წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

თ ა ვ ი 16.

ბერი ამბროსის სიტყვის ძალა,
მისი ურთიერთობა მომსვლელებთან და გარეგნული სახე

„რადგან იგი ასწავლიდა მათ, როგორც ხელმწიფების მქონე“ (მათე. 7, 29)
ის, რაც ზემოთ იყო გადმოცემული მამა ამბროსიზე, ნათლად გვიჩვენებს, რომ თავისი სათნო ცხოვრების გამო ღვთისგან მაღალი სულიერი ნიჭით იყო დაჯილდოებული. მისი სიტყვა ღვთის მადლით იყო გაზავებული, ჰქონდა განსაკუთრებული ძალა და ძლიერ-მოქმედიც გახლდათ. არ ვსაუბრობთ უკვე იმაზე, რომ მასთან რწმენით მოსულები თავმდაბლად ხრიდნენ თავს მის წინაშე და მზად იყვნენ შეესრულებინათ ყოველი მისი სიტყვა. ბევრი არაკეთილგანწყობილიც იყო მის მიმართ, მაგრამ პირველივე გაცნობისთანავე მრისხანე ზნეობის ადამიანები კრავივით უწყინარი ხდებოდნენ.

გაცნობამდე მამა ამბროსის ზოგიერთი ეჭვის თვალით უყურებდა. ზოგს უჩვეულოდაც კი ეჩვენებოდა, როდესაც მათ ოპტინაში წასვლას ურჩევდნენ. „რა უნდა გვქონდეს ჩვენ საერთო? ალბათ ვიღაც ფარისეველია, რომელიც დიდებას ეძებს. ნაცნობი ანკესია (მახეა), მაგრამ მასში მხოლოდ უბრალო ადამიანები გაებმებიან“. ასე განსჯიდნენ ზოგიერთები და მათ ამიტომ არ უნდოდათ ოპტინაში წასვლა. თავისი სინდისის დასამშვიდებლად ცდილობდნენ არ დაეჯერებინათ ის, რასაც ბერზე ჰყვებოდნენ. მათგან თუ ვინმე ცნობისმოყვარე შეივლიდა ოპტინაში, უმეტეს შემთხვევაში იწყებდა განკიცხვით. ოპტინის ბერებთან მიღებულია მეუფროსე ბერის წინ მუხლებზე დადგომა. ასე იქცეოდნენ თავიანთი კეთილი ნებით ზოგიერთი საერონიც. თვითონ ბერი უცნობებსა და საერო პირებს ყოველთვის თავის პირდაპირ სკამზე დასვამდა, ზოგჯერ ეხვეწებოდა კიდევაც მუხლებზე არ დამდგარიყვნენ. რამდენი არასასურველი საუბარი იყო ამის გამო! „რატომ უნდა დავდგე ბერის წინაშე მუხლებზე! აი სადაა მათი სიმდაბლე“. ზოგს ნამდვილად სწყინდა, რომ ხალხი დადიოდა ბერთან და სთესდნენ ცილისწამებას. როგორც კი ბერთან შეხვედრის წუთი დადგებოდა, ზოგიერთები უკმაყოფილო გულით უყურებდნენ და იმის სურვილი ჰქონდათ, რომ განემოსათ ბერი. მაგრამ ზოგჯერ ეს უნდობლობა ერთი ხელის მოსმით ქრებოდა და ყველაზე თბილ გრძნობას უთმობდა ხოლმე ადგილს.

ზაფხულობით ბერს ბევრი ხალხი ჰყავდა. ერთი ახალგაზრდა ქალბატონი, რომელიც დაიყოლიეს წასულიყო მამაოსთან, ძალიან გაღიზიანებული იყო, რადგან მას ლოდინი უწევდა. უეცრად კარი ფართოდ იღება, ზღურბლზე გამოჩნდა ნათელი სახის ბერი და ამბობს: „ვინ არის აქ მოუთმენელი, მოვიდეს ჩემთან“. მიუახლოვდა ამ ახალგაზრდა ქალბატონს და თავისთან წაიყვანა. მასთან საუბრის მერე ეს ქალბატონი ოპტინის ხშირი სტუმარი გახდა.

ერთი ქალბატონი, რომელიც დიდი მემამულის ოჯახიდან იყო და ხშირად დადიოდა მამა ამბროსისთან, დიდხანს ეხვეწებოდა თავის ძალიან ცოცხალ და მოუთმენელი ხასიათის დას წასულიყო მასთან ერთა ოპტინაში. ისიც, ბოლოს და ბოლოს, დათანხმდა მხოლოდ იმიტომ, რომ თავისი დისთვის ესიამოვნებინა, მაგრამ მთელი გზა ბუზღუნებდა, ბერთან მისვლისა და ლოდინისას კი შფოთავდა: „მე მუხლებზე არ დავდგები, რა საჭიროა ეს დამცირება?“ ის აჩქარებული დადიოდა ოთახში კუთხიდან კუთხეში. ამ დროს ისე გაიღო კარი, რომ ეს გოგო მთლიანად დაფარა კუთხეში. ყველამ ჩაიმუხლა. ბერი პირდაპირ კართან მივიდა, გააღო და მხიარულად შეეკითხა: „ვინ არის ეს გოლიათი,, აქ რომ დგას?“ შემდეგ კი ახალგაზრდა გოგოს ჩურჩულით უთხრა: „ვერა ფარისევლის სანახავად მოვიდა“. გაცნობაც შედგა. ვერა გათხოვდა, დაქვრივდა და დაბრუნდა მამა ამბროსის ფრთებქვეშ შამორდინოში. ის ხშირად ახსენებდა მას, თუ როგორ მოვიდა ვერა ფარისეველთან და კიდევ სხვა აზრს, რომელიც მათი გაცნობის პირველ დღეებში ჰქონდა მას. კერძოდ: მაშინ ეს ახალგაზრდა გოგონა მონასტრის ჯიხურში შევიდა ბერის პორტრეტის საყიდლად. მას უთხრეს, რომ ყიდვა 20 კაპიკად შეიძლება: „ღმერთო ჩემო, – გაიფიქრა მან, – მე ბევრ მანეთსაც მივცემდი. რა იაფი მამაოა!“ იმავე დღეს, საერთო დალოცვისას, ბერმა გვერდით ჩაუარა, შეხედა, მოეფერა თავზე და წყნარად ჩაიბუტბუტა: „ასე, მამაო იაფია, იაფი!“

ერთი კარგი განათლებული გოგონა მამა ამბროსისთან შემთხვევით მოხვდა, მოიხიბლა მისით და შეეხვეწა მიეღო შამორდინოში. მისი დედა ჩამოვიდა, მისივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, რათა გამოეგლიჯა „ამ საშინელი მონასტრული სამყაროდან“ თავისი გოგო. აღშფოთებული, საყვედურებით შევიდა ბერთან. მამაომ სკამი შესთავაზა. რამდენიმე წუთი ილაპარაკეს და განრისხებული დედა უნებლიეთ, თვითონაც ვერ გაერკვა თუ რა მოხდა მის თავს, ადგა სკამიდან და ჩაიმუხლა ბერის წინ. საუბარი გაგრძელდა. მალე შვილ-მონაზონს დედა-მონაზონი შეუერთდა.

