმარებოდა წმინდა ბერი სულით სნეულებს.

საერთო კურთხევაზე მამაოს მიერ ნათქვამი სიტყვებიდან ბევრი დამამახსოვრდა, ბევრიც დამავიწყდა. ის ხშირად ამბობდა ასე:
„კეთილის თქმა – ვერცხლის გაბნევაა, ხოლო კეთილგონიერი დუმილი – ოქრო“.

„უმჯობესია წინასწარ ხედავდე და გაჩუმდე, ვიდრე თქვა და შემდეგ მოინანიო“.

„მე ვაგდებ ანკესს მრავალი კაუჭით. ყოველ მათგანზე ნადავლია, მხოლოდ მიღება უნდა იცოდეთ“.

„რის გამო შეიძლება იყოს ადამიანი ცუდი? იმის გამო, რომ დაავიწყდა ზემოთ ღმერთის ყოფნა“.

„ვისაც ჰგონია, რომ რაღაცა აქვს, ის დაკარგავს“.

„ადამიანები ფარისევლური სიმართლით ღვთის სასუფეველს ვერ დაიმკვიდრებენ. ამ შემთხვევაში ჩვენი სიმართლე მრუდეა“. მსმენელთაგან იკითხეს: „რას ნიშნავს, მამაო, ეს?“ ბერმა უპასუხა: „ესენი ის

ადამიანებია, ვინც ლოცულობს და მოწყალებასაც გასცემს“. ამ დროს ბერს უკიდურესად სერიოზული სახე ჰქონდა.

შეუდარებლად ადვილია საქმის შესწავლა, თუ თვითონ აკეთებ. ამაზე ბერი ამბობდა: „თეორია – ხელმწიფის კარზე მომუშავე ქალია, ხოლო პრაქტიკა – როგორც დათვი ტყეში“.

„ასწავლო ადამიანს სულიერი ცხოვრება ძალიან ძნელია. ეს იგივეა, – აგრძელებდა ბერი ხუმრობით, – რომ ასწავლო გლეხკაცს სიტყვა „მდივნის“ თქმა. ის მაინც ვერ იტყვის.“ აქ ვიღაცამ ხალხიდან თქვა: „მამაო! თქვენ ხშირად იგავებით ლაპარაკობთ. ჩვენ არ ვიცით, როგორ გავიგოთ“. ბერმა უპასუხა: „ქვეყანა ჭკვიანებად და ბრიყვებადაა დაყოფილი. ერთხელაც შეხვდნენ ბრძენი და ბრიყვი. ბრძენმა ასწია ხელი და ცაზე მიუთითა, შემდეგ მიწაზე. მან იგულისხმა, რომ ღმერთმა შექმნა ცა და მიწა. ბრიყვმა კი ბრძენის მოქმედება თავისებურად ახსნა: აი, მე შენ მოგკიდებ თმებში ხელს, ამოგაგლეჯ და დავყრი მოწაზე. მაშინ ბრიყვმაც ასწია ზემოთ ხელი, შემდეგ ქვემოთ და ბოლოს თითით ირგვლივ შემოხაზა. ამით ის მიანიშნებდა, რომ მე შენ აგწევ, შემდეგ დაგანარცხებ მიწაზე და თმებით გათრევ. ბრძენმა მისი მოქმედება ასე გაიგო: შემოქმედმა შექმნა ცა, მიწა და ყოველივე ჩვენს ირგვლივ“.

„ჩვენთან ბრიყვულიც კარგია. ჩვენთან გაურეცხავი თეთრეულიც თეთრია ხოლმე“.

„აუსრულებელი დაპირება – იგივეა, რაც კარგი ხე უნაყოფოდ“.

„იყიდო – იგივეა, რაც ტილის მოკვლა, ხოლო გაყიდვა – იგივეა, რომ რწყილი დაიჭირო“.

გვიხსნიდა რა ფსალმუნის სიტყვებს: „მთანი მაღალნი ირემთა, კლდენი შესავედრებლად კურდღელთა“ (ფსალმ. 103, 18), ბერი ამბობდა: „ირმები, ესენი მართლებია კლდეზე, ე.ი. მაღლა დგანან.
კურდღლები კი – ცოდვილები. მათი თავშესაფარი – ქვაა. ეს ქვა კი თვითონ ქრისტეა, რომელიც მიწაზე მართალთა სახსნელად კი არ მოვიდა, არამედ – ცოდვილთა სინანულში მოსაყვანად“ (მათ. 9.13).
ერთხელაც მარტო მე მითხრა: „მართლები ცათა სასუფეველში პეტრე მოციქულს შეჰყავს, ხოლო ცოდვილები – ზეციურ დედოფალს“.

