წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

თ ა ვ ი 12.

სქემოსანი მღვდელ-მონაზონი ბერი ამბროსის
ზნეობრივი სახე

„ამისთვის შევიყუარენ მცნებანი შენნი,
ყოველნი გზანი სიცრუვისანი მოვიძულენ“

წინა თავებში ჩვენ მიერ თქმული მხოლოდ ნაწილობრივ დაგვანახებს, თუ როგორი ადამიანი იყო ბერი ამბროსი. ამას დავამატებთ კიდევ რაღაცას.

როდესაც მის ირგვლივ მყოფი ბერები დაიწყებდნენ საუბარს წმინდა მამების დიდ გმირობებზე, მას ჩვევად ჰქონდა თქმა: „ჩვენ უკვე ისე ვერ ვიცხოვრებთ, როგორც ისინი ცხოვრობდნენ.“ თუკი ბერის ნათელ სახეს ახლოდან თვალს შევავლებდით, გაკვირვებით შეგვეძლო გვეთქვა: რომელი მცნების შესრულება არ შეეძლო მას, რომელი სათნოება არ განხორციელდა მასში! მაგალითისთვის ყურადღება შევაჩეროთ ნეტარების შესახებ მცნებებზე, რომელთა აღმსრულებელი ჭეშმარიტად აღასრულებს ყოველივე სიმართლეს ან მთელ სჯულს.

მამა ამბროსის მოღვაწეობის საფუძველი სულიერი სიგლახაკე და სიმდაბლე გახლდათ. როგორც ზემოთ ვახსენეთ, ის ბრძნულ რჩევებს აძლევდა ცნობილ და ძალიან ცნობილ პირებს. ბერი თვითონაც ეძიებდა მათს რჩევებს, რადგან მხოლოდ საკუთარ მონებას არ ეყრდნობოდა.

მამა მაკარის გარდაცვალების შემდეგ მას სენაკში არ ჰყავდა ისეთი ვინმე, ვისთანაც შეეძლო რჩევისთვის მისულიყო. მას შემდეგ, რაც ბერი გახდა, რჩევისათვის თავის მწყემს მთავარს მეუფე გრიგოლს მიმართავდა ხოლმე. გაიგო რა სარწმუნო ადამიანებისგან ვიღაც ფარული მოხეტიალე ბერის შესახებ, მაშინვე დაუახლოვდა მას, და უკვე ძალიან ხშირად საიდუმლო წერილებსაც სწერდა მას, რათა ყველაფერი სხვისი რჩევით ეკეთებინა; ამაში ის უფლის ნებას ხედავდა, რადგან ეშინოდა თვითნებობისა.