აი ბერი დადის სკიტში საკუთარ ჯოხზე დაყრდნობილი. ბევრი მამაკაცი მოდის მასთან. ოდნავ უკან მომსახურე მოჰყვება. ერთ მღვდელ-მონაზონს მამაოსთან ორი ახალგაზრდა ადამიანი მოჰყავს. ისინი ძალიან კარგად არიან ჩაცმული და აქვთ კარგად აღზრდილი ადამიანის გარეგნობა. მაგრამ უფროსი ძალიან გულგრილია რწმენისა და ღვთის შესახებ, მეორე კი საკმაოდ მორწმუნე. ერთს მამა ამბროსი სულ არ აინტერესებს, მეორე კი განიკითხავს მას, როცა მასზე ჰყვებიან, ახლა კი უკმაყოფილოა იმით, რომ ზედიზედ რამდენიმე დღე ბერმა ვერ შეძლო მათი მიღება. ის მთელი ძალისხმევით აკვირდება ბერს და ცდილობს ამოიცნოს, თუ რა კაცია ის. მღვდელ-მონაზონი სთხოვს დალოცოს ისინი. მამაომ მალე, ისე რომ არც შეუხედავს, დალოცა და გააგრძელა გზა. რამდენიმე გლეხი სხვა გუბერნიებიდან ელოდებოდა. „ჩვენ შენთან მოვედით მუხლმოდრეკით, – ამბობენ ისინი. – გავიგეთ, რომ შენ ფეხები გტკივა, აი მსუბუქი ჩექმები შეგიკერეთ, ჯანმრთელობაში ატარე“. ბერმა აიღო მათი ჩექმები და ყველას რაღაცა უთხრა. იმ ორი ახალგაზრდა კაციდან მეორე ამ ყველაფერს ხედავდა. მან უცბად წარმოიდგინა მამაოს შრომა: სულ სხვისი ტვირთის შემსუბუქება და რწმენა, რომლითაც მას უყურებდა ეს ხალხი, და გლეხების სიყვარული, რომლებმაც ჩექმები მოუტანეს, და ეჭვი, რომელიც მას გულზე ლოდივით აწვა, გაქრა. ის ისევ მოხვდა მამაოსთან ახლოს და გაუბედავად თქვა: „მამაო! დამლოცეთ“. ბერი შემობრუნდა, მხიარული სახით შეხედა მას და დაიწყო მასთან ლაპარაკი მის ცხოვრებაზე. ის მთელი გზა მამაოზე ფიქრობდა და მეორე ზაფხულსაც ჩამოვიდა მასთან, უკვე გულით ისწრაფვოდა მისკენ.

მოვიდა მამა ამბროსისთან გაწვალებული კაცი, რომელმაც ვერავითარი ჩანაფიქრი ვერ აისრულა და ცხოვრების მიზანი ვერ იპოვა. ის ამას დიდ შრომასა და საუბრებში ეძებდა – და ვერაფერს მიაღწია. მან უთხრა მამაოს, რომ მის სანახავად მოვიდა. „რა გაეწყობა, მიყურეთ! – უპასუხა ბერმა. შემდეგ ადგა თავისი ლოგინიდან, გასწორდა და ჩახედა ამ კაცს თავისი ნათელი მზერით. ამ შეხედვიდან რაღაც სითბო მოდის, რომელიც შერიგებას ჰგავს და იღვრება მტკივან სულში. ეს ურწმუნო მამაოს ახლოს დასახლდა და მასთან ყოველდღე დიდხანს საუბრობდა. მას უნდა ირწმუნოს, მაგრამ ჯერ არ შეუძლია. გადის კარგა ხანი, ერთ დილას ის ეუბნება მამაოს: „მე ვირწმუნე“.

მოვიდა მამა ამბროსისთან ვიღაც მაღალი და ძლიერი აღნაგობის ბატონი (ამას ოპტინელი მღვდელ-მონაზონი პაისი ჰყვება) და სთხოვა ეცნობებინათ ბერისთვის მისი მოსვლა. როცა ბერი გამოვიდა დერეფანში, ეს კაცი კინაღამ მივარდა მას და დიდი გააფთრებით დაუწყო ლანძღვა. მამაომ იჩქარა მისაღებში მისი შეყვანა. ეს კაცი უყვიროდა ბერს და მოჰყავდა რაღაც ტექსტები სახარებიდან და მოციქულთა ეპისტოლეებიდან. საპასუხოდ კი მამაო ეუბნებოდა: „რა იქნება, თუ მე თქვენ ერთ ჭიქაში ჩაგისხამთ სუპს, ფაფას, ბორშჩს და ასე შემდეგ და გკითხავთ, რა შეჭამეთ? – რას მიპასუხებდით?“ ბატონი ეტყობა დააბნია ამ სიტყვებმა და უთხრა მას: „ვხედავ, რომ თქვენ ბაგეებში მადლია, ჩემში კი ეშმაკი“. ბერი პასუხობს: „შენში ეშმაკი არ არის, მაგრამ ვხედავ, რომ შენს ირგვლივ ბევრი ეშმაკია და ისინი ჩაგჩურჩულებენ“. ამის მერე ბატონმა ისევ ხმამაღლა დაიწყო რაღაცის ლაპარაკი. ბერმა იჩქარა მისგან წასვლა და მომსახურის პირით გადასცა, რომ მეორე დღეს წირვის მერე მოსულიყო. თუმცა ამ ბატონს არ სურდა წასვლა. ის მხოლოდ მაშინ წავიდა, როცა ბერმა რაღაც წიგნი გაუგზავნა. ამის მერე ის ბერთან არ გამოჩენილა. გახმაურდა, რომ ის დონიდან იყო ჩამოსული.

