წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

 

თ ა ვ ი 13.

ბერი ამბროსის სახარებისეული სიყვარული,
რომელიც გამოიხატებოდა მოყვასთან მიმართებაში
მატერიალური დახმარებით და ბრძნული რჩევებით

 

„ხოლო ვინც იცავს მის (უფლის) სიტყვას,
მასშია ჭეშმარიტად აღსრულებული ღვთის სიტყვა“

ყველა სათნოების ნაყოფად და გვირგვინად, რომლებიც მამა ამბროსიმ სახარებისეული მცნებების აღსრულებით შეიძინა, გვევლინება სიყვარული ღვთისა და მოყვასისა. ეს არ არის ის სიყვარული, რომელსაც დიდი თუ პატარა დოზით გრძნობს ყოველი ჩვენგანი. ჩვენი სიყვარული არ არის მუდმივი. ერთხელ, როდესაც ბერისთვის იგალობეს მოციქულის მიერ დაწერილი მუხლი: „ვინ ჩამოგვაშორებს ქრისტეს სიყვარულს“ და სხვა , ბერმა გასაგონად თქვა: „ვინ განგვაშორებს? ყველაფერი გვაშორებს უფალს“. სიმდაბლით საკუთარ თავსაც სხვებთან აყენებდა. მაგრამ მისი სიყვარული მუდმივი იყო, უანგარო და ყოვლისმომცველი, ისეთი სიყვარული, რომელზეც ნათქვამია: რადგან ძლიერია სიკვდილივით სიყვარული. მამა ამბროსის ეს სიყვარული ღმერთთან მიმართებაში გამოიხატებოდა სახარებისეული მცნებების გადაუხრელი აღსრულებით, როგორც უფალი ბრძანებს: „ვისაც ვუყვარვარ, ის ჩემს სიტყვას დაიცავს“ , რაზეც ზემოთ იყო ლაპარაკი: მოყვასთან მიმართებაში ჩანდა თანაგრძნობა და გულმოწყალება ყველას მიმართ. ყველას სიყვარული და მცდელობა მიენიჭებინა მათთვის ბედნიერება, – იყო მისი ცხოვრება და სუნთქვა. ის ადამიანს უყურებდა როგორც ღვთის ხატს და ყოველთვის ახსოვდა, რომ მოწყალება განწმენდს ცოდვებს. ის ცდილობდა შეძლებისდაგვარად დაეკმაყოფილებინა ყველა მთხოვნელის სურვილი, რა თხოვნითაც არ უნდა

მიემართათ მისთვის. აქეთ იყო მომართული: ა) ყველა ნივთიერი შემოწირულობა, რომელთაც უფალი უგზავნიდა ქველმოქმედთა ხელით,
ბ) თავისი გამოცდილებითი ცოდნა და
გ) სულიერი ნიჭი, რითაც ღმერთმა დააჯილდოვა.
ამრიგად, ბერი გაჭირვებულებს ეხმარებოდა
ა) ფულით და ნივთებით,
ბ) რჩევებით და დარიგებებით – ზეპირად და წერილობით, და ბოლოს
გ) თავის მოქმედი, ღვთისთვის სასურველი ლოცვით.

ა)ბერის ნივთიერ დახმარებას ყველა ხედავდა. მასთან მოტანილ ნივთებს ის მომსახურეების ხელით ურიგებდა იმ ბერებს, რომელთაც ის სჭირდებოდა. გამოგზავნილ ფულს კი სამ ნაწილად ჰყოფდა, – ერთ ნაწილს უგზავნიდა სკიტის მმართველს სკიტის საჭიროებისთვის და კეთილისმყოფელთა მოსაგონებლად; მეორე ნაწილს ღატაკებისთვის განკარგავდა, მესამე – ყველაზე მცირე ნაწილს გამოჰყოფდა საკანდელო ზეთის და ცვილის სანთლის შესაძენად, რათა სენაკში აღესრულებინათ მსახურებები და ლოცვები. ყველა ღატაკს მოწყალება მომსახურეების ხელით გადაეცემოდათ. ზოგიერთ აუცილებელ შემთხვევაში თვითონ აძლევდა. ერთხელაც საჩქაროდ გამოდიოდა მინაშენიდან თავის სენაკში და ეუბნება თავის მწერალს: „აი იქ გაიარა ქვრივმა ობლებით, ბავშვები ერთი მეორეზე უფრო პატარები არიან. ხუთი ობოლი ჰყავს და საჭმელი არაფერი აქვთ. ქვრივი მწარედ ტირის და დახმარებას ითხოვს. ყევლაზე პატარა არაფერს ამბობს, მხოლოდ თვალებში მიყურებს. ოო! როგორ არ უნდა მისცე მას!“ ბერმა მაშინვე ამოიღო ფული. ნერვიულობისგან ხელები აუკანკალდა, სახე აუთამაშდა, ცრემლები უნებურად ითხოვენ თვალებიდან გადმოსვლას. ამასობაში თითქოს ტკბილად იღიმება სიხარულისგან რომ ყოვლადმოწყალე ღმერთმა ღირსი გახადა შეემშრალა უბედურებისთვის ცრემლები.

ეხმარებოდა რა მამა ამბროსი ხალხს, ცდილობდა შეძლებისდაგვარად მიეცა მათთვის ის, რაც დაკარგეს; კარგად ესმოდა, რომ თუ ღატაკს სჭირდება პურის ნაჭერი და სხვა ყველაფერი დაკარგული აქვს, მას დიდი დახმარება სჭირდება. გ. ს., დიდი ოჯახის უფროსი იყო და ეკუთვნოდა ძველ რუსულ გვარს, ახალგაზრდობაში ბექთაროსნებში მსახურობდა, შემდეგ სამოქალაქო სამსახურში. მან ცხოვრებაში სიკეთის გამო ბევრი დაკარგა, რის გამოც აღმოჩნდა უადგილოდ და საარსებო წყაროს გარეშე. ამ დროს შამორდინოს წინამძღვარმა, მათი უბედურების შეტყობინებისთანავე, დაითანხმა ამ მოქალაქის მეუღლე და ურჩია წასულიყო მამა ამბროსისთან. მასთან შეხვედრისას ბერმა თქვა: „ის ჩვენთან მოვიდა და დიდი ხანი არ წავა ჩვენგან“. ბერთან პირველმა შეხვედრამ ქალბატონი შეაძრწუნა როდესაც იგი თავის ქმარზე ლაპარაკობდა, უნდოდა ეთქვა: „მას დიდი ნაკლი აქვს – ზედმეტი სიკეთე“. ბერმა, რომელიც სიმელოტეს მიიჩნევდა სიკეთის გარეგნულ გამოხატულებად, უცბად გააწყვეტინა მას და ღიმილით აღმოხდა: „მელოტია?! მეც მელოტი ვარ“. ამავე დროს ქუდიც მოიხადა. ამ ქალბატონის ქმარი ნამდვილად მელოტი იყო, მაგრამ ბერის მხიარულება არ მოეწონა, თუმცა მალე დაინახა საქმით, თუ ვინ იყო ეს მხიარული ბერი: მრავალრიცხოვანი ოჯახის რჩენა მან საკუთარ თავზე აიღო, უზრუნველყო ისინი საცხოვრებელი ფართით და საკვებით. ერთმა კიეველმა ქალბატონმა, რომ გაიგო ამ ოჯახის შესახებ, სპეციალურად ჩამოვიდა შამორდინოში, რათა თვითონ დარწმუნებულიყო მონათხრობის სიმართლეში. ეკლესიის გვერდით ის კარგად ჩაცმულ ქალბატონს გაესაუბრა და ჰკითხა ამ ოჯახის შესახებ. „ეს ჩვენ ვართ, მე ვარ ს., – უთხრა კარგად ჩაცმულმა ქალბატონმა. კიეველი ქალბატონი გაკვირვებული დარჩა. მან დაინახა, როგორ გამოიყურებიან ის ადამიანები, ვისაც მამა ამბროსი ეხმარება.

ერთმა ბატონმა კარგა ხანი დაჰყო ოპტინაში. ის სულით კეთილი იყო, ძველი ჩვეულებებით. მას ჰქონდა განსაზღვრული და არცთუ ისე მცირე შემოსავალი, მაგრამ შენახული არაფერი გააჩნდა. ბერმა დაინახა, რომ ის უნდა დაბრუნდეს ერში ყოფილი სასარგებლო მოღვაწეობის აღსასრულებლად და უეცრად შეეკითხა: „როდის მიდიხართ?“ ბატონმა ბერის სიტყვა პირდაპირ მიიღო, რომ დროა წავიდეს. „იცით, მამაო, – უპასუხა მან, – რომ ჩემი ისევ აღდგომა ძვირი ღირს და ზედმეტი ფული არ გამაჩნია.“ ბერმა, თითქოს არც მოუსმენია პასუხი, ლაპარაკი სხვა თემაზე გადაიტანა. რამდენიმე დღეში მასთან მოვიდა მამაოს ნდობით აღჭურვილი პირი და ეუბნება: „მე გავიგე, რომ თქვენ გსურთ ფული იშოვოთ. მე შემიძლია გასესხოთ“. ბატონმა ძლივს მიაღწია იმას, რომ მისგან ხელწერილი აეღოთ.