ბერი საკუთარ შრომასა და გმირობას ცნობისმოყვარეთაგან სიმდაბლით ფარავდა, რამდენადაც ეს შესაძლებელი იყო; ხან სახუმარო საუბრით, ზოგჯერ არცთუ ისე კეთილსანახავი ქმედებით, ხან კიდევ დუმილითა და თავშეკავებით. ასე რომ, ყველაზე ახლობელი ადამიანებიც კი ზოგჯერ მას უყურებდნენ, როგორც ყველაზე ჩვეულებრივ ადამიანს. იგი ინახავდა წმინდა ისააკ ასურის მცნებას: „გადააღვარე ყველას შენი მოწყალება და იქნები ყველასაგან დაფარული“. მოსკოვის მიტროპოლიტის ფილარეტის გარდაცვალების შემდეგ ბერი მას იხსენიებდა და საკუთარი თავისა და სხვების დასამოძღვრავად ჰყვებოდა, ეს მნათობი თუ როგორი დაფარულობით ცხოვრობდა. მისმა მომსახურეებმა არათუ არ იცოდნენ, ვერც დაინახავდნენ თუ როგორ იბანდა პირს. „მოიტანე წყალი და წადი,“ – ეტყოდა მომსახურეს. ხდებოდა ისეც, რომ მომსახურე რჩებოდა, რათა ბერს პირის დაბანვაში დახმარებოდა. მაგრამ ბერი გაიმეორებდა: „შენ ხომ გითხრეს წადი!“ სამაგალითოდ ამ სათნოებისა იგი მამა მაკარს, აწ განსვენებულ ბერს წარმოიდგენდა ხოლმე და იტყოდა: „ბრძენი იყო ბერი მაკარი, მე ოთხი წელი ვემსახურებოდი მას. მისი ხელმძღვანელობით ვსარგებლობდი, მაგრამ მისი ცხოვრების შესწავლა მთლიანად მაინც ვერ შევძელი“. ზუსტად ასე იქცეოდა ბერი ამბროსიც: დღე-ღამის ნებისმიერ დროს მომსახურეები მასთან მხოლოდ ზარის შემდეგ, ლოცვით შედიოდნენ, ამიტომაც ვერასოდეს ვერ შეძლეს შეემჩნიათ მასში გამოვლენილი რომელიმე განსაკუთრებულობა.
აი, კიდევ რამდენიმე მაგალითი ბერის თავმდაბლური სიბრძნისა: ერთხელ მოღვაწე ვასილისკოს პორტრეტს ათვალიერებდნენ, რომელიც მის ცხოვრებას თან ახლდა. ვიღაცამ თქვა, რომ მას ტუჩებზე რაღაც ნათელი ეფინა. ალბათ, იმიტომ, რომ იგი იესოს ლოცვის თქმის მომენტში აღესრულა. „დიახ. ეს შეიძლება ასეც იყოს, – თქვა მამა ამბროსიმ, – აი, გლინის უდაბნოშიც გარდაიცვალა ერთი ბერი, რომელიც სიკვდილის შემდეგ სამი საათის განმავლობაში ხელით სკვნილს ათამაშებდა. მე კი, ცოდვილს, არც მახსოვს, როდის ვლოცულობდი სკვნილით. – დაამატა ბერმა, ღრმად ამოისუნთქა და მწუხარედ ჩაიქნია ხელი. – მე რომ მონასტერში მხოლოდ ერთი წელი ვიცხოვრე, როგორც კი მამა მაკართან გადამიყვანეს მსახურად, იმის შემდეგ სულ ბაზარში ვცხოვრობ. „არა მამაო, თქვენ ხელით თუ არა, გულში მაინც ხომ ათამაშებთ და ლოცულობთ სკვნილზე?“ – უთხრა ვიღაცამ. „არა, ბაზარში ვერ ვლოცულობ,“ – უპასუხა ბერმა და საუბარი უცებ სხვა თემაზე გადაიტანა.

ერთხელ ჩამოსულმა ქალბატონმა მამაოს უთხრა: „მამაო, ჩვენ თქვენზე ბევრი კარგი რამ მოგვისმენია“. მან კი უპასუხა: „მთებს იქით განთქმულია აგური, მაგრამ როგორც კი მიხვალ, ბოყვები შეგრჩება ხელში“.

ერთმა თანამოსაუბრე ქალმა უთხრა: „მამაო, თქვენ ჰგავხართ წმინდა ალექსანდრე ნეველს, რამდენი იშრომა მან! თქვენც ბევრი გიშრომიათ!“ „დიახ, მან იშრომა, მე კი სულ ვლაყბობ,“ – უპასუხა ბერმა.

სხვა დროს მამაოს უთხრეს: რა ბრძენი ხართ! ყველანი ღმერთის და რწმენისკენ მიგყავთ, ყველაზე სასოწარკვეთილნი და დაუმორჩილებელნი“. მამაომ ამაზე უპასუხა: „მე რა შემიძლია, გლახაკს?“

ბერს ასევე ეუბნებოდნენ ეკლესიის სასარგებლოდ მის ნაყოფიერ მსახურებაზე. იგი კი უპასუხებდა: „მე არაფერს ვაკეთებ, მე მხოლოდ ვწევარ. ყველა ტყუილად მაქებს. ვაი იმ კაცს, ვისაც ყველაზე მეტად აქებენ“.

ერთხელ ბერს ჰკითხეს: „ვინ იქნება ასეთი მოწყალე ჩვენთვის, ძვირფასო მამაო, თუკი უფალი წაგიყვანს?“ ბერმა უპასუხა: „ჩემზე ბევრად უკეთესი ძალიან ბევრი ადამიანია“.
1879 წლის 8 ოქტომბერს მამა ამბროსის მონასტერში მოსვლიდან ორმოცი წელი შეუსრულდა. წირვის შემდეგ მასთან სეფისკვერებით მივიდნენ, რათა მიელოცათ. ბერმა თქვა: „სეფისკვერები იმ ოთახში შეიტანეთ, საკითხავია, რის მოსალოცად მოხვედით“. შემდეგ ყველა დალოცა და თქვა: „მე აქ ორმოცი წელი ვიცხოვრე და ორმოცი თალგამიც კი ვერ გავახარე: ჭეშმარიტად, სხვის ჭერს ვხურავდი და ჩემი კი ღიად დამრჩა: ახლა უკვე 67 წლისა ვარ“.