უფრო განათლებულ ხალხთან ბერს მეტი ჯაფა ჰქონდა. ერთი ძალიან კეთილი ბერი, რომელსაც ერში უმაღლესი საგანმანათლებლო ხარისხი ჰქონდა, გაკვირვებული იყო იმით, რომ მიუხედავად დიდი სიყვარულისა რომელიც მას ბერის მიმართ გააჩნდა, მაინც ცუდად ექცეოდა. მიუხედავად ამისა, მამა ამბროსი მასთან მიმართებაში ყოველთვის მოწყალე იყო, თუ მეტი არა. ბერმა იცოდა, რომ მამა ამბროსისთან ათასობით ვერსით დაშორებული ადგილებიდან ჩამოდიოდნენ და მის ერთ სიტყვას ელოდებოდნენ, თვითონ კი, მოდიოდა მამაოსთან და მომზადებული არც ყოფილა, არ იცოდა, რა ეთქვა მისთვის, ამიტომ ეუბნებოდა: „მინდოდა, მამაო, რაიმე მეკითხა, მაგრამ დამავიწყდა“. ბერმა ურჩია ჩაეწერა კითხვები, მაგრამ ის ძველებურად აგრძელებდა და ერთხელაც უთხრა, თითქოს დანაშაულს ბერს აბრალებდა: „მე ვხედავ, მამაო, რომ ჩვენ ყველა მოუმზადებელი ვლაპარაკობთ შენთან“. – „კარგი, – უპასუხა მამა ამბროსიმ, – არ შეგიძლია მომზადება – ასე იარე“. მეორეჯერ კი ბერმა უთხრა: „მე მგონია, რომ თქვენთან უშედეგოდ დავდივარ“. მამა ამბროსიმ, კი უპასუხა: „მაინც იარე“. როგორი ზემოქმედების ძალა ჰქონდა მამა ამბროსის სიტყვას. ამაზე მოვუსმინოთ აწ განსვენებულ მოსკოველ ვ. ვ. იაშეროვს.

„მამა ამბროსის გაცნობა, – წერს ის, – ძალზე თავისებურ გარემოებაში მოხდა. 1882 წელს, ჩემი შვებულების ჟამს შევხვდი და გავიცანი ერთი ქალი, რომელიც ჩემი ძალიან ახლობელი ოჯახის ნათესავი იყო. სწორედ ეს ქალი იყო მიზეზი ჩემი და წმინდა მამა ამბროსის გაცნობისა და დაახლოებისა, რადგან ის იყო ამ ქალის მუდმივი მოძღვარი წლების განმავლობაში. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ქალი იყო ძალიან რელიგიური პიროვნება. მარხვებში ის ყოველდღიურად ესწრებოდა საეკლესიო მსახურებას, მოდიოდა ეკლესიაში ყველაზე ადრე და მიდიოდა ყველაზე უფრო გვიან. მე მაშინ სულ სხვა მიმართულების კაცი ვიყავი და ყველაფერი ეს ფარისევლობად და სულიერ უძლურებად მეჩვენებოდა. მაგრამ მალე ჩემი აზრების გარდაქმნა მომიწია.
სხვათა შორის ჩემი ნაცნობი, იმდენად ემორჩილებოდა ჩემთვის ჯერ კიდევ უცნობ ოპტინელ ბერს, რომ მზად იყო აღესრულებინა მისი ნებისმიერი თხოვნა და სურვილი. ოქტომბრის ერთ მშვენიერ დღეს ამ ქალმა ვიღაც მონაზვნის მიერ მოტანილი მამა ამბროსის ჩანაწერი მიჩვენა, რომელიც ფანქრით იყო დაწერილი. ამ ჩანაწერის მიხედვით მას ებრძანებოდა დაუყოვნებლივ დაეტოვებინა ყველაფერი და წასულიყო ოპტინაში მამაოსთან. იქვე იყო მინაწერი, რომ თან უნდა წაეღო საპენსიო წიგნაკი, რაც მას ყველაზე უფრო აღელვებდა. „ეტყობა დიდი ხნით გამომიძახა მამაომ“ – ამბობდა ის მოწყენილად. მე მინდოდა დამერწმუნებინა ის, რომ არ დაეჯერებინა არავითარი „ბერებისა“ და „სალოსებისთვის“ და დარჩენილიყო სახლში, მაგრამ ამაოდ. მეორე დილით სამოქალაქო ფოსტით მე მივიღე მისი ჩანაწერი, რომ თავს უფლებას არ აძლევს არ დაემორჩილოს ბერს და მიემგზავრება ოპტინაში. რვა დღის შემდეგ მომივიდა შეტყობინება, რომ მამა ამბროსის კურთხევით მთელ საშობაო მარხვას ის ოპტინაში გაატარებს, ახლა კი მას ბელევოს დედათა მონასტერში აგზავნის.

ამ წერილმა მე ძალზე გამაღიზიანა, მეტი თუ არა. ჩავთვალე, რომ ჩემი ნაცნობი ქალის მოქცევა და მისი სულიერი მოწყენილობა მამა ამბროსის ბრალი იყო. ავიღე საფოსტო ქაღალდის ორი ფურცელი და ძალიან გრძელი წერილი მივწერე მას, სადაც ბევრგან მძაფრი გამონათქვამიც ჩავრთე. წერილი შევაზავე წმინდა წერილის ტექსტებით და ამ ტექსტებს ჩემებური განმარტება გავუკეთე. არც წამიკითხავს ჩემი წერილი, ისე გავაგზავნე ფოსტით და რა? ხუთი დღის მერე ჩემი ნაცნობი დაბრუნდა და მომიყვა, რომ მისდა გასაკვირად მამა ამბროსი ჩემი წერილით არა მხოლოდ კმაყოფილი დარჩა, არამედ უბრძანა მას დაუყოვნებლივ დაბრუნებულიყო მოსკოვში. მე სეფისკვერი გამომიგზავნა და გამოთქვა სურვილი ვეხილე ოპტინაში. მე გაოგნებული დავრჩი ჩემი წერილის ასეთი შედეგით და გადავწყვიტე ამესრულებინა ბერის სურვილი პირველივე შესაძლო შემთხვევაში. ამავდროულად თავს დამნაშავედ ვგრძნობდი მის წინაშე ჩემი კალმის თავხედურობის გამო.

1883 წლის დიდმარხვის მეოთხე კვირას ოპტინაში, ტულისა და კალუგის გავლით, გავემგზავრე. კალუგიდან 60 ვერსის გავლა ფოსტის ცხენებით მომიხდა. გამოვედი ორშაბათ დილას და გვიან საღამოს მივედი ოპტინაში. გზით გადაღლილმა ჩაი მივირთვი და დასაძინებლად დავწექი. დილას, როცა ჩაის ვსვამდი, გამოჩნდა მამა ამბროსის მომსახურე და მითხრა: „მობრძანდით მამაოსთან“. მე არც გამკვირვებია ეს, რადგან წარმოვიდგინე, რომ ყველა ჩამომსვლელზე ატყობინებენ მას.