ყოველი ადამიანი თვითონაა თავისი განსაცდელების მიზეზი. ამის თაობაზე ბერი ხშირად იმეორებდა ანდაზას: „ყველა თვითონაა თავისი ბედის მჭედელი“.

„ძალით გამოთხოვილი ჯვრის ტარება ძნელია. უმჯობესია უბრალო გულით მიენდო ღვთის ნებას.“ „სარწმუნო ღმერთი, რომელიც არ დაუშვებს, რომ თქვენს შესაძლებლობაზე მეტად გამოიცადოთ, არამედ განსაცდელში გამოსავალს მოგცემთ, რომ შესძლოთ ატანა“ (1 კორ. 1013). „რადგან ვინც უყვარს, იმას წვრთნის უფალი. სცემს ყოველ შვილს, ვისაც ღებულობს. აიტანეთ წვრთნა, ღმერთი ისე გეპყრობათ, როგორც შვილებს. განა არის ისეთი შვილი, რომელსაც მამა არ წვრთნიდეს? ხოლო თუ დარჩებით წვრთნის გარეშე, რაშიც ყველა მოზიარეა, მაშინ თქვენ ნაბუშრები ყოფილხართ და არა შვილები“ (ებრ. 12, 6, 8). და დაამატა: „ერთგან წვიმა ითხოვე ღვთი-სგან, სხვაგან კი – წვიმა რომ არ იყოს: გამოვა ის, რაც ღმერთს უნდა“.

ერთ ქალს სიბერის გამო ეშინოდა მონასტერში ცხოვრების და სულ ამბობდა: „მონაზვნური კანონების შესრულება არ შემიძლია“. მამაომ მას შემდეგი მოთხრობით უპასუხა: „ერთი ვაჭარიც სულ ასე ამბობდა: ეს არ შემიძლა, ის არ შემიძლია. ერთხელ მიდიოდა ღამით ციმბირში ორ ქურქში შეხვეული. უცბად შორს რაღაც სინათლე დაინახა. დააკვირდა და შენიშნა, რომ მგლების ხროვა უახლოვდებოდა. შველის მოლოდინი არსაიდან იყო. ის გადმოხტა ციგიდან, დაავიწყდა სიბერე და სისუსტე და ერთ წუთში აძვრა ახლოს მდგარ ხეზე. შემდეგში ამბობდა, რომ ადრე არასოდეს ამძვრალა ხეზე. აი, შენი – „არ შემიძლია“, – დაამატა ბერმა.
მამაოს ფსალმუნის შემდეგი სიტყვების განმეორება უყვარდა: „მშვიდობა მრავალ არს მათ თანა, რომელთა უყვარს შჯული შენი, და არა არს მათ თანა საცდურ“ (ფსალმ. 118, 165).

მონაზვნები (დები) ჩიოდნენ, რომ მათ აჯავრებენ, ამხელენ და ებრძვიან. მამაო ჩვეულებრივ პასუხობდა: „მლოცველი (მაკურთხეველი) ტუჩები არ ბრაზობენ“. მამაოს უყვარდა უბრალოება და ამბობდა: „სადაც უბრალოებაა, იქ ანგელოზები მრავლადაა, ხოლო, სადაც ხელოვნურობაა (ბრძნობა), იქ – არც ერთი“.

ერთი მონაზონი გამორჩეულ მორჩილებაში იყო. მან შესჩივლა ბერს, რომ ებრძვიან. მან უპასუხა: „ვინც გვაძაგებს, ის გვჩუქნის, ხოლო ვინც გვაქებს, ის გვპარავს“.

ჩემი ნაცნობი მონაზონი განსაცდელების გამო ჩიოდა. მამაო კი პასუხობდა: „მზე რომ მუდამ ანათებდეს, მაშინ მინდორში ყველაფერი გახმება, ამიტომ წვიმაა ზოგჯერ საჭირო. თუ მუდამ იწვიმა, მაშინ ყველაფერი დალპება, ამიტომ საჭიროა ქარი, რომ გააშროს. თუ არასაკმარისად იქროლა, მაშინ საჭიროა ქარიშხალი, რომ ყველაფერი გაიტანოს. ეს ყველაფერი ადამიანისთვის თავის დროზე საჭიროა იმიტომ, რომ ის ცვალებადია“. შემდეგ დაამატა: „როცა ფაფას ავადუღებთ, მაშინ ვნახავთ, რასაც ვაკეთებთ“. მაშინ ვერც იმან და ვერც მე, ცოდვილმა, ვერ გავიგეთ ბერის სიტყვები. დედაოსთვის კი ეს წინასწარუწყება იყო, რომელიც შესანიშნავად აღსრულდა.