1860 წლის 31 დეკემბერს ერთი პიროვნებისადმი – რომელმაც მამა ამბროსის, როგორც ბერს, ისე მიმართა – მიწერილ ბარათში აღნიშნავდა: „დიდი ხანია თქვენი დამშვიდება მინდა, დიდად მზრუნველო. თქვენი შიშის თაობაზე, რომ მე მიგატოვებთ და არაფერს მოგწერთ. თუკი მე, ჩემი სუსტი ხასიათის გამო, არ ვთქვი უარი თქვენს წინადადებაზე, ეს იმიტომ, რომ არ მსურდა თქვენი შეურაცხყოფა და თქვენც საჭიროებდით სულიერ საზრდოს. ახლა შემიძლია მიგატოვოთ თქვენ მაშინ, როცა მე ჭეშმარიტი განსჯის უკმარისობისას უგულებელვყავი ჩემი სული და საკუთარი ხსნა ბედის ანაბარა დავტოვე, ხოლო მოყვასის სულის სახსნელად გავითელე. არ ვიცი, არის თუ არა ვინმე ჩემზე უგუნური. სულით და ხორცით უძლური ვიღებ იმათ საქმეს, ვინც სულით და ხორცით ძლიერია. ოო, თუკი მომიტევებს ყოვლადკეთილი უფალი ჩემს უგუნურებას ჩვენი ნეტარი მამის (მაკარი) ლოცვით!“

სხვა პირებისადმი მიწერილ წერილებში ბერი ხშირად ითხოვდა მისთვის ლოცვას, ვინც ლაპარაკობს და არ აკეთებს ან არ აღასრულებს იმ ზნეობრივ გაკვეთილებზე მიღებულ სწავლებას. საერთოდ, ის თითქოს ვერ ხედავდა ან არ უნდოდა დაენახა თავისი შრომა და მუდმივი ღვაწლი სიყვარულისა და თვითუგულებელყოფისა აგრეთვე მოთმინებით გადატანა მუდმივი, ხშირად მკაცრი, სნეულებისა. იგი ამ ყველაფერს იღებდა, როგორც დამსახურებულ სასჯელს თავისი ცოდვების გამო. ხშირად სხვადასხვა პირებისადმი მიწერილ წერილებში ამ შემთხვევის გამო იმეორებდა სახარებისეულ სიტყვებს: „მიუზღავს თითოეულს მისი ნამოქმედარის მიხედვით“.

თვითონ ბერი სიმდაბლით ცხოვრობდა, რის გარეშეც, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, შეუძლებელია ხსნა. ამიტომ ბერს მასთან ურთიერთობაში მყოფი ადამიანები უნდოდა ამ აუცილებელი სათნოების მქონედ დაენახა. თავმდაბლების მიმართ ძალიან კეთილგანწყობილი იყო. ამპარტავნებს კი ვერ იტანდა; ასეთებს ხშირად სცემდა, ზოგს ჯოხით, ზოგს მუშტით, ზოგს ლანძღავდა. ერთი ქალბატონი ჩიოდა ბერთან, განსაცდელებისაგან კინაღამ გავგიჟდიო. „ბრიყვო! – იყვირა ყველას თვალწინ ბერმა, – გიჟდებიან ჭკვიანი ადამიანები, შენ კი როგორღა გაგიჟდები, როცა ტვინი საერთოდ არ გაგაჩნია?“ კიდევ ერთი ქალბატონი ჩიოდა ბერთან, სიგიჟე მომპარესო. მან კი ღიმილით უპასუხა: „სიგიჟე წაიღეს, მაგრამ სიბრიყვე ხომ დაგრჩა?!“ ბერი ხშირად აერთიანებდა ცნებებს „ბრიყვი“ და „ამაყი“. მას არ უყვარდა აგრეთვე ამპარტავნობიდან გამოჟონილი კეკლუცობა. მოვიდა მასთან სულიერი შვილი, ახალგაზრდა ქალი, მძივებით მორთულ კაბაში. მამაომ ჩაიცინა და ჩაიბუტბუტა: „როგორი გამხდარხარ, რა ლამაზი სათამაშოები ჩამოგიკიდია!“ – „ეს მოდაა, მამაო,“ – უპასუხა მან. – „ეეხ, ნახევარი წელია მხოლოდ თქვენი მოდა“.