ბერი ღარიბებს ეხმარებოდა, როგორც პირადად, ისე მომსახურეების ხელით. ის არც წერილობით მომმართველებს ივიწყებდა. ყოველწლიურად, შობისა და აღდგომის დიდ დღესასწაულებზე, ის ათეულობით წერილს აგზავნიდა სხვადასხვა კუთხეში, მათთან, ვისაც მასთან ჩამოსვლა არ შეეძლო. ამ წერილებში ფული იდო. აგზავნიდა სამ-სამ მანეთს, ხუთ-ხუთს და მეტსაც. ბერის სიცოცხლის ბოლო ხანებში ასეთი წერილების რიცხვი ორასამდე გაიზარდა. მაგრამ ამ დროს უკვე სიმრავლის გამო ის მხოლოდ თითო მანეთს აგზავნიდა. იყო შემთხვევები, როცა ის ერთ პიროვნებას ასამდე მანეთს უგზავნიდა, ზოგჯერ მეტსაც. ზოგიერთი ღარიბი მონაზვნები, შეიძლება ითქვას, სულ მის კმაყოფაზე იყვნენ.

გიყვარდეს, ნათქვამია, და ყველაფერს აიტან (1 კორ. 13.7). ამიტომ მამა ამბროსის სჯეროდა ყოველგვარი უბედურების არსებობისა და როცა სთხოვდნენ, ის არ იწყებდა დაკითხვას – ატყუებენ თუ არა. იმ პერიოდში კოზელსკი სავსე იყო ღარიბი კონკიაჟღარუნა ახალგაზრდა ბოგანოებით, რომლებიც ხშირად დადიოდნენ ბერთან და სთხოვდნენ პასპორტის გასაკეთებელ ფულს. ერთი მათგანი იცინოდა და პირდაპირ ამბობდა: „ჩვენ მამა ამბროსის მუდამ ვატყუებთ: ვეტყვით, რომ პასპორტისთვის გვინდა: ის თითო მანეთს გამოგვიყოფს, ჩვენ კი სასმელს ვიყიდით და დავლევთ“. ამის გამგონენი კი ეუბნებოდნენ: „ვერ მოატყუებთ, ბრიყვებო, მამაოს. მან ყველაფერი იცის, მაგრამ იმისთვის გაძლევთ, რომ დიდ გზას არ დაადგეთ“. ის ცდილობდა, ასეთი ადამიანები გამოეფხიზლებინა ყოვლადძლიერი ღვთისადმი რწმენით და იმედს უნერგავდა, რომ მათაც შეუძლიათ დადგნენ ახალ გზას.

ბოლოს, შამორდინოს ხალხმრავალი სავანე, სადაც ბერი მრავალ ღარიბსა და ავადმყოფს იღებდა, არის ხილული მტკიცებულება იმისა, რომ ის მოყვასის სიყვარულსა და მოწყალებას აფრქვევდა. ყოველ მათგანს იღებდა და ამშვიდებდა, როგორც კრუხი აგროვებს თავის ფრთებქვეშ წიწილებს: თითოეულ მათგანს სიყვარულით ათბობდა, როგორც ძიძა ათბობს თავის შვილებს.

ბ) ახლა წარმოგიდგენთ მაგალითებს, თუ როგორ ეხმარებოდა ბერი მოყვასს თავისი ბრძნული რჩევებითა და მოძღვრებით, რაც მისი გამოცდილების ნაყოფი იყო. მთავარი მიზეზი ამისა იყო ის, რომ მას ღვთისგან ჰქონდა მონიჭებული მადლიანი განსჯა და წინასწარი ხედვა. მაგალითად, რამდენი მშენებლობა იქნა ჩატარებული მისი გეგმით სკიტში, სამონასტრო აგარაკებზე და, განსაკუთრებით, შამორდინოს ქალთა სავანეში, – და ყოველთვის ეს შენობები აღმოჩნდნენ ვარგისიანი და მოხერხებული. ასე რომ, ასეთ შემთხვევებში ბერს შეცდომები არ მოსდიოდა.

ერთი გარეშე დამკვირვებელი წერს: „ვინც შამორდინოში მამაოს სანახავად ჩამოდიოდა, უპირველეს ყოვლისა, სავანის არაჩვეულებრივი წყობით იყო აღფრთოვანებული. აქ არ არის არც ჯიხურები, არც ყიდვა, არც გაყიდვა, არც უფროსები, არც დაქვემდებარებულები, აქ ყველაფერი მამაოსგანაა. ეს ის ცენტრია, რომლითაც ყველაფერი მოძრაობს, ყველაფერი ცოცხლობს. პირველივე ჩამოსვლაზე გამაოცა ასეთმა უსიტყვო მორჩილებამ მის ყოველ სიტყვაზე. ბევრს ვეკითხებოდი: რატომ ასრულებთ ყველა მის ნებას ასეთი ხალიხით? – და სხვადასხვა პირებისგან ვიღებდი ერთსა და იმავე პასუხს, რომ ყველამ თავის თავზე გამოცადა, რომ კარგია მხოლოდ ის, რაზეც მამაო გვაკურთხებს: და თუკი ვინმე ზოგჯერ მაინც გადაწყვეტდა არ შეესრულებინა მისი რჩევა, თვითონვე დაინახავდა, რომ ბრიყვულად, წარუმატებლად და უსარგებლოდ გამოუვიდა“.

აი კიდევ კერძო შემთხვევები მამა ამბროსის ბრძნული ბერული რჩევებისა: მოვიდა ბერთან მდიდარი ორლოველი მემამულე და სხვათა შორის განაცხადა, რომ უნდა მოაწყოს წყალგაყვანილობა თავის ვრცელ ვაშლის ბაღებში. „ადამიანები ამბობენ, – დაიწყო ბერმა მსგავს შემთხვევებში მისთვის ჩვეული სიტყვების თქმა, – ადამიანები ამბობენ, როგორც ყველაზე უკეთესია“. და ძირფესვიანად აღწერა წყლის გაყვანილობა. მემამულე დაბრუნდა თუ არა სოფელში, დაიწყო ამ საგნის ირგვლივ კითხვა. აღმოჩნდა, რომ ბერმა აღწერა ბოლო გამოგონება ამ სფეროში. მემამულე ისევ დაბრუნდა ოპტი-ნაში. „რაა წყალგაყვანილობა?“ და ეკითხება ბერი. წყალგაყვანილობა მოაწყვეს ბერის მითითებით და დიდი სარგებელიც მოიტანა. მეზობელ მებაღეებს ცუდი მოსავალი მოუვიდა, ამ მემამულეს კი – ვაშლიც საუკეთესო და უხვი მოსავალი.

ერთმა ახალგაზრდა კაცმა რაღაცეების ახსნის შემდეგ ბერს უთხრა, რომ სურს სახლში შხაპის გაკეთება. ბერი თანაუგრძნობს მას. „შენ გინდა, რომ პატარა ადგილი დაიკავოს? ეს შეიძლება, გააკეთე აი ასე…“ გავიდა რამდენიმე წელი. გამოკრულია განცხადება, რომ გამოჩნდა ახალი სრულყოფილი შხაპი. აღმოჩნდა, რომ ისინი მოწყობილია ისე, როგორც ამ რამდენიმე ხნის წინ აუხსნა მამა ამბროსიმ ახალგაზრდა კაცს.

მამა ამბროსის წინასწარხედვის შემთხვევები მრავალრიცხოვანი და ხშირად შემაწუხებელი იყო. გავეცნოთ ზოგიერთ მათგანს.

ყოვლადუსამღვდელოესმა კალუგის ეპისკოპოსმა მაკარმა ინება გადმოეცა საკუთარ თავზე შემდეგი. ის ჯერ კიდევ თეთრი მღვდელი და ორლოვის კეთილშობილ ქალწულთა ინსტიტუტის მასწავლებელი იყო, როცა ორლოვის სასულიერო სემინარიის რექტორთან არქიმანდრიტ N-თან ერთად მოუწია ოპტინის მონასტერში ჩამოსვლა და მამა ამბროსთან მისვლა. სტუმრებთან გასაუბრების შემდეგ ბერმა ორივეს ერთნაირი წიგნი აჩუქა – მონაზვნობაზე. „მე როგორც მღვდელმა, – ამბობდა მეუფე, – ვიფიქრე მაშინ, რისთვის დამჭირდებოდა ასეთი წიგნი?“ ბერმა, თითქოს გონსმოსულმა, მითხრა: „თქვენ ეს კი არა, – მაგრამ შემდეგ დაურთო, – დიახ, ასეც იქნება“. შემდეგ ის დაქვრივდა და ყოფილი მღვდელი და კანონების მასწავლებელი, გახდა ბერი.