ოპტინის მონასტერი ორი ნაწილისაგან შედგება: მონასტრისა და ტაძრებისაგან, კორპუსებისაგან, სადაც ბერების სენაკებია განთავსებული; პირუტყვისა და ცხენების ეზოებისაგან, რომლებსაც სამაგალითოდ უვლიან; სასტუმროებისა და სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობებისაგან და სკიტისაგან, სადაც იმ პერიოდში მხოლოდ მკაცრი მოღვაწეები ცხოვრობდნენ. სკიტის შიგნით ქალებს არ უშვებენ. ჩვენ მორჩილთან ერთად ტაძრის გვერდით გავიარეთ, ასევე – ხეხილის ბაღი, გადავკვეთეთ მონასტრის მთელი ფართობი და ბოლოს სკიტში შევედით. ჩვენ ირგვლივ ზამთრის სუსხით გაშიშვლებული ტყე გადაიშალა, მხოლოდ პირდაპირ ბილიკი იყო გაკვალული, რომელიც მამა ამბროსის თაყვანისმცემლებმა გაკვალეს. სწორედ ამ ბილიკს მიჰყავდი ტყის გავლით სკიტში, რომელიც მონასტრიდან ნახევარი ვერსით იყო დაშორებული. ჩვენ გავედით პატარა მინდორზე და ჩვენ წინ თეთრი გალავანი გამოჩნდა. შესასვლელის მარჯვნივ გამოჩნდა პატარა ფლიგელი, თეთრი ქვით აშენებული, რომლის ნახევარი გარეთ რჩებოდა, ხოლო მეორე ნახევარი გალავნის შიგნით იყო განთავსებული.

სახლის გარეთ ნაწილის პარმაღთან, რომელსაც ქალები რატომღაც „ხიბარკას“ უწოდებდნენ, იდგა ორმოცდაათიოდე ქალბატონი, დიდგვაროვნებიც და მდაბიონიც, მამა ამბროსის მოლოდინში. მათი დიდი ნაწილი შორიდან იყო ჩამოსული და ყოველ მათგანს მტკიცედ სწამდა, რომ მამაოსგან ისინი ნუგეშს, კეთილ რჩევებსა და სენთა კურნებას მიიღებდნენ. ზოგჯერ ისეც ხდებოდა, რომ შორიდან ჩამოსული მომლოცველი რამდენიმე დღე დადგებოდა ამ პარმაღთან, ბერი ვერ მიიღებდა და მის უნახავად უნდა წასულიყო.

შევედით გალავანში, მოვუხვიეთ მარჯვნივ ფლიგელის შიდა პარმაღთან, რომელიც უფრო ფართო აღმოჩნდა, ვიდრე გარედან წარმოიდგენდი. პარმაღიდან პირდაპირ დერეფანში შედიოდი, რომელიც ამ ფლიგელს შუაზე ჰყოფდა: მარჯვნივ მამაკაცების პატარა მისაღები ოთახი იყო, მარცხნივ კი – მამა ამბროსის საკუთარი ფართი, გაყოლებაზე მორჩილებისათვის რამდენიმე ოთახი და ქალების მისაღები. მორჩილმა ჩამომართვა პალტო და მითხრა შევსულიყავი მისაღებში მარჯვნივ, სანამ მამაოს მოახსენებდა. ერთი წუთის მერე ის გამოვიდა და მითხრა, რომ მამაომ ცოტა ხნით დაცდა მთხოვა, სანამ საუბარს არ დაამთავრებდა ვიღაც მოსულთან. მე მისაღების დათვალიერება დავიწყე, რომელიც მორჩილის მამაოსთან მიწვევამ გაწყვიტა და გავემართე მის კვალდაკვალ დერეფნის გაყოლებაზე, რომლის ორივე მხარესაც სკამები იყო განლაგებული და ათეულობით ადამიანი იჯდა მამა ამბროსის მოლოდინში.

მარცხნივ გადავუხვიეთ და შესასვლელი პატარა ოთახის გავლით გავედი ვიწრო კარში, აღმოვჩნდი ოთხიოდე არშინი სიგრძის და სამიოდე არშინი სიგანის დაბალჭერიან ოთახში კარის პირდაპირ ამ ოთახს პატარა ფანჯარა ჰქონდა და მის ქვეშ იდგა არცთუ პატარა მაგიდა, რომელსაც გამოსაწევი თარო და პატარა კარადა ჰქონდა. მარჯვენა მხარე არ მახსოვს, რადგან მარცხენა მხარემ მიიპყრო ჩემი ყურადღება. ორ-ნახევარი არშინი სიგრძის ლოგინზე, რომელიც ფიცრებისგან იყო გაკეთებული და ნოხებით და მატრასებით იყო შემოკერილი, მარცხენა მხარეზე ნახევრადმწოლიარე მდგომარეობაში, შავ გაცვეთილ კაბაში და ასეთივე სკუფიაში, მარცხენა ხელზე დაყრდნობილი, სკვნილით ხელში იწვა პატარა ბერიკაცი სოლისებური წვერით. მას გამჭვირვალე და კეთილი თვალები, ასევე სიმპათიური სახე ჰქონდა. ეს იყო ჩემს ცნობიერებაში დახატული ბერის კონტრასტი! მე გავჩერდი და მიახლოების მოპატიჟებას ველოდი. ბერიკაცი ყურადღებით და გაუნძრევლად მიყურებდა ერთი წუთი. შემდეგ ის ოდნავ წამოიმართა, ჩაიცინა და ხელით მანიშნა მივსულიყავი. მე მივედი და უნებლიეთ უნდა ჩამემუხლა, რათა მისი კურთხევა ამეღო. მან მაკურთხა, ხელი ხელში მომკიდა, ისევ შემომხედა თვალებში და მხიარული ხმით წარმოთქვა: „აი როგორი ყოფილა ის, თავისი ბედის მრისხანე დამცველი!“ მე ბოდიშის მაგვარი რაღაცა ჩავილუღლუღე, მაგრამ მან გამაჩერა, მიმანიშნა მაგიდაზე, სადაც ჩემი წერილი იდო და გააგრძელა: „ბოდიში საჭირო არ არის! მე ძალიან კმაყოფილი ვარ ამ წერილის, ამიტომაც გამიჩნდა შენი ნახვის სურვილი. ეს რა ფორმა გაცვიათ თქვენ?“ მე ვუპასუხე, რომ სამხრეთ ბულგარეთის დრუჟინის მეთაური ვარ და ეს ფორმა აღმოსავლეთ-რუმინელი სამხედროებისაა. „პირველი დასახელება კარგია, მეორე კი არც უნდა ყოფილიყო!“ – სერიოზულად წარმოთქვა მან. „მე ძალიან მსიამოვნებს, მამაო, რომ თქვენ სრულიად ეთანხმებით თქვენი ხედვით აწ განსვენებულ სკობელევს და ყველა ჭეშმარიტ რუსს!“ – ვუპასუხე მე მოწიწებით, თავდახრით. „თქვენ ხომ სერბეთშიც იყავით ნებაყოფლობით, როგორც ეს მე მითხრა ს-მ? სხვათა შორის, როგორაა ის? მე გავიგე, რომ პეტერბურგში მგზავრობის მერე ის ავადმყოფობდა“. – „მადლობა ღმერთს, გამოკეთდა“ – ვუთხარი მე. ბერმა ისევ გაიცინა და თქვა: „მე მეტს აღარ გაგაჩერებთ. თქვენ ნახეთ, თუ რამდენი ადამიანი ელოდება გარეთ ნუგეშს. წადით, ჩვენ მერე ვილაპარაკებთ. თქვენ რამდენი ხნით ჩამოხვედით აქ?“ – „მე მე ვფიქრობ წავიდე და დავათვალიერო თქვენი სახელგანთქმული ქალაქი კოზელსკი და ხუთშაბათს გავემგზავრო ოპტინიდან“. – „მშვენიერია! თქვენ აქ მარხვასა, აღსარებას და ზიარებასაც მოასწრებთ“. – „მამა ამბროსი! დღეს სამშაბათია, როდის მოვასწრებ ამას? ზეგ ხუთშაბათია!“ – შევეწინააღმდეგე ოდნავ გაკვირვებული ტონით. – „ჭეშმარიტი სინანულისთვის წლები კი არ არის საჭირო და არც დღეები, არამედ მხოლოდ წამი“, – შენიშნა მან სერიოზულად, თითქმის მკაცრად, – დღეს იქნებით საღამოს მსახურებაზე, მწუხრის მერე მოხვალთ ჩემთან აღსარებაზე, სუთშაბათს კი (ეტყობა იმ დღეს შეკვეთილი ლიტურგია იყო, როგორც ეს ხდება ხოლმე ოპტინის მონასტერში. მაგ.: ვიღაც გარდაცვლილის სახელზე) ეზიარეთ და საღამოს წადით“