მიუხედავად თავისი თავშეკავებულობისა და მხიარული ხასიათისა, მამა ამბროსი ხშირად ტიროდა ღრმა თავმდაბლობის გამო საკუთარი ნების წინააღმდეგ. ის ტიროდა ისე, როგორც ზემოთ იყო ნახსენები, შუა მსახურებისა და ლოცვისას, რომლებიც რომელიმე შემთხვევის გამო მის სენაკში აღესრულებოდა: განსაკუთრებით, როდესაც მთხოვნელთა სურვილისამებრ აღესრულებოდა პარაკლისი და აკათისტო ზეციური დედოფლის ყველასგან აღიარებული ხატის – „ღირს არსის“ – წინ. აკათისტოს კითხვისას ის იდგა კარ-თან, ხატთან ახლოს და მთხოვნელი უმზერდა ღვთისმშობლის მადლიან სახეს. ყველა ხედავდა, თუ როგორ ჩამოედინებოდა მის ღაწვებზე ცრემლები ღაპაღუპით. ის მუდამ განიცდიდა, ძლიერ სტკიოდა თავისი სულიერი შვილების უძლურებანი. ტიროდა საკუთარ თავზე, ტიროდა კერძო პირებზე, განიცდიდა მშობლიური ქვეყნის უძლურებას და კეთილშობილი რუსი მეფეების ბედს. იმპერატორ ალექსანდრე II-ის სიკვდილის გამო ღრმად დამწუხრებული ერთ-ერთ პიროვნებას სწერდა: „არ ვიცი, რა მოგწეროთ ამ საშინელ თანამედროვეობასა და რუსეთის სავალალო მდგომარეობაზე. წმინდა დავით წინასწარმეტყველის სიტყვებში არის ერთი სანუგეშო რამ: „უფალმან განაქარვის ზრახვანი წარმართთანი და შეურაცხყვნის გულისსიტყუანი ერთანი და შეურაცხ-ყვნის ზრახვანი მთავართანი: ხოლო ზრახვა უფლისა უკუნისამდე ჰგიეს.“ ღმერთმა დაუშვა ალექსანდრე II-ის მოწამებრივი აღსასრული: მას ძალუძს მისცეს ძალა ალექსანდრე III-ს დაიჭიროს ბოროტმოქმედები, რომლებიც ანტიქრისტეს სულით არიან დაავადებულნი… ანტიქრისტე, წმინდა წერილის განმმარტებლების სიტყვებით უნდა მოვიდეს უმთავრობის ჟამს დედამიწაზე. ახლა კი, სანამ ის ჯერ კიდევ ჯოჯოხეთის ფსკერზე ზის, მოქმედებს მისი წინამორბედებით. ჯერ სხვადასხვა ერეტიკოსებით მოქმედებდა…, ახლა განათლებული ნიჰილისტებით დაიწყო მოქმედება, ზღვარგადასულად და უხეშად“. როდესაც ზოგიერთი ადამიანი, ბერს დაახლოებული, გაუგონარი ბოროტებით იყო შეძრწუნებული, ბერი მათ სანუგეშოდ, რომ ტახტზე ავიდა იმპერატორი ალექსანდრე III, კეთილიმედიანად სიხარულით იტყოდა: „ცოცხალია ღმერთი, ესე იგი ჩვენი სულებიც ცოცხალია!“

ბერის თვალებზე გამოჩნდებოდა ხოლმე სულიერი სიხარულის ცრემლიც. ეს განსაკუთრებით საეკლესიო საგალობლების კარგად შესრულებისას შეინიშნებოდა. ის თავს ვერ იკავებდა და არამიწიერი სიხარული ანათებდა მის სახეს.

თავის ცოდვილიანობას უნდა განიცდიდეს ყველა ადამიანი, და თუ ბერი შენიშნავდა, რომ უყურადღებოდ ექცევიან საკუთარ თავს, თითს ატაკებდა სახეში და ეტყოდა: „უჰ, უმტკივნეულო გულო!“ ზოგჯერ კი მოწაფეების დასარიგებლად იმეორებდა ღირსი ეფრემ ასურის სიტყვებს: „ტკივილისთვის ტკივილი უფრო მტკივნეულია, და თანაწარვხდები ამაო ტკივილთა ტკივილით“.