ამას კი ოპტინის ყოფილი ბლაღოჩინი და მღვდელ-მონაზონი ილარიონი ჰყვებოდა: „ერისკაცობაში ყოველწელს დავდიოდი ოპტინის მონასტერში, სადაც საძმოში იმყოფებოდა ჩემი ძმა, ბერდიაკონი პაფნუტი. ყოველ მისვლაზე თავს ვალდებულად ვთვლიდი, მივსულიყავი მამა ამბროსისთან და ამეღო მისგან კურთხევა. ერთხელაც ბერმა მითხრა: „დროა, ჩვენთან წამოხვიდე“. მე ვუპასუხე: „უღელი მაკავებს, მამაო, ცოლიანი ვარ“. ამაზე ბერმა თქვა: „ჯერ არ მომწიფებულა!“ იმავე წელს გარდაიცვალა დედაჩემი, ორი წლის მერე კი მოვედი მონასტერში. ასე აღსრულდა მამა ამბროსის მიწვევა – „დროა, მოხვიდე ჩვენთან“. ჩემთან ერთად ჩამო-ვიდა ჩემი მეუღლე და 13 წელი იცხოვრა მონასტრის კუთვნილი საქონლის მომვლელებთან. გარდაიცვალა 1882 წელს, მას შემდეგ, რაც კელიური წესით აღიკვეცა სქემაში.

ოპტინის მონასტრის მღვდელ-მონაზონმა პაისმა გადმოგვცა ორი ამბავი:
1) 70-იან წლებში ზოგიერთი ძმა წმინდა სავანისათვის შემოწირულობების შესაგროვებლად იგზავნებოდა. მაგზავნიდნენ მეც. ერთხელ, წასვლის წინ მივედი მამა ამბროსისთან მისი წმინდა კურთხევის ასაღებად. მაკურთხა და იქ მყოფ ძმებს მიმართა: „იცით, ეს დიდი კაცია – მას ერში აფასებენ. ხუთ კაპიკ ნახევარს ის მოგ-ვიტანს“. დაბრუნებულმა წინამძღვარს მოვუტანე 550 მანეთი. მაშინ მივხვდი, თუ რას ნიშნავდა მამა ამბროსის ხუთ ნახევარი კაპიკი.
2) მღვდელ-მონაზონ ანატოლისთან ერთად უნდა გადავეყვანე მე ოპტინის მონასტრიდან ლიხვინის მონასტერში. მამა ანატოლი განწესებული იყო იმ მონასტრის წინამძღვრად. ჩვენ გარდა კიდევ რამდენიმე ძმა იყო ამ მონასტერში ოპტინიდან განწესებული. მე არ მინდოდა იქ წასვლა. მივედი ბერთან და ჩემი განცდების შესახებ ვუთხარი. მან კი მიპასუხა: „ახლა ხელი მოაწერე იქ წას-ვლაზე, ხვალ კი უკან დაბრუნდები“. ბერის სიტყვამ ჩამაფიქრა. მოვაწერე ხელი კეთილ მონასტერში გადასვლაზე და მეორე დღესვე გავემგზავრე იქით. ჩამოვედი. შემხვდა მამა ანატოლი და მეუბნება: „არ არის ძმაო, აქ ჩვენი ადგილი; წავიდეთ უკან ოპტინაში“. იმ დღესვე ამგვარად დავბრუნდით იმ მონასტრიდან ოპტინაში.

ოპტინის მონასტრის მღვდელ-მონაზონი კვიპრიანე გვიამბობდა: ბავშვობიდან მქონდა სურვილი წავსულიყავი ათონზე და იერუსალიმში. 1838 წელს, როდესაც მე 22 წლის ვიყავი, მე გავემგზავრე კიევში და გზად ოპტინის მონასტერში შევიარე, სადაც მაშინ ბერი მამა ლევი გახლდათ. მან არ მაკურთხა კიევში წასვლაზე და მითხრა, რომ ჩემი ადგილი ოპტინის მონასტერშია. ასე დავრჩი აქ, მაგრამ ნახევარი წლის შემდეგ იძულებული გავხდი დავბრუნებულიყავი სახლში, რადგან ჩემი მშობლები არ იყვნენ თანახმა დავრჩენილიყავი მონასტერში. ამის შემდეგ ერში 40 წელი ვიცხოვრე, შევირთე ცოლი და გამიჩნდა შვილები. 1874 წელს ისევ ჩამოვედი მთელი ოჯახით ოპტინაში. მეუფროსე ბერი ახლა მამა ამბროსი გახლდათ. ავუხსენი მას ჩემი აღთქმული სურვილი, რომ ათონზე და იერუსალიმში მინდოდა წასვლა. ამაზე მან მითხრა: „იქით წას-ვლა შეიძლება, მაგრამ შენი ადგილი მაინც ოპტინაშია“. ბერის სიტყვა მალე გამართლდა. ორ წელიწად-ნახევრის შემდეგ ჩემი მეუღლე გარდაიცვალა და მე მოვედი ოპტინის მონასტერში და გავხდი ბერი.

ორი ამბავი გადმოგვცა ოპტინის მონასტრის მღვდელ-მონაზონმა დოროთემ.
1) მოვედი ერთხელ ბერთან და დიდი ხანი ველოდებოდი, სანამ მიმიღებდა. უკვე საღამოს ათი საათი იყო. ვზივარ და ვფიქრობ უსაფუძვლოდ ჩემთვის: „აი მუდამ წმინდანს ეძახიან ბერს. ეს რა სიწმინდეა, როცა გაიძულებს ელოდო ამდენი ხანი მის გამოსვლას. ამის გამო საღამოს კანონის გამოტოვება მომიწევს, ხოლო ცისკარზე ვიძინებ. ყველას მაგივრად მას მოეთხოვება. იმავე წუთს მომესმა ბერის ხმა მისივე სენაკიდან: „ახლავე! ახლავე!“ შევხედე, მამაო გამოდის. მაკურთხა, მომკიდა წვერში ხელი, ოდნავ დამარტყა ლოყაზე და თქვა: „აი ბერები ზოგჯერ თვეობით ცხოვრობენ სასტუმროში და მელოდებიან, სანამ არ მივიღებ. სხვა, შეიძლება ათასი ვერსის სიშორიდანაა ჩამოსული და მელოდება მოთმინებით. ისინი წინ უნდა გავუშვათ. მათ გამო ზოგჯერ ძმებს უარს ვეუბნები მიღებაზე. ყველას ერთად მიღება არ შემიძლია. შენ კი ცოტაც არ გინდა მოიცადო. მე ერთს მომეთხოვება ყველას მაგივრად!“ ბერის სიტყვებით შთაგონებული, მშვიდი და გახარებული წავედი მისგან ჩემს სენაკში და არასოდეს ვკადნიერდებოდი აუგი მეთქვა მასზე, მაშინაც კი, როცა მიხდებოდა დიდი ხანი ლოდინი. საერთოდ შევნიშნავ, რომ ზოგჯერ ყოფილა შემთხვევა, როცა არ მიმიღებდა ბერი, მაგრამ მისგან მაინც დამშვიდებული და გახარებული წამოვიდოდი, ხოლმე.

2) შემდგომში მორჩილებას გავდიოდი უფროს ეკონომად საჯინიბოში. ზოგჯერ ნაკელზე დადიხარ, ასევე მოუცლელობის გამო პირდაპირ წახვიდოდი ეკლესიაში. ზოგიერთი ძმა მეხუმრებოდა კიდევაც: „ოო, დოროთე, შენგან ნაკელის სუნი მოდის“. ეს სიტყვები განსაცდელში მაგდებდა. ერთხელ ვუთხარი ეს ბერს, მან კი მითხრა: „იცინონ, შენ კიდევ გაუსწრებ მათ, მათ შეშურდებათ შენი“. და რა მოხდა? ბერის სიტყვა ახდა. დიდი ხანია სამღვდელო ხარისხში ვარ, ხოლო ვინც მე დამცინოდა, ისინი უკან დარჩნენ.

სკიტის მღვდელ-მონაზონი ბენედიქტი სამ ამბავს გადმოგვცემს.
1) საკუთარ თავზე. სმოლენსკის სასულიერო სემინარიის კურსის დამთავრების შემდეგ მე დავიკავე მღვდლის ადგილი დოროგობუჟის მაზრის სოფელ ჩებოტოვში. ჩემი სახელი ვიქტორ დიაკონოვი იყო. მალე ჩემი მეუღლე ავად გახდა, ეტყობა არცთუ ისე მძიმედ. ამ დროს ჩვენს სახლში შემოვიდა მწირი, რომელიც ოპტინის მონასტერში მიემგზავრებოდა. მე გავატანე მამა ამბროსისთვის ფული და ვთხოვდი მას ავადმყოფზე ელოცა. როცა მწირი მონასტერში მივიდა და შეხვდა მამა ამბროსის, მან ჰკითხა: „შენ იმავე გზით დაბრუნდები, რა გზითაც მოხვედი?“ მწირმა უპასუხა: დიახ. „შეიარე ისევ მამა ვიქტორთან, – ეუბნება მას ბერი, – და მადლობა უთხარი ჩემგან, რომ ვახსოვარ. უთხარი, რომ მეც მახსოვს“. იქვე შევნიშნავ, რომ სემინარიაში სწავლისას ვიყავი პირადად მასთან კურთხევის ასაღებად. მღვდლად კურთხევის მერე სულ ვიხსენებდი კვეთაში. ბერმა ეს დაიმახსოვრა. „მას ღვაწლი ელოდება, – აგრძელებდა ბერი, – დაიბრუნოს ბაღი და ხშირად მორწყას, ბევრი ხილი მოუვა. ივლისის თვე განსაცდელებით სავსე იქნება მისთვის: ჩვენ შევხვდებით ერთმანეთს“. იმავე წლის 29 ივლისს გარდაიცვალა ჩემი მეუღლე და მე გავემგზავრე ოპტინის მონასტერში. მივედი ბერთან, მან მომცა სკვნილი და წიგნი „უფლის ჯვრის სამეუფო გზა“. მიბრძანა მოვმზადებულიყავი ბერობისათვის – გამეყიდა ყველაფერი, რაც მებადა და მიმემართა მეუფისთვის განცხადებით გავეთავისუფლებინე შტატიდან ავადმყოფობის გამო: მე შევასრულე ყველაფერი. შემდეგ მოვედი მამაოსთან სკიტში და მალე აღვიკვეცე ბერად ბენედიქტეს სახელით.

