წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

თ ა ვ ი 11.

ბერი ამბროსის მიერ შამორდინოს ყაზანის
ქალთა სავანის დაფუძნება

„გარდა სხვათა… ზრუნვა ყველა ეკლესიაზე“.

რუსეთის ყველა კუთხიდან მოდიოდნენ მამა ამბროსისთან რჩევებისათვის, ზოგი წერილობით, ზოგიც სიტყვიერად: მონაზვნებიც და ერისკაცებიც, ყოველნაირ საქმეზე. ზოგი სულიერ ნუგეშს ეძებდა, ზოგი სარწმუნოებაში ეჭვიანობის დასაძლევად, ზოგი დარიგებისთვის, თუ როგორ ეცხოვრა. ვისაც ბერული ცხოვრება სწადდა, იმაზე თხოვდნენ ბერს კურთხევას, თუ რომელ სავანეში მოწყობილიყვნენ და როგორ ეცხოვრათ იქ, როგორი ურთიერთობა ჰქონოდათ ნათესავებთან და როგორ მოეწყოთ ოჯახური საქმეები. განსაკუთრებულ მზრუნველობას ბერი იჩენდა ქვრივი ქალების, ღარიბი ქალიშვილების და ობოლი ბავშვების მიმართ, რადგან ძალიან ბევრი ასეთი ქალი და ქალიშვილი იყო, რომლებიც ღვთივსათნოდ ცხოვრობდნენ, მაგრამ არ ჰქონდათ საშუალება ქალთა სავანეში მომხვდარიყვნენ. მათ არ იცოდნენ სად ეცათ თაყვანი ღვთისთვის.

რუსეთის თითქმის ყველა დედათა მონასტერი მონაზონთა რიგში იღებდა მხოლოდ ისეთებს, რომელთაც საშუალება ჰქონდათ ეყიდათ თავისი სენაკი, გაეკეთებინათ თუნდაც მცირედი ფულადი შენატანი სავანეში და შეენახათ თავი საკუთარი საშუალებებით და შრომით, რადგან ამ მონასტრებს არ ჰქონდათ იმის საშუალება, რომ შეენახათ მონაზვნები. ძალიან იშვიათად თუ სადმე მიიღებდნენ მონასტერში ქალს ფულადი შენატანის გარეშე. თუ ჯანმრთელი და ძლიერი იყო, მაშინ გათვლიდნენ მის შრომას და მიიღებდნენ იმ იმედით, რომ მონასტრის მძიმე მორჩილებას გაუძლებდა. ამიტომ ბევრი მათგანი ცხოვრობდა სოფლებში თავიანთ სენაკებში და შრომობდა, რომ მარტო თავი ერჩინათ, ხოლო ვინც სავანეში მოახერხა ცხოვრება, ისინი შეუსვენებლივ შრომობდნენ. ჯანმრთელი ადამიანებისთვის ასეთი ცხოვრება არცთუ ისე ძალიან დამამძიმებელია: ისინი თვითონაც დარწმუნებული იყვნენ, რომ უფალს უყვარს შრომა, და რომ ისინი ამით შუამდგომლობას მოიპოვებენ გადარჩენისთვის. სულ სხვა საქმეა სნეული ქალბატონი. მას არც ერთ ქალთა მონას-ტერში არ მიიღებდნენ, საშუალებაც რომ ჰქონოდა, რადგან ხანგრძლივი ავადმყოფობის და შრომისუნარიანობის დაკარგვის შემთხვევაში მან შეიძლება დაამძიმოს მონასტერი. აი ასეთ ღარიბებზე და უბედურებზე ზრუნავდა მამა ამბროსი და მუდამ ცდილობდა მოეწყო ისინი სადმე.