ჭეშმარიტი ტირილისაგან, რომელიც სიმდაბლით იყო შეზავებული, წმინდა კიბისაღმწერლის სწავლებით, წარმოიშობა სიბრძნე. ეს ღვთივსაყვარელი შემადგენლობა დავანებული იყო ბერის სულში, როგორც ამბობენ, სათნოებების ბუნებრივი შეკავშირებით. რამდენი სხვადასხვა სახის განსაცდელის გავლა მოუხდა, უბედურება და ტკივილი, მაგრამ ვერაფერმა გაუფუჭა მას ხასიათი, ის მუდამ მხიარული და მშვიდი იყო. ტკივილის სარეცელზე მწოლარე დროდადრო ჩვეულებრივ ხუმრობდა ბერებთან. უკიდურეს უძლურებაში მყოფი ანუგეშებდა სუსტი სულის მქონეთ ან ძალით ამოღერღილი სიტყვით, ან მამობრივი ალერსიანი გამოხედვით, ან დასუსტებული ხელის შეხებით. ჩვეულებრივ, როცა ბერი ძლიერ ავად იყო – ეს კი ხშირად ხდებოდა – მთელი სკიტის საძმო, განსაკუთრებით ახალი მორჩილები, სასოწარკვეთილნი იყვნენ. – სკიტში იყო ერთი ხანდაზმული მორჩილი, მელოტი. ბერის მძიმე ავადმყოფობის ჟამს ის ცუდ ხასიათზე მყოფი მოვიდა სენაკში იმ იმედით, რომ უხმოდ მაინც მიეღო მისი კურთხევა. იმედი არ გაუცრუვდა. ის მიუახლოვდა ლოგინზე მწოლარე სნეულს, ჩაიმუხლა ჩვეულებრივ და ხელი გაუწოდა კურთხევის მისაღებად. როდესაც ბერი მას აკურთხებდა, მან ოდნავ ჩაარტყა ხელი თავში და ძლივს გასაგონი ხმით წაიხუმრა: „ოხ, შე, მელოტო იღუმენო!“.. – „თითქოს მთა ჩამოიტვირთა ჩემი მხრებიდან. – თქვა შემდეგ მორჩილმა, – ისე მომეშვა გულზე“. თავის სენაკში დაბრუნებული კი სიხარულით ადგილს ვერ პოულობდა; დადიოდა სენაკში და ამბობდა: „ღმერთო ჩემო! ეს რა არის? მამაო ძლივს წევს და მაინც ხუმრობს!“ ასეთი მაგალითები ბლომად იყო. რადგან ბერი ხშირად ავადმყოფობდა და მთლად ჯანმრთელიც არასოდეს ყოფილა. ამიტომ ახლობლების შეკითხვებზე: როგორია თქვენი ჯანმრთელობა? – გამოიმუშავა საერთო პასუხი: „ის მხიარულია“. ასე რომ, ბერის სული ყოველთვის წყნარ და მშვიდ მდგომარეობაში იყო. უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგიერთის ჭირვეულობა და ახირება, გამოიყვანდა ხოლმე მდგომარეობიდან და ამის გამო დრტვინავდა.

ვისაც სიმდაბლის მომუშაკება უნდოდა ცრემლით, ნათლად ხედავდა, როგორ ეკვეთებოდა ცოდვა მის სულს და იყენებდა მის წინააღმდეგ ყველაზე ნამდვილ მკურნალობას, სულ უფრო და უფრო ხარბად დაეწაფოს სიმართლეს ღვთის წინაშე და ასე ამაღლდებოდა სულიერ ცხოვრებაში. თავმდაბალი და მტირალი ბერი ამბროსი, როგორც ამას ქვემოთ ვიხილავთ, ნათლად ხედავდა მცირე ლაქებსაც კი თავის სულში და იბანდა ამ ლაქებს საკუთარი ცრემლით და სინანულის ქსოვილით იმშრალებდა. მისთვის აშკარა და ცხადი იყო სხვების ლაქებიც, რომლებიც მასთან მოდიოდნენ. ამიტომაც ღვთის წინაშე არანაკლებ ხარბად სწყუროდა მოყვასის სულის გამართლება. ვინც თავისი უგუნურებით და დაუდევრობით არ ამბობდა მასთან თავიანთ ზრახვებს და არ იხსნებოდნენ მის წინაშე თავიანთი ცოდვებით, რადგან სიწრფელე ხსნის სულს და ადვილად იკურნება სნეულებისგან. „ჩვენი მტერი უხილავია, – ეუბნებოდა ასეთებს ბერი, – თვითონ ჩადებს ადამიანის აზროვნებაში ცოდვიან ზრახვას და იქვე ჩაიწერს მას, რათა შემდეგ ღვთის საშინელ სამსჯავროზე დაადანაშაულოს იგი“. ამ შემთხვევის თავიდან ასაცილებლად და ასეთების დასარიგებლად მოჰყავდა ფსალმუნთმთქმელის სიტყვები: „ყოველნი გზანი უფლისანი – წყალობა და ჭეშმარიტება მათთვის“. ბერი ამბროსი ამ სიტყვებს ასე განმარტავდა: „მოყვასის მიმართ ჩვენ უნდა გამოვიჩინოთ ყოველგვარი მოწყალება, ხოლო საკუთარი თავისაგან მოვითხოვოთ ყოველგვარი ჭეშმარიტება და სიმართლე“. ეს ეხებოდა გარეგნულ დამოკიდებულებასაც ძმებისა და მრევლის მიმართ. ბერი მკაცრად ინახავდა სამართლიანობას და უვნებობას ყველას მიმართ, არავის ანებივრებდა და არავის აძლევდა დაუმსახურებელ უპირატესობას. ერთხელ თავის სულიერ შვილთან საუბრობდა. ამ დროს მოვიდა ვიღაცა წარჩინებული ქალბატონი, რაც მაშინვე მოახსენეს. „ჩემთვის ყველა ერთნაირია, – თქვა ბერმა, – თაგვი პატარაა, მაგრამ მიდი და დაიჭირე, თუ მაგარი ხარ“. ზოგიერთები განიკითხავდნენ მას, რომ ის მდიდრებს იღებდა და ღარიბებს უარით ისტუმრებდა. დიახ, ის იღებდა მდიდრებს, მაგრამ არა ფულით, არამედ სიმდაბლით. ამიტომ ხშირად თავმდაბალი მდიდრები მცირე ხანი ელოდნენ მამაოს, რომ მიეღო, ხოლო ღარიბი მოლაყბეები კვირაობით უცდიდნენ და ხშირად ზოგიერთი ვერც შედიოდა მასთან. გარდა ამისა, ბერი ასე განსჯიდა: „ღარიბს, ღატაკს, რომელიც შეჩვეულია მოთმინებას, უფრო უადვილდება ლოდინი, ვიდრე მაღლა მდგომ ადამიანს“. ყოველივე ამის მიუხედავად მომსვლელთა სიმდაბლე ყოველთვის გადასწონიდა ხოლმე.