2) გარეშე პირზე. სმოლენსკის გუბერნიის, იუხნოვის მაზრის სოფელ ფედოტოვკის მცხოვრებმა პავლე სიმონის ძე სოკოლოვმა სმოლენსკის სასულიერო სემინარიის კურსის დამთავრების შემდეგ დაიკავა სოფლის მასწავლებლის ადგილი. მან რამდენჯერმე სთხოვა მამა ამბროსის კურთხევა მღვდლობაზე. მაგრამ მამა ამბროსი ყოველთვის უარს ეუბნებოდა და ურჩევდა მოეცადა. ასე გავიდა ორი წელი. პავლემ კვლავ მიმართა მამა ამბროსის წერილობით, სადაც გამოთქვამდა სურვილს გამხდარიყო ქალაქ ვიაზმის მღვდელი. ამჯერად ბერმა ასე უპასუხა: „შენს თავზე ეკლიანი გვირგვინი ჰკიდია, და ის მალე შენზე გადმოვა – მოიცადე“. ასეც მოხდა. ორი თვის მერე პავლე ავად გახდა და გარდაიცვალა.

3) მეორე გარეშე პირზე. სმოლენსკის გუბერნიის ქალაქ დოროგობუჟში ერთ კეთილშობილ ქვრივს ჰყავდა ერთადერთი ქალიშვილი, რომლის შერთვაც ბევრ სასიძოს სურდა. ისინი ხშირად მოდიოდნენ ბერთან პირადად, რათა გამოეთხოვათ მისგან კურთხევა ქორწინებაზე. მაგრამ მამაო სულ ეუბნებოდა: „მოიცადეთ“. ბოლოს და ბოლოს გამოჩნდა ძალიან კარგი სასიძო, რომელიც დედასაც მოსწონდა და შვილსაც: ამიტომ დედამ პირადად სთხოვა კურთხევა ბერს ქალიშვილის დაქორწინებაზე. მაგრამ მამაომ უბრძანა ამ სასიძოსთვისაც უარი ეთქვათ, და დაუმატა: „მას ისეთი შესანიშნავი სასიძო ეყოლება, რომ მისი ბედნიერება ყველას შეშურდება. აი ჯერ შევხვდეთ აღდგომას. ხომ იცით, რა მშვენივრად ანათებს მზე ამ დღეს!“ დადგა ქრისტეს აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაული. ქალიშვილს პირველს გაახსენდა ბერის სიტყვები: „დედა! გახსოვს რომ გვირჩია მამა ამბროსიმ, შეხედეთ ამომავალ მზესო!“ გამოვიდნენ. გოგომ უცებ გადაიჯვარედინა ხელები და წამოიყვირა: „დედა! დედა! მე ვხედავ დიდებაში აღმდგარ ღმერთს. მე მოვკვდები ამაღლებამდე“. დედა ძალიან დამწუხრებული იყო ამით და თქვა: „რას ამბობ, შვილო, უფალი შენთანაა. ეს შეუძლებელია. შენ არაფერი გტკივა, შენ ჯანმრთელი ხარ“. მაგრამ გოგო განაგრძობდა მტკიცებას: „მე თქვენ გეუბნებით, რომ მოვკვდები, იმიტომ რომ ტყუილად არ წერია ღვთის ნათქვამი სიტყვა: „უკეთუ იხილოს კაცმან ღმერთი, ცოცხალი იქნება!“ ქალიშვილის სიტყვები გამართლდა: ქრისტეს ამაღლებამდე ერთი კვირით ადრე მას კბილები ეტკინა და ეტყობა ამ ავადმყოფობით ის გარდაიცვალა.

სკიტის მღვდელ-მონაზონი ნექტარი გვამცნობს ოთხ ამბავს თავის თავზე.
1) სკიტში მოვხვდი 1876 წელს. ერთი წლის მერე მამა ამბროსიმ მაკურთხა მოძღვრად მყოლოდა სკიტის მმართველი მღვდელ-მონაზონი ანატოლი. 1894 წლამდე, ანუ მის გარდაცვალებამდე, მე ვაგრძელებდი მასთან, როგორც მოძღვართან ურთიერთობას. მამა ამბროსის მივმართავდი მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში. მე მისდამი დიდი სიყვარული და რწმენა მამოძრავებდა. მივიდოდი მასთან და რამდენიმე სიტყვის წარმოთქმის შემდეგ ის აღმომიჩენდა გულისნადებს. ყოველგვარ გაუგებრობას ამიხსნიდა და დამამშვიდებდა. მისი მზრუნველობა და სიყვარული ჩემს მიმართ ხშირად მაოცებდა, რადგან მე ვგრძნობდი, რომ არ ვიყავი ამის ღირსი. ამ კითხვაზე ჩემი მოძღვარი მამა ანატოლი მიპასუხებდა, რომ ამის მიზეზი ბერისადმი ჩემი სიყვარული და რწმენა იყო: მერე რა, რომ ის ასეთი სიყვარულით არ ექცეოდა სხვებს, როგორც მე, ეს მათი ბერის მიმართ სიყვარულის უკმარისობის ბრალია, მერე რა, რომ ასეთია საერთო კანონი: ვინც როგორ ექცევა ბერს, ზუსტად ისე ექცევა ბერი მათ.

2) მახსოვს, ორი წლის მერე, მას შემდეგ რაც სკიტში მოვხვდი, გამოვიდა უფროსობის დადგენილება სკიტიდან მორჩილების გასახლებისა, ვინც დაუწესებელი იყო და სამხედრო სამსახურში უნდა წასულიყო. მეც, სხვებთან ერთად, მონასტრის მწერალმა გამომიცხადა სკიტიდან ჩემი გასახლების შესახებ. მაგრამ ჩემდა საბედნიეროდ ბერის წმინდა ლოცვებით, ეს საშიშროება გაქრა. მწერალმა მალე ისევ გამომიცხადა, რომ მხოლოდ ოცდახუთი დღე უნდა განვდგე. მივედი მამაოსთან და მადლობა შევწირე ლოცვითი თანადგომის გამო: მან კი მითხრა: „თუ ბერულად იცხოვრებ, მაშინ შემდგომშიც არავინ შეგაწუხებს და დარჩები სავანეში სამუდამოდ“. ბერის სიტყვები გამართლდა. ღვთის წყალობით მე დღემდე სკიტში ვცხოვრობ.

3) მტრის შთაგონებით მე დაევჭვდი მამა ამბროსის წინასწარხედვაში და საძმოს სულიერ ცხოვრებაში მეუფროსე ბერობის აუცილებლობაში. ეს აზრი გულში დავიმარხე და არავის ვეუბნებოდი. ეჭვი მომეძალა და ბერისადმი რწმენა შემერყა. მაგრამ უფალმა სასწაულებრივად გამომაფხიზლა. ჩვენს სკიტში დადიოდა კოზელსკის მცხოვრები ვინმე კაპიტონი. ის მომიყვა, თუ როგორ ურჩევდა ბერი თავისი წინასწარჭვრეტით, გამეშვა შვილი კურსკში რაიმე საქმის საშოვნელად, მაგრამ დაუმორჩილებლობის გამო მამა-შვილი ორივე დავისაჯეთ. (ამ შემთხვევის შესახებ ქვემოთ დაწვრილებით იქნება საუბარი). ამ შემთხვევამ ძალიან გამაკვირვა და გონს მომიყვანა, მივხვდი, რომ ბერში დიდი მადლიანი ძალაა დავანებული.

4) სამწუხაროდ, იყვნენ საძმოში ადამიანები, რომლებიც განიკითხავდნენ მას. მე ზოგჯერ მიწევდა ასეთი უაზრო საუბრების მოსმენა, თუმცა სულ ვცდილობდი დამეცვა ბერი. მახსოვს, ერთი მსგავსი საუბრის შემდეგ დამესიზმრა ჩემი მოძღვარი მღვდელ-მონაზონი ანატოლი და მრისხანედ მითხრა: „არავის აქვს უფლება განსაჯოს ბერის მოქმედება. ბერი თავის საქციელზე ჩააბარებს ანგარიშს უფალს, ჩვენ მათ მნიშვნელობას ვერ ჩავწვდებით“.