იქიდან გამოსვლისთანავე, ჩემი ყურადღება მიიპყრო რაღაც განსაკუთრებულმა მოძრაობამ. ქალების ჯგუფში რომ შეინიშნებოდა. მივუახლოვდი მათ და მსურდა გამეგო რა მოხდა. ვიღაც ხანში შესული ქალი, რომელსაც სახე სულ დაავადებული ჰქონდა, იჯდა ჯირკზე და ჰყვებოდა, რომ ის ავადმყოფი ფეხებით მოდიოდა ვორონეჟიდან იმ იმედით, რომ მამა ამბროსი განკურნავდა, მონასტრამდე შვიდი ვერსის დაშორებით ის ტყეში დაიკარგა და ამ თოვლში დავარდა წაქცეულ ხეზე ცრემლიანი. მასთან მივიდა ვიღაც ბერიკაცი ანაფორით, სკუფიაში. მან გამოჰკითხა ტირილის მიზეზი და შემდეგ უჩვენა გზა. ისიც წავიდა მითითებულ მხარეს და ნახა მონასტერი. ყველამ იფიქრა, რომ ეს ან მონასტრის მეტყევე ან ვინმე მონასტერში მომსახურე იყო. სწორედ ამ დროს გამოვიდა ჩემი ნაცნობი მომსახურე და ხმამაღლა იკითხა: „სად არის აქ ავდოტია ვორონეჟიდან?“ ყველა დუმდა. მან გაიმეორა კითხვა უფრო ხმამაღლა და დაამატა, რომ მამაო ეძახის. „ვორონეჟელი ავდოტია ხომ მე ვარ!“ – ამოიძახა ამ ქალმა და ადგა ჯირკიდან თავისი სნეული ფეხებით. ყველა გვერდზე გადგა უხმოდ, ეს გზირი მიფოფხდა სენაკთან და კარს მიღმა მიიმალა. მე უცნაურად მომეჩვენა, როგორ მოასწრო მამა ამბროსიმ სცოდნოდა ამ მწირის შესახებ თუ საიდან ჩამოვიდა ის. მე გადავწვიტე მის გამოსვლას დავლოდებოდი.

თხუთმეტიოდე წუთის შემდეგ ის თვალცრემლიანი გამოვიდა და შეკითხვებზე გულამოსკვნილი პასუხობდა, რომ ბერიკაცი, რომელმაც ტყეში გზა მიასწავლა, მამა ამბროსი იყო, ან ვინმე, ძალიან მისი მსგავსი. ჩაფიქრებული დავბრუნდი სასტუმროში. რა არის ეს ყველაფერი, ვფიქრობდი. დავუშვათ მსგავსება, მაგრამ მონასტერში მამა ამბროსის მსგავსი არავინ არის, მეორე, ორი უცნაური დამთხვევა: როგორც ცნობილია, მამა ამბროსის ავადმყოფობის გამო ზამთარში სენაკიდან გამოსვლა არ შეეძლო გაზაფხულამდე, აქ კი, ამ ცივ ზამთარში, გამოჩნდა ტყეში მწირის გზის მაჩვენებლად, შემდეგ კი რაღაც ნახევარ საათში, „მინაშენთან“ მისი მისვლისთანავე მან იცის მასზე (იმ ქალზე) ყველაფერი.

მე გადავწყვიტე მოკლე მარხვა რელიგიის ყველა წესის დაცვით შემენახა: შევინახე მარხვა მონასტრულად და ყველა ეკლესიურ მსახურებას დავესწარი. ოთხშაბათს საღამოს მსახურების მერე პირდაპირ სკიტში წავედი. ბერმა ჩემი მოსვლიდან ნახევარ საათში მიმიღო. ოთახში შესული იმავე ფორმაში შევუსწარი მამაოს, როგორც პირველად. მუხლებზე დამდგარი დამლოცა: „აი ახლა შემიძლია ვისაუბრო შენთან უფრო მეტხანს, ახლოს მოიწიე,“ – მითხრა ბერმა მოფერებით. მე ვფიქრობდი, რომ აღსარებაზე მივიღებდი საყვედურს მამაოსგან, რადგან მთელი ექვსი წელი არ მიმარხულია და მოვემზადე რისხვის მისაღებად. მამა ამბროსიმ დამიწყო გამოკითხვა ჩემს ბავშვობაზე, აღზრდაზე, სამსახურზე, უფრო შესანიშნავ პირებზე, ვისთანაც მე მიხდებოდა ურთიერთობა ცხოვრებაში, ჩემს უიღბლო ქორწინებაზე, სერბეთზე, ბულგარეთზე, თურქეთზე და შენიშვნებითა და ღიმილით მავსებდა. მე, რომელსაც ტაძარშიც კი არ შემეძლო მუხლებზე დავმდგარიყავი ფეხების ტკივილის გამო, ვერც კი შევნიშნე, რომ ჩვენი საუბარი ერთი საათი და შვიდი წუთი გაგრძელდა – იმდენად მოწყალე, მიმზიდველი და გონებრივ-დამრიგებლური იყო ბერის საუბარი! მის მიერ გამოთქმული ყოველი ფრაზის შემდეგ მე მეგონა, რომ უფრო და უფრო მშობლიური ხდებოდა ის ჩემთვის სულით და გულით. „მომეცი ოლარი და ჯვარი“, – მითხრა უცბად მამა ამბროსიმ ორი წუთის დუმილის მერე. მეც მივაწოდე ერთიც და მეორეც. მან შეიმოსა ოლარი და მითხრა მოვხრილიყავი. დამაფარა ოლარი და შენდობის ლოცვა წამიკითხა. მე გამოვყავი თავი და აღმომხდა: „მამაო! აღსარება? მე ხომ დიდი ცოდვილი ვარ!“ ბერმა შემომხედა, თუ შეიძლება ასე ითქვას, ალერსიან-მოფერებითი ხედვით, დამახურა ისევ ოლარი, დაამთავრა შენდობის ლოცვა და მამთხვია ჯვარზე. „შეგიძლია წახვიდე, შვილო ჩემო! ხვალ, ლიტურგიის მერე, შემოდი ჩემთან“. და მოფერებით გამიშვა.