საჭიროა თუ არა ბერი ამბროსის მოწყალებაზე ლაპარაკი? ყველა მისი ნაცნობი გახდა ღირსი მისი მოწყალებისა, რომელიც სხვადასხვა სახით გამოიხატებოდა. ის, მისი ზემოთმოყვანილი სიტყვების მიხედვით, ცდილობდა ყველა ყველაფრით დაეკმაყოფილებინა. ამაზე იქნება საუბარი ქვემოთ შემდეგ თავებში „ბერის სიყვარულის შესახებ“. რადგან, მოღვაწე მამები შენიშნავენ, რომ მოწყალება და სიყვარული მარტო სახელებით განსხვავდებიან. აქ კი გავიხსენებთ მარტო იმას, რომ ბერმა გამოცდილებით შეიმეცნა გულმოწყალების ფასი და მოყვასის თანაგრძნობა. ის განამხნევებდა თავის სულიერ შვილებს ამ სათნოების აღსრულებაში და აიმედებდა მათ, რომ დიდ წყალობას მიიღებდნენ ყოვლადმოწყალე ღვთისგან მოყვასის დახმარებისათვის. მონაზონთან, რომელიც ბავშვთა სახლის გამგე გახლდათ და სულ მათზე ზრუნავდა, ჩამოვიდა ნათესავი. იგი ბევრს ლაპარაკობდა ღმერთსა და სულიერ ხსნაზე, მონაზონი გონს მოვიდა, რადგან სულ ბავშვებზე ზრუნავდა, მათზე ფიქრობდა, სულზე ცოტას ფიქრობდა და ნაღვლიანად უთხრა მამა ამბროსის: „აი მამაო, საერო დედაკაცი მოვიდა, იგი სულ სულზე ფიქრობს და ლაპარაკობს, მე კი – სულ მაშკებსა და ტანიებზე“. მის დასამშვიდებლად ბერმა ღიმილით უპასუხა: „ეტყობა მე და შენ იმქვეყნადაც მაშკებთან და ტანიებთან აღმოვჩნდებით,“ – ამით მან დააიმედა მონაზონი, რომ მოწყალება, წმინდა წერილის მიხედვით, განგვაშორებს მარადიული სიკვდილისაგან.