სკიტის ბერი იოილი გვიყვება ორ ამბავს.
1) თავის თავზე: ერისკაცობაში ვიყავი ცოლიანი, მაგრამ ოთხი წლის მერე დავქვრივდი. ამ დროისთვის ჩემი ძმა ოპტინაში გაემგზავრა მამა ამბროსისთან, მე მოვისურვე ძმის საშუალებით, გამეგო, თუ როგორ ცხოვრებაზე მაკურთხებდა ბერი: „ერთი წელი მოითმინოს, ცოლს ნუ მოიყვანს, ჩამოვიდეს ჩვენთან“. მე ვიფიქრე: ჩემი ბერობა ხომ არ უნდათ? მონასტერში ცხოვრება მაშინ არ მქონდა განზრახული. ერთი წელი გავიდა და მე ისე შევირთე ცოლი, რომ ოპტინაში არ წავსულვარ ბერისგან ლოცვა-კურთხევის ასაღებად. გავიდა სამთვენახევარი და მეორე ცოლიც მომიკვდა. ამ ამბიდან ორი თვის შემდეგ წავედი ოპტინაში. მივედი ბერთან. ის მეუბნება: „მოდი აქ. სადაა შენი ცოლი? რატომ არ მომისმინე?“ მე ვუპასუხე: „მაპატიეთ, მამაო! აი მოვედი იმის შესაკითხად, კიდევ შევირთო ცოლი თუ დავრჩე მონასტერში?“ ბერმა მიპასუხა: „მესამე ქორწინება არ არსებობს. შენი პირდაპირი ვალია დარჩე მონასტერში და გახდე ბერი“. ამის შემდეგ დავბრუნდი სახლში, ორი თვის მერე კი სამუდამოდ ჩამოვედი ოპტინაში და შევუერთდი სკიტის საძმოს.

2) გარეშე პირზე: მყავდა ერთი ნაცნობი ვაჭარი. ის ღვთივსათნოდ მსახურობდა, მოწყალებას გასცემდა და ბეჯითად ესწრებოდა საეკლესიო მსახურებას. ის მამა ამბროსისთან მივიდა და ჰკითხა, თუ როგორ უნდა ეცხოვრა. ბერმა ასეთი პასუხი გასცა: „იცხოვრე, როგორც ცხოვრობ. მხოლოდ ყოველ მარხვაში ეზიარე“. ვაჭარმა მოუსმინა ბერის რჩევას და რამდენიმე ხნის მერე გარდაიცვალა. ის ქრისტიანულად აღესრულა ყოველნაირი საგზლით წარსდგა ღვთის წინაშე.

ხუთი ამბავი გადმოგვცა სკიტის ბერმა გურიმ.
1) სამი წლის მერე, მას შემდეგ, რაც 1887 წელს მოვხვდი სკიტში, ჩემთან ჩამოვიდა ძმისშვილი. ის მივიდა მამა ამბროსისთან დაქორწინებაზე კურთხევის ასაღებად. ბერმა მოთმინებით ურჩია და უთხრა, რომ მას გარკვეული დროის განმავლობაში მოუწევდა ბეღელში ცხოვრება. ბერის წინასწარმეტყველება ახდა. ერთი წლის შემდეგ ჩემი ძმის სახლი დაიწვა და მას ოჯახთან ერთად, სანამ ახალ სახლს ააშენებდა, ბეღელში მოუწია ცხოვრებამ. ამ ხანძარმა ძმა ვალში ჩააგდო. ამ ამბის გაგება ძალიან განვიცადე და მოვუყევი ამის შესახებ ბერს. მან კი დამამშვიდა და მითხრა: „ნუ განიცდი, შენი ძმა მოეწყობა და კიდევ უკეთესად იცხოვრებს, ვიდრე მანამდე“. ნამდვილად, ძმამ ააშენა ახალი სახლი და დღეს ცხოვრობს უფრო კმაყოფილი, ვიდრე უწინ.

2) სკიტში მოსვლისას მამაომ მაკურთხა და დაამატა: „არქიმანდრიტ ისააკს თვალით არ დაენახვო, თორემ, როგორც კი დაგინახავს, მაშინვე გადაგიყვანს მონასტერში. მონასტრის ცხოვრებას შენ ვერ გაუძლებ და ამან შეიძლება დაგაბრკოლოს“. მე მახსოვდა ბერის ნათქვამი და გავურბოდი არქიმანდრიტთან შეხვედრას. მაგრამ ოთხი წლის მერე, აღდგომას, როცა მონასტერში საძმოს საერთო ტრაპეზი იშლებოდა, მე სხვებთან ერთად ტრაპეზობის შემდეგ მივედი არქიმანდრიტთან კურთხევის ასაღებად, რადგან თავის არიდება და მასთან მიუსვლელობა ამ დროს უხერხული იქნებოდა. შეხედვისთანავე ბრძანა გადავეყვანეთ მონასტრის სასეფისკვერეში და შემპირდა, რომ მე იქ უფროსი ვიქნებოდი. ეს არ მოხდა, მხოლოდ იმიტომ, რომ ბერმა მიიღო მონაწილეობა სკიტში ჩემი დატოვების საქმეში და დამტოვეს კიდეც.

3) თითქმის იმ პერიოდში სიცხე მომცა და ავად გავხდი. სნეულება ძლიერდებოდა და მე უკვე ჩემს სიცოცხლეზე დავიწყე ზრუნვა. ჩემთან მოსულმა ძმებმა შეამჩნიეს, რომ თითების გაშავება დამეწყო. მათ იფიქრეს, რომ სიკვდილი მომიახლოვდა და წავიდნენ ბერთან, რათა მას ჩემი სქემაში აღკვეცის კურთხევა მიეცა. მაგრამ ბერმა არ აკურთხა და უთხრა, რომ მე მეორე დღეს გამოვკეთდებოდი. მამაოს წმინდა ლოცვების წყალობით მე მეორე დღესვე უკეთესად ვიგრძენი თავი. უკვე შევძელი ლოგინიდან ადგომა და მთლიანად გამოვჯანმრთელდი. ჩემი ავადმყოფობა ერთი თვე გრძელდებოდა.

4) შესანიშნავი შემთხვევის მომსწრე გახდა სკიტის მორჩილი მაქსიმე. მის გარდაცვალებამდე ერთი კვირით ადრე მამაომ უთხრა: „ამ ქვის ქვეშ წევს მაქსიმე ლარინი: მან უნდა იცხოვროს და იმხიარულოს, მაგრამ იმ ქვეყნად გადასახლება იქნება“. მაქსიმემ ბერის სიტყვა ისე გაიგო, თითქოს მას მონასტერში გადაიყვანდნენ და დამწუხრდა. მე მაშინ მზარეული ვიყავი, ხოლო მაქსიმე – ჩემი თანაშემწე. დავიწყეთ სატრაპეზოში იატაკის მორეცხვა. მაქსიმემ რატომღაც თავი ანება ამ საქმეს და თავის სენაკში წავიდა. ეს დილას მოხდა. სადილის დრო დადგა, მაგრამ მაქსიმე არ ჩანდა. გავიდა კიდევ სამი საათი. ზოგიერთი ძმა წავიდა მასთან სენაკში, მაგრამ ის ცოცხალი არ დახვდათ.

5) სკიტში ცხოვრობდა მგალობელთა მეტიპიკონე მღვდელ-მონაზონი პალადი. ერთხელ კვირა დღეს სკიტის ტაძარში ლიტურგიისას იმსახურა, თავს კარგად გრძნობდა. მამა ამბროსიმ იმ დღესვე გამოუგზავნა მომსახურეთაგანი და უბრძანა დაუყოვნებლივ ეცხო ზეთი და აღკვეცილიყო სქემაში. მამა პალადი ამით გაკვირვებული იყო და უთხრა მომსახურეს, რომ ის ჯანმრთელია. მამაომ კიდევ ორჯერ გამოუგზავნა მსახური იმავე წინადადებით, მაგრამ ის წინააღდეგობას განაგრძობდა. დადგა ორშაბათი. დილით მამა ამბროსიმ მეოთხეჯერ და უკანასკნელად გამოაგზავნა მსახური მამა პალადისთან ისევ იმავე წინადადებით. სანამ ის ზეთისცხებისთვის ემზადებოდა, ინსულტი დაემართა, ენა წაერთვა, მაგრამ გრძნობაზე იყო. მოასწრეს მისი ზეთისცხება და ზიარება. იმავე დღის საღამოს გარდაიცვალა.