ერთი დედათა მონასტრის წინამძღვარი ამბობდა, რომ სავანეში სხვადასხვა ხალხი მოდიოდა დასარჩენად და მათთან ძნელი იყო ურთიერთობა. მამაომ უთხრა: „მარმარილო და ლითონი – ყველაფერი ივარგებს“. შემდეგ გააგრძელა: „სპილენძის საუკუნე, რკინის რქა, ვის არ წაამტვრევს რქებს. წმინდა წერილში წერია: „და ყოველნი რქანი ცოდვილთანი შევმუსრნე, და ამაღლდეს რქაÁ მაღლისაÁ“ (ფსალმ. 74). ცოდვილებს ორი რქა აქვთ, ხოლო მართლებს ერთი – ეს სიმდაბლეა.

ბერი იმავე მონაზონს ეუბნებოდა: „თუ ქამრის შესაკრავს მოჰგლეჯ, ქამარს დაკარგავ. განსვენებულ ხელმწიფე პეტრე დიდს გუნდში გალობა უყვარდა. მასთან გალობდა ერთი დიაკონი, რომელსაც კარგი ხმა ჰქონდა. ის ძალიან მორცხვი იყო და ისე ეშინოდა მეფის, რომ ხელმწიფე მუდამ ძალით ამღერებდა. შემდეგ ისე შეეჩვია, რომ ფარავდა მთელი გუნდის და ხელმწიფის ხმასაც. მაშინ პეტრე დიდმა გასაჩერებლად მოქაჩა სახელურზე, მაგრამ არაფერი გამოუვიდა. ხელმწიფე ანჯღრევს, ის კი უფრო ყვირის“.

აქვე მამაომ საკუთარ თავზე მოგვითხრო: „პატარაობისას ძალიან მიყვარდა მამის საჯინიბოში ერთი ცხენის ცემა. ის მშვიდი იყო, მაგრამ დედა მაფრთხილებდა: ‹‹თავი დაანებე!›› მე არ ვუსმენდი. მივხოხდებოდი და სულ ვცემდი. ის სულ ითმენდა, მაგრამ ერთხელაც დამარტყა უკანა ფეხი და ისე ამაგლიჯა თავზე ტყავი, რომ დღემდე ნიშანი დამრჩა“. ეს მამაომ საკუთარ თავზე გვიჩვენა. ვისაც ეხებოდა ეს, ის იგებდა კიდეც.
„რამდენჯერ უნდა ჭამო დღეში?“ – იკითხა ვიღაცამ ხალხიდან. მამაომ მაგალითით უპასუხა: „ცხოვრობდა უდაბნოში ერთი ბერი და მოუვიდა ასეთი აზრი: რამდენჯერ უნდა ეჭამა დღეში. ერთხელაც შეხვდა პატარა ბიჭს და ჰკითხა ამის თაობაზე. ბიჭმა უპასუხა: „როცა მოგინდება – ჭამე“. – „თუ კიდევ მომინდება?“ – ჰკითხა ბერ-მა, – „ისევ შეჭამე, – უთხრა ბიჭმა. – „თუ კიდევ მომინდა, – ჰკითხა ბერმა მესამედ. – „შენ რა, ვირი ხომ არა ხარ?“ – ჰკითხა თავის მხრივ ბიჭმა ბერს. – „მგონი, დღეში ორჯერ უნდა ჭამო“, – დაამატა ბერმა.