რა ვთქვათ მამა ამბროსის გულის სიწმინდეზე? „რომელმა ადამიანმა იცის, რა არის ადამიანში, გარდა ადამიანის სულისა, რომელიც მასშია.“ მაგრამ ღმერთი, რომელიც განადიდებს მის რჩეულებს, ზოგჯერ მათი ნების წინააღმდეგ, გახსნის საიდუმლოს, მისი სახელის დიდებისა და მისი ერთგულების განსადიდებლად. უწინარეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ ბერი, მიუხედავად უძლურებისა და მუდმივი შრომისა, ზიარებისთვის ყოველთვის ლოცვით და მარხვით ემზადებოდა. ზემოთ ჩვენ ვნახეთ, რომ მან მთელი მონაზვნური ცხოვრება მკაცრ მარხვასა და დაუღალავ ლოცვაში გაატარა, მაგრამ ამავდროულად ის ცდილობდა, რამდენადაც მისი სუსტი ორგანიზმი აძლევდა ამის საშუალებას, გაეღრმავებინა მარხვა და ლოცვა. თუმცა თავისი ღრმა თავმდაბლობის გამო ზოგიერთ წერილში წერდა, რომ ის არასოდეს ყოფილა მმარხველი, ხოლო რაც შეეხება ლოცვას, სინანულით ასე გამოთქვამდა: „აი მე ცოდვილმა ისიც არ ვიცი, ბოლოს როდის ვილოცე სკვნილზე“. ის ხშირად ეზიარებოდა, სამ კვირაში, ორ კვირაში, ხან კიდევ ყოველ კვირას, თუ ძალიან სუსტად იყო, ხშირად აბარებდა აღსარებას. ამაზე მოგვითხრობს ოპტინის მღვდელ-მონაზონი მამა პლატონი, რომელიც გარკვეული პერიოდი მამა ამბროსის მოძღვარი გახლდათ: „როგორი დამრიგებლური იყო ბერის აღსარება! როგორ სიმდაბლესა და გულისმიერ წუხილს გამოაჩენდა იგი თავისი ცოდვების შესახებ! და როგორ ცოდვებზე? ისეთებზე, რასაც ჩვენ ცოდვად არ მივიჩნევთ. მაგალითად, სნეული კუჭის გამო მას უხდებოდა წმინდა ეკლესიის კანონით ოთხშაბათს ან პარასკევს ორი-სამი ნაჭერი ჰოლანდიური ქაშაყის მიღება. აი ამ ცოდვას ინანიებდა ბერი ღვთის წინაშე ცრემლით! ის ამ დროს იდგა ხატების წინ მუხლებზე, როგორც ბრალდებული განკითხვის დღეს. მოელოდა შეწყალებას მოწყალების მიმცემისაგან, ვფიქრობ სიმდაბლით ფიქრობდა – მოეცემოდა თუ არა მოწყალება, შეუნდობდა თუ არა ცოდვას. ვუმზერდი, ვუმზერდი მტირალ ბერს და თვითონაც ავტირდებოდი“. დადგენილ დღეს, ძირითადად კვირას, ლიტურგიის ბოლოს ბერის სენაკში მოაბრძანებდნენ სანაწილეს წმინდა ნაწილებით და განსაკუთრებულად მომზადებულ მაგიდაზე დააბრძანებდნენ. ბერი ასეთ დროს ყოველთვის მამა იოსების სენაკში იმყოფებოდა. რამდენიმე წუთში ის გამოჩნდებოდა თავის სენაკში სქემაშემოსილი და წმინდა ნაწილების წინ მუხლს მოიდრეკდა. შემდეგ მღვდელმონაზვნისაგან მოისმენდა სავალდებულო ლოცვას, რომელიც საჭიროა ავადმყოფის ზიარებისას. ბერი ამბროსი, ოლარსა და სამაჯურებში შემოსილი, შენდობას სთხოვდა მამებსა და ძმებს, რომლებიც აქ არ იყვნენ. თვითონ კი, ჯვრისებურად დაიწყობდა მკერდზე ხელებს და კითხულობდა ჩვეულებრივ ლოცვას: მწამს უფალო და აღვიარებ… – და უდიდესი მოწიწებით ეზიარებოდა ქრისტეს სისხლსა და ხორცს. ყველაფერი ეს მთავრდებოდა სამადლობელი ლოცვის მოსმენით. ნუთუ ყველაფერი ეს არ მეტყველებს ბერის გულის სისუფთავეზე? მისი მომსახურეები აღნიშნავდნენ, რომ ის ზიარების მერე თითქოს ახლად იბადებოდა არა მარტო სულიერად, არამედ ხორციელადაც.