მონასტრის ბერმა გენადიმ გადმოგვცა სამი ამბავი.
1) ძლიერ შემაძრწუნებდა ხოლმე დასაძრახი აზრები. ამ შემთხვევის გამო მოვედი გვიან საღამოს მამა ამბროსისთან, უკვე ბნელოდა. მამაო დერეფანში გამოვიდა და დაიწყო რიგრიგობით ძმების დალოცვა, რომლებიც მუხლებზე იდგნენ. მოვიდა ჩემთან. სიბნელის გამო ჩემი სახის დანახვა მას არ შეეძლო და მომმართა: „შენ რაა?“ და დამიწყო სახეზე ხელით მოფერება, თითქოს ჭუჭყს მაშორებდა. შემდეგ დამლოცა და არაფერი მითხრა. მე უცბად ვიგრძენი, რომ გულზე მომეშვა, სული შემიმსუბუქდა. დასაძრახმა აზრებმა დამტოვეს და სიხარულმა აავსო ჩემი გული.

2) იყო კიდევ ასეთი შემთხვევა: ათი წლის შემდეგ, რაც სავანეში მოვეწყვე, ბოსტანში მორჩილებას ვასრულებდი. უფროსი ბერი ნაუმი იყო. მე მაშინ ხშირად მიწევდა ქალებთან ურთიერთობა, რომლებიც ბოსტნის მოსავლის ასაღებად მოგვყავდა. მე ვიგრძენი, რომ უწმინდურმა აზრებმა დამიწყეს შეწუხება. ისევ მივედი მამა ამბროსისთან. ისევ გამოვიდა ის დერეფანში და დაიწყო საძმოს დალოცვა, ამავდროულად მე მიყურებდა და თვალებს იდაყვით იფარავდა. ასე გაიმეორა მან რამდენჯერმე. მე მივხვდი, რომ ბერმა განჭვრიტა ჩემი შინაგანი ბრძოლა და მიჩვენა მის წინააღმდეგ ბრძოლის საშუალება, – თვალების დაფარვა.

3) ჩემი ძმის გარდაცვალების შემდეგ, მამა ამბროსის კურთხევით სახლში გავემგზავრე და ორი ობოლი ბავშვი ჩამოვიყვანე: 10 წლის ბიჭი და 7 წლის გოგო. ბიჭი მონასტერში განაწესეს, ხოლო გოგო შამორდინოს ბავშვთა სახლში. წლინახევრის შემდეგ შამორდინოდან მივიღე ცნობა, რომ გოგონა საშინლად დაავადდა. მოვედი ბერთან და ვეუბნები ჩემს მწუხარებას. ამის შესახებ ბერმა დებს ჰკითხა, რომლებიც იმ დღეს ჩამოვიდნენ შამორდინოდან; მაგრამ მათ უპასუხეს, რომ გოგონა უკეთ გრძნობს თავს და არავითარი საშიშროება არ ემუქრება. ასე წავედი მამაოსგან, მაგრამ შემდეგ სხვებისგან გავიგე, რომ იმავე დროს, ჩვენი წასვლისთანავე, საღამოს 11 საათზე ბერი მისულა ხატთან და დაუწყია გალობა: „წმინდათა შორის განუსვენე“. აღმოჩნდა, რომ ამ დროს გარდაიცვალა ჩემი ძმისშვილი შამორდინოში.

მონასტრის ბერი პავლინე ორ ამბავს გვიყვება საკუთარ თავზე.
1) ბავშვობიდან ბერულ ცხოვრებაზე კარგად ვიყავი განწყობილი და ყოველნაირად ვცდილობდი მონასტერში მოვხვედრილიყავი, მაგრამ არ მქონდა იმედი, რომ ჩემი მშობლები ამაზე დამთანხმდებოდნენ, რადგან მე ოჯახის უფროსი ვაჟიშვილი ვიყავი. ერთ-ერთ ამხანაგთან ერთად გავემგზავრე ოპტინაში მამა ამბროსისთან იმისათვის, რომ მიმეღო მისი კურთხევა ჩემი გადაწყვეტილების შესრულებისათვის – აღვკვეცილიყავი ბერად. მაშინ 18 წლის ვიყავი. ბერის სენაკში რომ მივედი, მისი პირველი კითხვა იყო: „მშობლებმა გაგიშვეს მონასტერში?“ მე გამაოცა ბერის მიხვედრილობამ, რომელმაც ამჯერად ბევრი რამ მითხრა ჩემი წარსული ცხოვრების შესახებაც, რაც მას არავითარ შემთხვევაში არავისგან არ სცოდნია. ამასთან ერთად რაღაც მიწინასწარმეტყველა კიდეც, რაც შემდგომში ამიხდა კიდეც. მითხრა, რომ მევლო ოპტინაში, როგორც კი მოვიხდიდი სამხედრო სამსახურს. მე იმედიც კი არ მქონდა, რომ სამხედრო ვალდებულებისგან გამათავისუფლებდნენ; მაგრამ მოხდა ისე, რომ ბერის წმინდა ლოცვების წყალობით გამიშვეს ჯარიდან და მალე ოპტინის საძმოს შევუერთდი. ეს მოხდა 1882 წელს.

2) ბერი ამბროსის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე მასთან, შამორდინოში, ვიყავი. მან მაკურთხა და მითხრა: „იმის გამო, რომ შენ არ გამიმხილე შენი ზოგიერთი აზრი, შენზე განსაცდელი დაიშვება“. ასეც მოხდა. იმავე წელს, შეშის ზიდვისას გავცივდი და კინაღამ მოვკვდი. ჩემს გამოჯანმრთელებას მარტო ბერის წმინდა ლოცვების ძალას მივაწერ, თუმცა ის უკვე ცოცხალი აღარ იყო.

მონასტრის ბერი მელეტი მოგვიყვა: ოცდაათი წლის წინათ, შეიძლება უფრო ადრეც, ერთი ჩემი ნათესავი გოგო, 17-18 წლისა, ჩამოვიდა მამა ამბროსთან ჩემს დასთან ერთად და სთხოვა ელოცა, რომ კარგი საქმრო გამოეგზავნა უფალს. ამაზე ბერმა უპასუხა: „არ ინერვიულო, შენ გეყოლება კარგი საქმრო. შენი ქორწინებისა ყველას შეშურდება“. გოგონამ ეს სიტყვები პირდაპირი მნიშვნელობით გაიგო და ძალიან გაუხარდა. მაგრამ რა მოხდა? სახლში დაბრუნებიდან ერთი თვის შემდეგ ის დაავადდა და გარდაიცვალა. მისი კუბო, ყვავილებით შემკული, ქალწულებს მიჰქონდათ. ზუსტად რომ სასძლო იყო! ზაფხული იდგა და ნათელი ამინდიც გამოვიდა. მიცვალებულს ბევრი ადამიანი აცილებდა. შესაშური იყო ასეთი დაკრძალვა, როგორც ეს ბერმა უწინასწარმეტყველა.

ორი ამბავი გადმოგვცა ოპტინის მონასტრის ბერმა მისაილმა.
1) ერში ცხოვრებისას ერთხელ ძალიან ავად გავხდი. გამოვიწერე კიევა-პეჩორის ლავრის სასულიერო წიგნების კატალოგი, იმ განზრახვით, რომ გამოჯანმრთელების შემდეგ გამოვიწერდი წიგნებს და წავიკითხავდი. გამოჯანმრთელებულს დამავიწყდა კატალოგიც და წიგნებიც. 15 წლის შემდეგ მე მოვედი და მოვეწყვე ოპტინის მონასტერში, მინდოდა გამომეწერა ახალი კატალოგი. მივედი მამა ამბროსისთან იმისათვის, რომ ამაზე კურთხევა მოეცა. როგორ გავოცდი, როცა ბერმა მიპასუხა: „იცხოვრე ძველი კატალოგით“. ამის შესახებაც მას არ შეიძლებოდა რომ რაიმე სცოდნოდა.

2) ბერის წინასწარხედვის სხვა შემთხვევა: 1881 წელს მოვედი, მოვეწყვე ოპტინის მონასტერში და ჩავიცვი მორჩილის კაბა. მივედი მამა ამბროსისთან, რომ დაველოცე და, სხვათა შორის, ვუთხარი: „თუმცა მორჩილის კაბით შევიმოსე, მამაო, მაგრამ მე მაინც ვფიქრობ წავიდე ათონის მთაზე და იქ, საძმოში, დავრჩე.“ ამაზე ბერმა მიპასუხა: „მოვა დრო და ათონზეც მოხვდები“. ოთხი წლის შემდეგ მე ნამდვილად წავედი ათონზე, მაგრამ ორი თვის მერე ისევ დავბრუნდი ოპტინაში. ძნელად მომეჩვენა ათონის ბერული ცხოვრება. ასე რომ, მომიწია მხოლოდ მცირე ხნით ყოფნა ათონზე, როგორც მამაომ თქვა.

მონასტრის ბერი გაბრიელი გვიამბობს სამ ამბავს.
1) ჩემს ნათესავ ქალს ჰყავდა ქალწული გოგო, რომელიც ოპტინაში დადიოდა და მამა ამბროსისთან იყო მისული კურთხევის ასაღებად, ისიც მის წმინდა ლოცვებს ითხოვდა, რომ კარგი სასიძო გამოეჩინა უფალს. ბერმა მას უპასუხა, რომ სასიძო ეყოლება, მაგრამ არა ახალგაზრდა, არამედ ორმოცამდე წლის. ნამდვილად, ამ გოგონას ხელს ითხოვდა ორმოცამდე წლის სასიძო და ქორწილიც შედგა. ეს 1869 წელს მოხდა.