ბერთან ვიღაც ქალბატონი ჩამოვიდა შორიდან, რომლის ქალიშვილი მონასტერში ცხოვრობდა. ეს ქალბატონი ძალიან მაღალი, სავსე ტანის საერო პიროვნება გახლდათ. მან პირველად ნახა ბერი საერთო კურთხევაზე. მისი სუსტი, პატარა და გამხდარი ხელების შემხედვარემ თქვა: „ამ პატარა ხელმა რა უნდა გააკეთოს?“ ბერმა კი შემდეგი ამბით უპასუხა: „მამაჩემს ძველი სახლი ჰქონდა, სადაც ჩვენ ვცხოვრობდით. იატაკის ფიცრები სიძველის გამო ირყეოდა. დარბაზის კუთხეში სერვანდი იდგა. ზედა თაროზე ვიწრო, მსუბუქი და ცარიელი მინის დოქი იდგა, ქვედაზე კი – მსხვილი თიხის ქოთანი. ერთხელაც ბავშვებმა სიცელქით, გაუფრთხილებლად დავაბიჯეთ იატაკის ფიცარზე, რომელზეც სერვანდი იდგა. ისიც შეირყა და ზემოდან პატარა დოქი ჩამოვარდა. თვითონ მთელი დარჩა, ხოლო მსხვილ ქოთანს სახელური მოტეხა. ყველას ძალიან გაგვიკვირდა“.

მამაო დროდადრო ფსალმუნის სიტყვებით მხვდებოდა: „თმენით დაუთმე უფალსა და მომხედნა მე და ისმინა ლოცვისა ჩემისაÁ. და აღმომიყვანა მე მღვიმისაგან გლახაკობისა და თიხისაგან უყისა და დაამტკიცნა კლდესა ზედა ფერხნი ჩემნი და წარმართნა სლვანი ჩემნი“ (ფს. 39: 2, 3, 4).
ბერი მეუბნებოდა: „ჭკუა კარგია, ორი – უკეთესი, სამი – გინდა გადააგდე“.

ამპარტავნებაზე: „ნუ ტრაბახობ ბარდავ, რომ ცერცვზე უკეთესი ხარ. დასველდები და თვითონ გასკდები“.

ერთი ქალბატონის ნაამბობზე, რომ ის ხიფათს გაექცა, თორემ შეიძლება, რაიმე ცუდი მომხდარიყო, მამაომ სიცილით უპასუხა: „ერთ ქოხში ორი ქალი ცხოვრობდა. უცბად ღუმლიდან ხის ნაჭერი გამოვარდა.

ერთი ქალი ეუბნება მეორეს შეშინებული: კარგია, რომ ჩემი ქალიშვილი ჯერ გაუთხოვარია, არ ჰყავს შვილი ივანუშკა და არ იჯდა აქ, თორემ თავს გაუტეხავდა“.

ერთხელ ბერის მოლოდინში მინაშენში ჯდომით ძალიან დავიღალეთ. მასთან შესულებს გვითხრა: „ვღლი ჩემს დამღლელს. დაღლილობა სიკვდილზე უარესია“.

კიდევ ამბობდა: „განსაცდელების ჟამს უფალს შეევედრები და გაგივლის, ტკივილს კი ჯოხითაც ვერ გარეკავ“.

მე შევჩივლე, რომ ახალგაზრდობის აღზრდა ძნელი იყო. მამაომ მითხრა: „მოთმინებითა თქუენითა მოიპოვეთ სულნი თქუენნი“ (ლუკ. 21, 19). „ხოლო რომელმან დაითმინოს სრულიად, იგი ცხოვნდეს.“ (მათ. 10, 22). შენ კი მოითმინე ყველასგან, ყველაფერი მოითმინე, შვილებისგანაც მოითმინე“.

ერთხელ მახსოვს, ძალიან მიჭირდა ავადმყოფ ქმართან, რადგან ის არანორმალური იყო, ამიტომაც მთელი მეურნეობა მე მაწვა კისერზე. სიკვდილი მსურდა, მაგრამ ბერს ამას არ ვეუბნებოდი. მამაო გამოვიდა ხალხის დასალოცად, შემომხედა და თქვა: „ერთი ბერი ამბობდა, რომ სიკვდილის არ ეშინია. ერთხელაც ტყიდან შეშა მოჰქონდა და ძალიან დაიღალა. დასასვენებლად ჩამოჯდა და ჩაილაპარაკა: ‹‹მოვკვდე მაინც;›› მაგრამ, როცა სიკვდილი გამოჩნდა, მას შეეშინდა და სიკვდილს შეშის კონის წაღება შესთავაზა“.

ბერი სიმდაბლეს გვასწავლიდა, არა გარეგნულს, არამედ შინაგანს. ერთხელ ხალხის დალოცვისას დაიწყო მოყოლა და თან მე მიყურებდა: „ერთ მონასტერში ცხოვრობდა მონაზონი, რომელიც მუდამ გაიძახოდა: „ოჰ, მე უბადრუკი!“ ერთხელაც სატრაპეზოში მოვიდა ერთი იღუმენი და ეკითხება: „შენ აქ წმინდა მამებთან რა გინდა?“ მონაზონმა უპასუხა: „იმიტომ, რომ მეც წმინდა მამა ვარ“.