ჩამოთვლილი სათნოებებისა შემდგომ ვთქვათ, იყო თუ არა ის მშვიდობისმყოფელი? „მამაო! – ეკითხებოდნენ ზოგიერთები, – რისგანაა ეს, რომ სიმშვიდე არაა სულში?“ ბერი ამაზე ფსალმუნის სიტყვებით პასუხობდა: „მშვიდობა მრავალ არს მათ თანა, რომელთა უყვარს შჯული შენი.“ ის ამას საკუთარი გამოცდილებიდან ამბობდა. რადგან მთელი თავისი ცხოვრება განკარგა ღვთის კანონებითა და სახარებისეული მცნებების აღსრულებით, შეეძლო ამის მერე არ ჰქონოდა სულში სიმშვიდე? სწორედ ამიტომ ხედავდნენ მას ყოველთვის მხიარულსა და მშვიდს. ღვთის შეწევნით მოიპოვა მან მშვიდობა თავის თავთან და იგრძნო სულში ამ ქვეყნის სიტკბო. შეიძლება ამის მერე ის ყოფილიყო მშვიდობის მქადაგებელი? წმინდა წერილში წერია: „იქმნა მშვიდობით ადგილი მისი.“ შესაბამისად, სადაც მშვიდობაა, იქაა ღმერთი, ხოლო მასთან კი ყოველივე კეთილი. ამიტომ ბერი მთელი ძალებით ცდილობდა დაემყარებინა მშვიდობა მოკამათეთა შორის. და რას არ აკეთებდა ის ამ შემთხვევებში! ხან მამობრივად არწმუნებდა, ეუბნებოდა, რომ მოჩხუბარნი და მოკამათენი შეურაცხყოფას აყენებენ ღმერთს – კეთილისმყოფელს, შეურაცხყოფენ მფარველ ანგელოზს, მხოლოდ მტრობის შემოქმედ ეშმაკს ახარებენ. ხან ღვთის მართალი სამსჯავროთი აშინებდა. ხან მომავალი მარადიული სიკეთის აღთქმით ათბობდა კაცთმოძულე გულს. როგორი მოხარული იყო ბერი, როცა შეარიგებდა არაკეთილმოსურნე მხარეებს. ერთხელ, მტრის მზაკვრობით, ორი უფროსი მღვდელ-მონაზონი გადაეკიდა ერთმანეთს. ხანგრძლივი ძალიხმევისა და, რა თქმა უნდა, ლოცვის შემდეგ, მან, როგორც იქნა, შეარიგა ისინი. განათებული სახით აღფრთოვანებული ბერი უმეორებდა ყველას და თითოეულს: „დიდება უფალს! როგორც იქნა, შერიგდნენ. ცუდი მშვიდობა კარგ ომს სჯობია“.

შეიძლება ითქვას, რომ მამა ამბროსი დევნილი იყო სიმართლისათვის. ითმენდა ძვირის თქმას, დასმენას, ცილისწამებას, რადგან, როგორც ზემოთ ვთქვით, ყოველდღიურად მოთმინებით იტანდა მცირე სულიერების მქონე მომსვლელთა დრტვინვასა და განკითხვას, ზოგჯერ უხეშობასაც, თავისი მომსახურეებისაგანაც კი, რომელთაც არასოდეს აზღვევინებდა პირადი წყენის გამო. ერთხელ ასეთი კაციც გამოჩნდა: იგი დღისით მოვიდა სკიტში, რევოლვერით ხელში და დაჯდა ბერის ზღურბლზე; ელოდებოდა, რათა მოეკლა იგი. მონასტრის მჭედლის მოხერხებულობით იგი განაიარაღეს. მაგრამ ბერს არასოდეს სწყინდა შეურაცხმყოფელებისაგან, პირიქით, მათ გულისხმიერად ექცეოდა. ერთი ქალბატონი ბერს აბრაზებდა, ის კი ითმენდა. მას ჰკითხეს, როგორ უთმენ მას? ბერმა უპასუხა: „თუ აქ, სადაც მე ვცდილობ დავამშვიდო იგი, მას კი მაინც უმძიმს, რა იქნება მისთვის იქ, სადაც მას ყველა შეეწინააღმდეგება? როგორ არ უნდა მოუთმინო მას?“ ხშირი მძიმე ხორციელი უძლურებანი არ იქნებოდა ბერისთვის ყველა დევნაზე უფრო მძიმე? მოკლედ, ბერმა ბევრი მოითმინა, დევნილობის მსგავსიც კი პირდაპირი გაგებით. ამ თემაზე, ღმერთმა მოგვცეს შეწევნა, რათა ვრცლად ვისაუბროთ შემდეგში.

ყოველგვარი სათნოების გვირგვინი სიყვარულია. სწორედ ამაზე იქნება საუბარი შემდეგ თავებში.