ცხოვრებაში ასეთი სასწაულებრივი გასეირნება არ მქონია, როგორც ამჯერად გასეირნება სკიტიდან მონასტრამდე. რაღაცნაირი უზარმაზარი შვება იგრძნობოდა მთელს ჩემს არსებაში. ჩემს ირგვლივ თოვლზე არეკლილი მთვარის ლამაზი სხივები თამაშობდნენ აქა-იქ შიშველ ხეებზე. მე ვერც შევნიშნე, როგორ მივედი ჩემს ნომერში და როგორ ჩავიძინე.

მეორე დღეს, ნაზიარები, ლიტურგიის შემდეგ წავედი ჩემს ახალ სულიერ მამასთან. ბერი ალერსიანად შემხვდა, დამლოცა სეფისკვერით და ნახევარ-საათიანი საუბარი მაჩუქა, მიმითითა ჩემი ცხოვრების გზაზე, დამრიგებლური სიტყვებით, რომლებიც მე არასოდეს დამავიწყდება, რომლებიც დღემდე მანუგეშებენ მძიმე წუთებში. გამომშვიდობებისას მან ისევ დამლოცა, მაკოცა და ქაღალდში შეხვეული სეფისკვერი გადმომცა თავისი სულიერი შვილისთვის გადასაცემად.

სკიტიდან გამოსასვლელში შემხვდა მონასტრის იღუმენის მორჩილი და ჩაიზე დამპატიჟა. მხცოვანი ბერი ალერსიანად შემხვდა. მომილოცა ზიარება. ასევე დამლოცა სეფისკვერით და გამომშვიდობებისას წიგნი მაჩუქა.

სასტუმროში დაბრუნებულს ჩემთვის მომზადებული სოკოს მშვენიერი სადილი დამახვედრეს. განკარგულება გავეცი ცხენების თაობაზე, ვიტრაპეზე სასტუმროს უფროსთან, მოვისმინე მწუხრი და ფოსტის ეტლით გავემართე კალუგის მიმართულებით. თან საუკეთესო მოგონება მიმყვებოდა ალერსიანი ოპტინის მონასტრისა, გულში კი ბერი ამბროსის, ამ მშვენიერი მოძღვრისა და სულისა და გულის მკურნალის, სიყვარული და პატივისცემა მქონდა.

აი კიდევ ამის მსგავსი მოთხრობა. შამორდინოს მონაზვნის ეკატერინე ლებედევას მშობელი მისი სიტყვებით ურწმუნო იყო. ის შემთხვევით ჩამოვიდა ოპტინაში და გაჩერდა სასტუმროში, სადაც განმკარგველი მამა თეოდოსი (შემდგომში მღვდელ-მონაზონი) იყო. ახლახანს ჩამოსულმა სტუმარმა სულში რაღაც შეცბუნება იგრძნო და მოინდომა წასულიყო სავანიდან. „ცხენები, ცხენები ჩქარა!“ – ხმაურობდა იგი. რამდენიმე სტუმარმა დაამშვიდა, რომ ახლავე გააგზავნიდნენ ცხენებზე. ბერმა კი ცხენების მოყვანამდე მონასტერში გავლა შესთავაზა. „მე ბერთან არ წავალ“, – გადაწყვეტილად თქვა სტუმარმა – „მე არც გთხოვთ თქვენ ამას“, – უპასუხა მამა თეოდოსმა. გაიარ-გამოიარეს მონასტერში. „ახლა კი ვნახოთ სკიტი. იქაური საფუტკრე, ბაღი, ყვავილები“… წავიდნენ სკიტში და იქაც გაიარეს. სხვათა შორის მიადგნენ იმ კორპუსს, სადაც მამა ამბროსი ცხოვრობდა. „არ გნებავთ ბერის სენაკი დაათვალიეროთ?“ ეკითხება ისევ მამა თეოდოსი. შევიდნენ. მისაღებში რამდენიმე კაცი იმყოფებოდა და სხვათა შორის ის ბატონი, რომელთანაც გაისაუბრა. ამ საუბარმა ის მისაღებში დააკავა და ამ დროს შემოვიდა მამა ამბროსიც. მაშინვე ყველა მიუახლოვდა მას, მაგრამ შემთხვევით შემოსული სტუმარი გვერდზე გადგა, რადგან არ სურდა კურთხევის აღება. ბერმა ყველა რომ დალოცა, პირდაპირ გაემართა შორს მდგართან, დაჟინებით შეხედა მას, დალოცა და ხელი დაადო თავზე. მაშინ იმანაც ჩაიმუხლა და აიღო კურთხევა. მამაომ მაშინვე მოჰკიდა ხელი, შეიყვანა თავის ოთახში და თვითონ დაუწყო ლაპარაკი. სტუმარი აღფრთოვანებული იყო მამაოს წინასწარხედვით, რომელიც მას ცხოვრების სხვადასხვა შემთხვევებს ახსენებდა, თითქოს მუდამ მასთან ერთად ეცხოვრა. საუბარი დიდხანს გაგრძელდა და ძალიან იმოქმედა მოსულზე. მან თვითონ გამოთქვა სურვილი ემარხულა და აღსარება ჩაებარებინა, მაშინ როდესაც აქამდე 16 წლის განმავლობაში უზიარებელი იყო. მან თითქმის ორი თვე იცხოვრა ოპტინაში და სინანულით ტოვებდა იქაურობას. მამა ამბროსის მიმართ მთელი ცხოვრება მოკრძალებული იყო და მას წმინდანად აღიარებდა.