2) ეფრემოვსკის მაზრის სოფელ პერევესოვეში ორი ერთმანეთის ნათესავი გოგო ცხოვრობდა. ერთი ოდნავ უფროსი იყო და მან გადაწყვიტა არ გათხოვილიყო, მეორე კი სასიძოს ელოდა: ის 24 წლისა ხდებოდა, მაგრამ სასიძო არ ჩანდა. ორივემ გადაწყვიტეს წასულიყვნენ ოპტინაში მამა ამბროსისთან იმის საკითხავად, თუ როგორ იცხოვრონ. უფროსს მამაომ მისცა კურთხევა ქალწულად დარჩენისა და სწავლისა, უმცროსს კი უთხრა, რომ მას გამოუჩნდება სასიძო, ძალიან ახალგაზრდა. ასეც მოხდა. პირველი ქალწულად დარჩა, ხოლო მეორე გათხოვდა ახალგაზრდა კაცზე.

3) ზემოთ ხსენებულ მამა გაბრიელს უყვებოდა ოპტინელი ბერი ალექსანდრე, ყოფილი მესტუმრე: ქალაქ ნოვოსილოში, საიდანაც იყო წარმოშობით, ერთი სასულიერო პირი მოღვაწეობდა, რომელსაც არ უყვარდა მონოზვნები. მისი მეუღლე, რომელსაც მამა ამბროსის სჯეროდა, ჩუმად, ისე რომ მეუღლეს არ გაეგო, ზოგჯერ ჩამოდიოდა ოპტინაში. მოხდა ისე, რომ მათს სახლში იმდენი ვირთხა გაჩნდა, რომ შეუძლებელი იყო იქ ცხოვრება. ქმარმა ცოლი გაუშვა ვინმე მაწყევართან, რომ მას განედევნა მათი სახლიდან ვირთხები. მაგრამ ცოლმა ვერ ნახა სახლში მაწყევარი და გაემართა ოპტინის მონასტერში მამა ამბროსისთან. როგორც კი მიუახლოვდა ბერის სენაკს, ბერმა დანახვისთანავე დაუძახა და უთხრა: „რა, ვირთხებმა ცხვირი ჯერ ვერ მოგაჭამეს?“ ეს ქალბატონი დავარდა მუხლებზე ბერის წინ და უთხრა, რომ ნამდვილად შეესივნენ ვირთხები და ჩამოვიდა მისი წმინდა ლოცვების სათხოვნელად, რათა ეხსნა ამ განსაცდელისაგან. ბერი შეეცადა მის დამშვიდებას. სახლში რომ დაბრუნდა, ქმარმა უთხრა, რომ მისი არყოფნისას ვირთხები უცებ სადღაც გაქრნენ სახლიდან და ამის მიზეზად მან მაწყევარი ჩათვალა. მაგრამ როდესაც ცოლმა უთხრა, რომ მაწყევარმა კი არ განდევნა ვირთხები, არამედ მამა ამბროსის წმინდა ლოცვებმა, ვისთანაც ის იმყოფებოდა, ქმარმა აღიარა მის წინაშე თავისი შეცდომა და ამის შემდეგ დაიწყო მამა ამბროსისა და მონაზვნების წინაშე კეთილკრძალულება.

ოპტინის მონასტრის მოწესემ, მღვდელ-მონაზონმა ნიკონმა, სიკვდილის წინ ჰქითხა მამა ამბროსის: „მამაო, საცაა მომიწევს სიკვდილი და სად მომიწევს? – „შენ დაწვები დიდ ადამიანებთან“, – უპასუხა ბერმა. ბერის გარდაცვალებიდან სადღაც სამ წელიწადში გარდაიცვალა წინამძღვარი არქიმანდრიტი ისააკი, რომლის თანამდებობაც არქიმანდრიტმა დოსითემ დაიკავა, რომელიც ადრე მაშჩევსკის მონასტრის წინამძღვარი გახლდათ. მამა ნიკონმა წინამძღვრისგან საჭიროების გამო პეტერბურგში წასვლა ითხოვა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც. ამჟამად იგი ალექსანდრე ნეველის ლავრაშია დაკრძალული გამოჩენილ ადამიანებთან.

ბელევოს მონასტრის მონაზონმა დედა ბარბარე ნიკოლოზის ასულ ტერეხოვსკაიამ გვამცნო სამი ამბავი საკუთარ თავზე.
1) მე, პეტერბურგელ ქალბატონს, 18-დან 50 წლამდე მქონდა სურვილი მოვწყობილიყავი მონასტერში, მაგრამ სურვილის შეუსრულებლობა მეტად მიქანცავდა გულს. ზაფხულობით ხშირად დავდიოდი წმინდა ადგილებზე: ღვთის განუსაზღვრელი განგებულებით მოვხვდი ოპტინის მონასტერშიც. ეს მოხდა 1876 წელს. გავჩერდი სასტუმროში. მხოლოდ ერთი კვირის შემდეგ იქ ცხოვრებისა შევიტყვე ვიღაც მონაზონი ქალისგან, რომ ოპტინის მონასტრის სკიტში არის არაჩვეულებრივი ბერი. „ჩვენ (ე. ი. მე და მომსახურეს) არავინ გვჭირდება, ჩვენ მოვედით მხოლოდ სალოცავად“, – ვპასუხობდი მე. – “თქვენ მარტო შეხედეთ მას, რა მადლიანია!“ – ჩაილაპარაკა მონაზონმა. მე გადავწყვიტე მენახა ბერი. ვხედავ, ჩვეულებრივი ბერი კურთხევას აძლევს ხალხს ღობის მიღმა. მე არაფერი გამეგო ჯერ კიდევ მეუფროსე ბერებზე და მივედი უფრო ახლოს მის სანახავად. მამაომ ჩემამდეც, პეტერბურგელ ქალბატონამდე, მოაღწია, მაკურთხა და ღიმილით ჩამჩურჩულა: „შენ მონასტერში ცხოვრება გჭირდება“. მე ისარივით მომხვდა ეს სიტყვები და უნებლიეთ იქვე, ყველას წინაშე ვუთხარი: „ეს უბრალოდ სამყაროს საოცრებაა როგორ შეეძლო ჩემთვის უცნობ ადამიანს ზუსტად გაეგო ჩემი მუდმივი ფიქრი და გამოეცხადა ჩემთვის ჭეშმარიტება, რომელსაც საიდუმლოდ ვინახავდი ჩემს გულში, რაც უწყოდა მხოლოდ ყოვლისმცოდნე, გულთამხილავმა უფალმა“. მისი წმინდა ლოცვების წყალობით მალე ყველაფერი დაჩქარდა. ჩემი აღთქმული სურვილი, მეცხოვრა მონასტერში, აღსრულდა.

2) როცა ოპტინიდან ჩემი წასვლის დრო დადგა, გამომშვიდობებისას ბერმა მითხრა: „შენ არცთუ ისე ახალგაზრდა, სუსტი და ავადმყოფი ხარ. შენ ორი ექიმი გჭირდება, რომ გიმკურნალონ“. მე გაკვირვებულმა ვუპასუხე: „რა ორი ექიმი? თქვენ ცდებით: მე აბსოლუტურად ჯანმრთელი ვარ“. და ბერის სიტყვებზე გამეცინა. 16 აგვისტოს დავბრუნდი შინ. მაგრამ აი, რა შემემთხვა: 8 სექტემბერს, წირვის შემდეგ ყავა დავლიე. მინდოდა მეორეც მომეთხოვა, მაგრამ უცბად, ყოველგვარი მიზეზის გარეშე ავად გავხდი დამქანცველი ციებ-ცხელებითა და ფილტვების ანთებით. მოიყვანეს გერმანელი ექიმი და სასახლის კარის ექიმიც. დილას მოდიოდა გერმანელი ექიმი, საღამოს კი სასახლის ექიმი დიდი მთავრინასაგან (რომელმაც დააფუძნა კიევის სათავადო მონასტერი). მე ისევ დავინახე ამაში ბერი ამბროსის წინასწარხედვის უნარი.