კიდევ ამბობდა: „ერთი მონაზონის შესახებ დაირხა ხმა, რომ ის წმინდანი იყო და პირში ეუბნებოდნენ ამას. ის კი თავს ცოდვილს უწოდებდა და ამასთან ერთად თავმდაბლად თავს უხრიდა ყველას. ერთხელაც ჩვეულებრივ ვიღაცას უთხრა: „მე ცოდვილი ვარ“. მან კი უპასუხა: „ვიცი, რომ ცოდვილი ხარ“. მონაზონი აღშფოთდა: „როგორ? შენ რა, ჩემზე რამე გაიგე?“

„აი, – ჰყვებოდა ბერი, – ერთხელ ხელმწიფე ნიკოლოზ პავლეს ძე ჩამოვიდა საპატიმროში და პატიმრებს ეკითხებოდა, რისთვის მოხვდნენ ციხეში. ყველა მათგანი თავს იმართლებდა და ამბობდა, რომ უდანაშაულოდ დააპატიმრეს. მივიდა ხელმწიფე კიდევ ერთ მათგანთან და ჰკითხა: „შენ რატომ ხარ აქ?“ და მიიღო ასეთი პასუხი: „ჩემი დიდი ცოდვების გამო საპყრობილეც ცოტაა“. მაშინ ხელმწიფე შემოუბრუნდა მის გამცილებელ ჩინოვნიკებს და უთხრა: „ახლავე გაუშვით გაათავისუფლეთ“. ამასთან მამაომ მე შემომხედა.

ამ დროს ხალხში ვიღაცამ თქვა: „მამაო! თქვენ ვის არ დაამდაბლებთ? ვინ არ დაგემორჩილებათ თქვენ?“ ამის საპასუხოდ ბერმა უამბო შემდეგი: „ერთხელ კიდევ განსვენებული ხელმწიფე ნიკოლოზ პავლეს ძე პეტერბურგის ქუჩებში დადიოდა. შეხვდა სამხედრო მწერალს და ჰკითხა: „შენ საიდან ხარ?“ – „დეპადან, თქვენო საიმპერატორო უდიდებულესობავ,“ – უპასუხა მან. – „სიტყვა “დეპა“ – უცხოურია, ის არ იბრუნება (რუს. იდრიკება)“ – შენიშნა ხელმწიფემ. მან კი უპასუხა: „თქვენი დიდებულების წინაშე ყველაფერი იდრიკება“.

ამჯერად დიდხანს შერჩა მამაო ჩვენთან საუბარს. მომსახურე დიდი ხნის განმავლობაში მოახსენებდა, რომ მამაკაცთა მხარეს ელოდებოდნენ, მაგრამ ბერი არ უსმენდა. შემოსულმა მომსახურემ ისევ მოახსენა: „მამაო! გვიანია, უკვე საღამოს ათი საათია“. ბერი არ პასუხობდა. ეტყობა, იქ მოთმინებას კარგავდნენ და ვიღაცამ თქვა: „არარაობაზე ესაუბრება ბერი მონაზონ ქალებს“. მომსახურემ ისევ მოახსენა: „მამაო! თქვენ გელოდებიან“. მამაომ კი სიცილით დაიწყო მოყოლა: „ტულაში ყოფნისას ვნახე ძეგლი, სადაც წერია: „ამ ქვის ქვეშ ლარინი მაქსიმე წევს. მას უნდა ეცოცხლა და ემხიარულა, მაგრამ იმ ქვეყნად გადასახლება მოისურვა“. მომსახურემ ისევ გაიმეორა ვინც ელოდა. ეტყობა მან იფიქრა, რომ ბერს არ ესმოდა. მამაომ კი სიცილით უპასუხა მას: „წვრილმანი საქმეები მომდის თავში“. და ხელით ჩვენზე მიანიშნა, თან თქვა: „კარგად მახსოვს ესენი, ვინც იქ მელოდება, მავიწყდება“. აქ ვიღაცამ შამორდინოს სავანიდან თვითდაჯერებულად თქვა: „ჩვენ ვიცით, მამაო, რომ თქვენ ყოველ საღამოს ლოცულობთ ჩვენზე“. მამაომ კი უთხრა: „დიახ, როცა დაღლილი არ ვარ, თორემ ღორსაც ავიწყდება თავისი გოჭები, როცა ესვრიან“.