ბერი ამბროსის სიტყვის ძალაზე საუბრისას, უადგილო არ იქნება ითქვას რამდენიმე სიტყვა ჩამოსულებთან მის ურთიერთობაზე, მის გარეგნულ მხარეზე. მისი გარეგნული მოქცევა მთლიანად თანხმობაში იყო შინაგან მადლიან, მოსიყვარულედ განწყობილ სულთან. ის ყველას სიკეთეს, სულიერ სარგებელს უსურვებდა, მაგრამ ყველას აძლევდა იმდენს, რამდენსაც ყოველი მათგანი იტევდა თავისი სულიერი განწყობით. ადამიანები, რომელთაც არ ესაჭიროებოდათ მისი სულიერი რჩევები, არამედ უნდა ენახათ ის, რასაც საქმის გამო, ყველა ერთხმად ამბობდა: „ძალიან ჭკვიანი კაცია!“ ბერს შეეძლო ნებისმიერ საკითხზე ესაუბრა და საუბარს ზუსტად იმდენ ხანს უთმობდა, რამდენსაც საქმე ითხოვდა და შემდეგ განეშორებოდა მოსულებს. ამ შემთხვევაში ის ძალიან მომთმენი და საოცრად თავაზიანი ადამიანი იყო. ის ცდილობდა ამ შემთხვევაში არ გამოეთქვა არაფერი იმ შინაგან მხარეებზე, რომელბიც ამ ხალხს ნაკლებად აინტერესებდა. მისი ერთგული ხალხისთვის კი მამაო სულ სხვანაირი გახლდათ. ის მუდამ კეთილი და ალერსიანი რჩე-ბოდა, მაგრამ ამ ურთიერთობებში ის დებდა ყველაზე გულწრფელ სულიერებას. აქაც, გააჩნია ვისთან, მას განსხვავებულობა ჰქონდა: დიდგვაროვნებთან ის ინარჩუნებდა უკიდურეს შესაბამისობას, უბრალოებთან კი უბრალო იყო და ხშირად უძახდა მათ, როგორც ზემოთ ვნახეთ, ბრიყვებს. ეს კი მის სულთან ახლოს მყოფ ადამიანებს არ სწყინდათ, არამედ ქებად მიიჩნევდნენ, ზოგჯერ კი თვალცრემლიანნი ხარობდნენ, რადგან მათი გული გრძნობდა, რომ ეს სიტყვები კეთილისმსურველ, მოსიყვარულე ბერის გულიდან ამოდიოდა.

მოიმუშაკა რა ღვთისგან წინასწარხედვის ნიჭი, ბერს არ ჰქონდა ჩვევად პირდაპირ და უხეშად ემხილებინა ვინმე ხალხის წინ, მაგრამ ისე ოსტატურად, გამოცდილად ამხელდა, რომ ეს მხილება, მიუხედავად ხალხის სიმრავლისა, მხოლოდ იმისთვის ხდებოდა გასაგები, ვისაც ეხებოდა. მრისხანედ კი არა, სიყვარულით შეეძლო მამაოს ადამიანები გამოსწორების გზაზე დაეყენებინა, ჩაუსახავდა მათ გულში რწმენას, რომ ყველაფერი დაკარგული არ არის და ღვთის შეწევნით შეიძლება მტრის დამარცხება. ბერმა ბოლომდე შეინარჩუნა თავისი ხასიათის ბუნებრივი სიცოცხლე, რომელიც მისი სიკეთისა და მზრუნველობის გამოხატულება იყო. როდესაც ადამიანები, ვინც მას იცნობდა, შედიოდნენ მამაოსთან თავიანთი განსაცდელებითა და უძლურებებით, მათ სულს უცბად თავისუფლება და შვება ეუფლებოდა. ყველაფერი როგორღაც გაირკვეოდა და ენითგამოუთქმელი ნუგეში იგრძნობოდა. არაფერი შეედრებოდა იმ ბედნიერებას, რომელსაც ბერის სულიერი შვილები გრძნობდნენ დიდი ხნის უნახაობის შემდგომ. ეს ერთი იმ წამთაგანია, რომლის აღწერაც შეუძლებელია, ის უნდა განიცადო.

გარეგნულად მამა ამბროსი კეთილსახიერი ბერი იყო, საშუალოზე ოდნავ უფრო მაღალი და სიბერისგან ოდნავ მოხრილი. ის ახალგაზრდობაში ძალიან ლამაზი იყო, როგორც ამას გადმოგვცემენ ისინი, ვინც მას იცნობდა პირადად ახალგაზრდობაში. მას არც სიბერეში დაუკარგავს სიმშვენიერე სახეზე, მიუხედავად მისი სიგამხდრისა და ფერმკრთალობისა. თავი წინიდან ოდნავ მელოტი ჰქონდა, რომელიც მას არანაირად არ აუშნოებდა, პირიქით, თითქოს უხდებოდა. უკან მუქი ფერისა და ჭაღარა შერეული რამდენიმე მოკლე შრე ჰქონდა. შუბლზე ორი-სამი ნაოჭი, რომლებიც ზოგჯერ მთლიანად უსწორდებოდა: მუქი ღია თვალები, ცოცხალი, გამჭოლი, რომლებიც მეორე მხარეზე ხედავდნენ სულს: ტუჩები ჩვეულებრივი; წვერი საკმაოდ გრძელი, თხელი, ჭაღარა, ბოლოში გაორებული.

შეუძლებელია მამაოს წარმოდგენა მისი თანამონაწილე ღიმილის გარეშე, რითაც უცბად გამხიარულდებოდი და გათბებოდი. მას მზრუნველი გამოხედვა ჰქონდა, რომელიც გეუბნებოდა, რომ აი ახლა ის შენთვის რაიმეს მოიფიქრებს და გეტყვის რაიმეს ძალიან სასარგებლოს. ის გაგაცოცხლებდა ყველაფერში, მის მოძრაობებში, ანთებულ თვალებში, რომლითაც ის თქვენ გისმენთ და თქვენც კარგად გესმით, რომ ამ წუთში ის მთლიანად თქვენით ცოცხლობს, რომ თქვენ უფრო ახლო ხართ მასთან, ვიდრე საკუთარ თავთან.

მამაოს მხიარულების გამო მისი სახის გამომეტყველება მუდმივად იცვლებოდა: ხან ალერსით შეგხედავდა, ხან იცინოდა შენთან ერთად ახალგაზრდული სიცილით, ხან მხიარულად გითანაგრძნობდა, თუკი შენ კმაყოფილი იყავი, ხან ჩუმად დახრიდა თავს, თუკი შენ რაიმე სამწუხაროს ჰყვებოდი, ხან წუთიერად ჩაფიქრდებოდა განსასჯელად, როდესაც შენ გინდოდა, რომ მას ეთქვა, თუ როგორ მოქცეულიყავი რომელიმე კონკრეტულ საქმეში, ხან გადამწყვეტად აქნევდა თავს, როდესაც არ გირჩევდა რაიმეს გაკეთებას, ხან ჭკვიანურად და ძირფესვიანად, თან გიყურებდა, იგებდი თუ არა ყველაფერს, იწყებდა იმის ახსნას, როგორ უნდა მოგეწესრიგებინა ეს საქმე.