3) მიუხედავად ასეთი შემთხვევებისა, მე მაინც საკმარისად არ მჯეროდა ბერის. მაშინ მამა ამბროსიმ მოინდომა კიდევ უფრო ძლიერად დავერწმუნებინე მე იმაში, რომ ყოველი მისი სიტყვის საფუძველი ჭეშმარიტებაა. მას უნდოდა განვემტკიცებინე იმის რწმენაში, რომ ის ლაპარაკობს და მოქმედებს მადლით, რომელიც მასში მყოფობს. ერთი წელი ვიცხოვრე ერთ-ერთ დედათა მონასტერში. ჩემთან ჩამოვიდნენ დედაქალაქელი სტუმრები, რომლებიც ოპტინიდან ტიხონოვის მონასტრის გავლით მოსკოვში აპირებდნენ წასვლას. მამა ამბროსიმ მაკურთხა გამეცილებინა ისინი ტიხონოვის მონასტერში. მე უარზე ვიდექი, რადგან იქ არავის ვიცნობდი და არც არაფერი მესაქმებოდა, უფრო იმიტომ, რომ უკან მარტო მომიწევდა დაბრუნება. ბერი მეუბნება: „იქ არის, ვინც აქეთ გამოგაცილებს – სამი ვიაზემსკელი ვაჭარი, რომელთაც ძლიერ სურთ ჩემთან მოსვლა და ვერ გადაუწყვეტიათ. ისინი ღვთის წყალობას ელიან, რომ ვინმემ ჩემამდე მოიყვანოს: შენ კი იმათი მეგზური იქნები“. „დაუწერეთ წერილი, რომ გამიფრთხილდნენ“ – ამოვილუღლუღე მე. მამაომ კი ყველას თანდასწრებით, ვინც მინაშენში იყო, მიპასუხა: „მე იმათ საერთოდ არ ვიცნობ და არც არასდროს მინახავს ისინი“. აი, ასე წავედი პეტერბურგელ სტუმრებთან ერთად ტიხონოვის მონასტერში, თან ვიცინოდი და არ მჯეროდა მამაოს სიტყვების. როგორც შეუძლია მოკვდავ, სუსტ ადამიანს, იცოდეს 65 ვერსის დაშორებით უცნობი ადამიანების არსებობის შესახებ, ფიქრობენ ისინი, რა სურთ მათ, და რის გაკეთებას აპირებენ! თუმცა მისი წინასწარმეტყველური სიტყვები ზუსტად ახდა. ჩემი სტუმრები ტიხონოვის მონასტრიდან წავიდნენ. დავრჩი მარტო. როცა მე უნდა დავბრუნებულიყავი, არც ერთი მომლოცველი არ იყო დარჩენილი. ფეხით მოსიარულეებიც კი არ დარჩნენ. არც ერთი მეურმე არ ჩანდა. „რა ვქნა, რა ვიღონო? აი რა გამიკეთეს, ვერც დავბრუნდები ჩემს წმინდა სავანეში“, – ჩავილუღლუღე და ტირილი დავიწყე. მოვიდა ჩემთან მამა ნიკოლოზი (ამჯერად მამა ნათანაილი, მღვდელ-მონაზონი), ტირილის მიზეზი გამომკითხა და დამამშვიდა, რომ აქ არიან მომლოცველები და მეზობელი სოფლიდან ეკიპაჟის ჩამოყვანის იმედი მომცა. ჩემი წარმოდგენილი განსაცდელიდან დამშვიდებულმა ვკითხე: „ვინ არიან ის მომლოცველები, – დიდგვაროვანნი არიან?“ – არა, – მიპასუხა მამა ნიკოლოზმა, – უბრალო ვაჭრები“. ჩემს კითხვაზე: „საიდან არიან?“ – მიპასუხა: ესენი აქვე ახლოს, ვიაზემსკში, ცხოვრობენ. მამა ამბროსის წინასწარმეტყველება ახდა. „რამდენი არიან? 5-6 კაცი? – არა მხოლოდ სამნი“. მე დავთანხმდი წავსულიყავი მათთან ერთად წმინდა, წინასწარმხედველ, მადლმოსილ ოპტინელ ბერთან – მამა ამბროსისთან და მიმეყვანა ისინი მასთან. თან მათთვის გზაში უნდა მომეთხრო, თუ როგორ იგრძნო მამა ამბროსიმ, სულით მათი კეთილი განზრახვა და წინასწარ თქვა მათზე ყველაფერი ის, რაზეც ზემოთ ვილაპარაკე. საკვირველ არიან საქმენი შენნი, უფალო! „როდის დადგება, – ბჭობდნენ ვაჭრები, – ის ბედნიერი წუთი, რომ სამივემ ვნახოთ მადლმოსილი ბერი, დავტკბეთ მისი საუბრით და გადმოვღვაროთ მასთან ყველა გულისმიერი განსაცდელი და ცხოვრებისეული გაჭირვებანი!“ ბერთან საუბრის შემდეგ ისინი დამშვიდებულნი და გახარებულნი გამოვიდნენ.

ბელევოს მონასტრის მონაზონი დედა ბარბარა ენგელგარდტი გვიყვება:
1875 წელს ჩემმა ძმამ დაამთავრა მიხაილოვსკის საარტილერიო სასწავლებელი და დაიწყო სამხედრო სამსახური არტილერიაში. 1877 წელს ის დაინიშნა თურქების წინააღმდეგ მოქმედი არმიის რიგებში. მაშინ ის ოციოდე წლის იყო, მე კი მოსკოვის გუბერნიის, ვერეისკის მაზრაში მდებარე ზასიმოვსკის მონასტერში ვცხოვრობდი. ერთხელაც მივიღე წერილი ჩემი ძმის ამხანაგებისაგან, სადაც ის მწერდა საშინელ ამბავს, რომ ჩემმა ძმამ თავი მოიკლა. საშინელი ვაებით გავემგზავრე ოპტინაში მამა ამბროსისთან. მასთან გამოვჩნდი თვალცრემლიანი და ყველაფერი მოვუყევი. მამაომ მანუგეშა, როგორც შეეძლო. მე ვკითხე: „შემიძლია თუ არა ვილოცო ძმაზე?“ მან მიპასუხა: „ეკლესია რომ თვითმკვლელებზე არ ლოცულობს?“ მითხრა, რომ მომცემდა ლოცვას, რითაც შემეძლებოდა სენაკში ძმისთვის ლოცვა. მასთან მეორე დღეს მივედი. მამაო მხიარული დამხვდა და მაცნობა, რომ ჩემი ძმა ცოცხალი და ჯანმრთელია. მე ვკითხე: ვნახავ თუ არა მას? მამაომ მიპასუხა, რომ მის შესახებ ათი წლის მერე გავიგებ ამბავს. მამაოს ნათქვამი აღსრულდა. ათი წლის მერე მივიღე ამერიკიდან ჩემი ძმის წერილი, სადაც მამცნობდა, რომ ის ცოცხალია და შენდობას ითხოვდა ამდენი ხნის მოუკითხაობის გამო.

ბერი ხშირად პასუხობდა ხალხის აზრებს. ამის მაგალითები ხშირი იყო საერთო კურთხევაზე. ერთმა მონაზონმა ქალმა იფიქრა, თუ როგორ ახერხებდა მამაო ამდენი ხალხის ხელმძღვანელობას, – ოპტინელების, შამორდინოელებისა და საეროების. ყველას თავისებური გადახრები აქვს და ყველას უნდა უჩვენო თავისი გზა. იმ დღესვე ბერმა დაიწყო ასეთი საუბარი: „აი, რა მესმოდა მე ძველებისგან: დედოფალმა ეკატერინე II-მ ჩაიფიქრა მეციხოვნეების გათავისუფლება და თათბირზე დაიბარა სახელმწიფოს უმაღლესი პირები. ყველა რომ შეგროვდა, დედოფალი გამოვიდა მათთან: ელოდებიან მხოლოდ მიტროპოლიტს, რომელიც არ გამოდიოდა. დიდი ხნის შემდეგ ისიც გამოვიდა, მოვიდა და დაიწყო პატიების თხოვნა, რომ დროულად ვერ მოვიდა – ყაზანის ღვთისმშობლის ტაძართან ეტლი გაფუჭდა. „დავჯექი, – ამბობს ის, – ეკლესიის კარიბჭესთან, სანამ მეორეს ეძებდნენ და ბრძნული სიტყვა მოვისმინე. ჩემ გვერდით ვიღაც კაცი ბატებს მიერეკება. ისინი ბევრია, ის კი მხოლოდ ერთი, წკნელით. ბატები მიდიან სწორად – არც ერთი არ ჩამორჩება. მე გაოცებულმა ვკითხე ამ კაცს, მან კი მიპასუხა: ამიტომაც ვახერხებ მარტო მათს მწყემსვას, მამაო, რომ მათ ყველას ფრთები შეკრული აქვთ“. მოისმინა დედოფალმა მისი სიტყვა და ამბობს: „საკითხი გადაწყვეტილია – არ ვაუქმებ მეციხოვნეების რაზმს“.

მეორე მონაზონი, რომელსაც მამაო შამორდინოში გადასვლას ურჩევდა, ეშინოდა, რომ ბერის სიკვდილის შემდეგ აქ გაუჭირდებოდა. ის დიდხანს ინახავდა გულში ამ აზრს და მამაოს არ ეუბნებოდა. მან კი (მამა ამბროსიმ) საერთო კურთხევაზე, ამ მონაზვნის თანდასწრებით, თქვა: „იცით თუ არა თქვენ, რომ ბერები სიცოცხლეში თავის სავანეს არ ტოვებენ, ნუთუ განდგებიან ისინი სიკვდილის მერე? არა, – სულ იქ იქნებიან, როგორც მანამდე“.

ზოგიერთ მონაზონს, მიუხედავად იმისა, რომ მათს სენაკებში არ იყო ნამყოფი, ბერი საფუძვლიანად უყვებოდა, სად რა იდგა და სად რა ეგო – ერთი სიტყვით, მთელი სენაკის მდგომარეობა იცოდა.