ზოგჯერ მამაოს სახეზე მწუხარება გამოიხატებოდა. მას უნდოდა შენთვის რაღაცის თქმა, მაგრამ არ უნდოდა იმის გაგებინება, რომ ეს იცის, და ცდილობდა, რომ შენ თვითონ გეკითხა მისთვის. მაგალითად, მამაომ გაკურთხა რაიმე საქმის დაწყებაზე და მას უნდა დაასახელოს ამ საქმისთვის სასარგებლო კაცი, რომლის შესახებაც შენ მისთვის არ გითქვამს, რომელიც მას არ უნახავს, არ მოუსმენია, მაგრამ მის შესახებ იცის წინასწარხედვის ნიჭით დაჯილდოებულმა. „როგორ, შენ მარტო ხომ ვერ შეძლებ, შენ გაგებული კაცი გჭირდება“. – „აჰ, დიახ, – იხსენებ შენ, – მე დამავიწყდა მეკითხა: მე მყავს მხედველობაში კაცი,“ თქვენ რამდენიმე სიტყვით განუმარტავთ ამ კაცის შესახებ. „აი, აი, – შეგაქებს სიხარულით მამაო, ჯერ კიდევ ბოლომდე მოუსმენლად, – ის, ის! შენ ამბობ, რომ ის მკვირცხლია, სწორედ ასეთი სჭირდება ამ საქმეს“. საუბრისას გამჭრიახად გიყურებენ მამაოს მეტყველი თვალები. შენ გრძნობ, რომ ეს თვალები ყველაფერს ხედავენ, რა არის შენში კარგი და ცუდი, და შენ გიხარია, რომ ეს ასეა, და რომ შენ არ შეიძლება გქონდეს მისთვის საიდუმლო რამე.

ზოგჯერ კი ეს კეთილი, მომფერებელი და სასიამოვნო სახე მამა ამბროსისა რაღაც განსაკუთრებულად იცვლიდა ფერს და მადლიან სინათლეს აფრქვევდა. ასე ხდებოდა უმეტესად ლოცვისას ან ლოცვის მერე, განსაკუთრებით დილის საათებში. ერთხელ ბერმა საღამოდანვე დაუნიშნა ცოლ-ქმარს, რომელთაც სერიოზული საქმე ჰქონდათ. მან დაიბარა ისინი დილას, როცა ჯერ კიდევ არ ჰქონდა მიღება დაწყებული. ისინი შევიდნენ მასთან სენაკში. ბერი იჯდა ლოგინზე თეთრ ანაფორაში გამოწყობილი და ქუდი ეხურა. ხელში სკვნილი ეჭირა. მისმა სახემ ფერი შეიცვალა; ის როგორღაც განსაკუთრებულად გაუნათდა და სენაკში ყველაფერმა სადღესასწაულო იერი მიიღო. მოსულები თრთოდნენ და ისინი ენითგამოუთქმელმა სიხარულმა შეიპყრო. მათ დიდხანს ხმა ვერ ამოიღეს და იდგნენ, გაშტერებულნი უჭვრეტდნენ ბერის სახეს. ირგვლივ სიწყნარე სუფევდა, მამაოც დუმდა. ისინი კურთხევის ასაღებად მივიდნენ. მან უსიტყვოდ გადასახა ჯვარი. მათ კიდევ ერთხელ შეხედეს ამ სურათს, რათა სამუდამოდ დამახსოვრებოდათ. ბერი გაბრწყინებული სახით იჯდა და ძილღვიძილში ჭვრეტდა. ისე გამოვიდნენ ისინი იქიდან, რომ სიტყვა არ უთქვამთ ბერისთვის.

მსგავსი მაგალითი. ჩვეულებრივ მოვიდა ბერთან დილის კანონების მერე მისი საქმის მწარმოებელი, ზემოთხსენებული სკიტის მღვდელ-მონაზონი მამა ბენედიქტე. ბერი კანონების მოსმენის მერე დაჯდა თავის ლოგინზე. მამა ბენდიქტე კურთხევის ასაღებად მივიდა და მისდა გასაოცრდ ხედავს, რომ ბერის სახე ანათებდა. მაგრამ როგორც კი მიიღო მან კურთხევა, მაშინვე ეს საოცარი ნათება გაქრა.

რამდენიმე ხნის მერე მამა ბენედიქტე ისევ მივიდა ბერთან, როდესაც ის უკვე სხვა სენაკში იმყოფებოდა და ხალხს ესაუბრებოდა და თავისი უბრალოებით ჰკითხა: „მამაო, რაიმე იხილეთ?“ ბერმა ერთი სიტყვაც არ უპასუხა, მხოლოდ ოდნავ ჩაარტყა მას თავში ხელით. ნიშნად ბერის განსაკუთრებული კურთხევისა!

კიდევ ზემოხსენებული იღუმენ მარკოზის მონათხრობი. „ბერის შამორდინოს სავანეში ყოფნისას, – წერს ის, – ერთ პერიოდში, ზუსტად ვნების შვიდეულში, მე ზიარებისთვის ვემზადებოდი. შევდივარ მის სენაკში აღსარების ჩასაბარებლად. ჩემდა გასაკვირად მის სახეზე შევნიშნე რომ რაღაცას ღრმად აკვირდებოდა, მას თვითონ ჭვრეტდა და კრძალულებით თრთოდა. მისი სახე დაფარული იყო სასიხარულო ფერით. ამის შემხედვარემ უკან გავიწიე და მხოლოდ გარკვეული დროის მერე მოვედი აზრზე, და შევედი ბერთან. როცა ეს ჩვენება მახსენდება, ახლაც გაკვირვება მეუფლება“.

შამორდინოს მონაზვნები კი ამბობენ, რომ მათ ხშირად უხდებოდათ ბერის არამიწიერი დიდებით განდიდებული სახის დანახვა.

ყველა ამ მონათხრობის, განსაკუთრებით კი ბოლო თავების გაცნობის შემდეგ მკითხველები აშკარად დაინახავენ, თუ რა სულიერი ნიჭით დააჯილდოვა უფალმა სულიერი ცხოვრების მოძღვრები (მასწავლებლები) და მამა ამბროსის ხელმძღვანელები, მღვდელმონაზვნები ლევი და მაკარი. იმავე ნიჭებით იყო სავსე ბერი ამბროსიც, განსაკუთრებით წინასწარხედვის, კურნების და მაღალი სულიერი განსჯის ნიჭით. ოპტინელი ბერების ზნეობრივი სახე ერთია და განუყოფელი, შეუპოვარი და მსგავსი (ისინი დაკრძალულნიც გვერდიგვერდ არიან, ერთად). როგორც ჩვენ გვწამს, ისინი წარდგნენ უფლის საკურთხეველთან, ლოცულობენ თავიანთ სულიერ შვილებზე და მთელ მსოფლიოზე.