შეძლებისდაგვარად მიუბიძგებდა ის ზოგიერთ ღვთისმოსავ შეძლებულ ადამიანს ქალთა სავანეები მოეწყოთ და თვითონაც მონაწილეობდა ამ საქმეში. მისი მზრუნველობით მოეწყო ქალთა სავანე ორლოვის გუბერნიის ქალაქ კრომახში. განსაკუთრებით დიდი მზრუნველობა გამოიჩინა მან სარატოვის გუბერნიის გუსევსკის ქალთა სავანის ჩამოყალიბებაში. მისივე კურთხევით მოაწყვეს ქველმოქმედებმა პოლტავის გუბერნიაში კოზელშჩანსკის და ვორონეჟის გუბერნიაში პიატნიცკის სავანეები. ბერს არა მარტო გეგმების გადახედვა, რჩევების მიცემა და საქმეზე ხალხის კურთხევა უხდებოდა, არამედ იცავდა როგორც კეთილისმქმნელებს, ასევე სავანის მკვიდრ ქალებს მრავალი დაბრკოლებისაგან, რომელსაც მათ არაკეთილგანწყობილი ერისკაცები უქმნიდნენ. ასეთი შემთხვევების გამო მას უხდებოდა მიმოწერა ეპარქიის მღვდელმთავრებთან და წმინდა სინოდის წევრებთანაც.

უკანასკნელი (ბოლო) ქალთა სავანე, რომელზეც მამა ამბროსიმ განსაკუთრებით იშრომა, შამორდინოს ყაზანის მთის სავანე იყო. ამ სავანის დაფუძნება თითქოს შემთხვევით მოხდა. მამა ამბროსის ბევრმა გულისხმიერმა პატივისმცემელმა, იმისათვის, რომ მასთან უფრო ხშირი შეხვედრის საშუალება ჰქონოდა, გამოთქვა სურვილი ეცხოვრათ მასთან ახლოს. გამოჩნდა ერთი მოსკოველი მდიდარი ბატონი, რომელმაც თხოვა ბერს ეყიდა მისთვის ოპტინასთან ახლოს პატარა აგარაკი, რაშიც თვითონ, რა თქმა უნდა, ფულს გადაიხდიდა, რათა მას ჰქონოდა შესაძლებლობა ეცხოვრა თავისი ოჯახითურთ. ბერი, რომელსაც ყველა გულწრფელად უყვარდა. ცდილობდა დაეკმაყოფილებინა ღვთივსათნო სურვილი და ამ ბატონსაც დაეხმარა.

დიდი კალუგის გზაზე, ოპტინიდან 12-იოდე ვერსით მარცხნივ მდებარეობს პერემიშლის მაზრის სოფელი შამორდინო. იქიდან ოდნავ შორს ერთ ვერსში ცხოვრობდა ბერიკაცი, ღარიბი მემამულე, ვასილი პოლიევკტოვის ძე კალიგინი თავის მოხუცებულ მეუღლესთან ერთად. ის ხშირად დადიოდა ოპტინის მონასტერში. მასთან პირისპირ შეხვედრისას ბერმა ჰკითხა, ხომ არ დათახმდებოდა თავისი ქონების გაყიდვაზე. კალიგინი დათანხმდა იმ პირობით, რომ მას და მის მეუღლეს მიეცემოდათ საცხოვრებელი ადგილი ოპტინის სამონასტრო სასტუმროში და აქ გაეტარებინათ სიცოცხლის უკანასკნელი დღეები. სასწრაფოდ შესყიდული იქნა კალიგინის ქონება. ბერის კურთხევით ფული ცნობილმა ყოფილმა მემამულემ, მონაზონმა ამბროსია კლუჩარევამ გადაიხადა. თვითონ ბერს არ შეეძლო ფულის გადახდა. მიუხედავად იმისა, რომ მას ბევრი ფული შემოსდიოდა სხვადასხვა მხრიდან, ასევე სასწრაფოდ გადიოდა სხვადასხვა დანიშნულებით. ხან სკიტის მმართველს აძლევდა პანაშვიდებისთვის, ხან ღატაკებს ურიგებდა. ფულის ყველაზე პატარა ნაწილს ის ხმარობდა კანდელის ზეთისა და ცვილის სანთლის საყიდლად, რომელიც მას სენაკში მსახურებისას სჭირდებოდა.

კალიგინის ქონების შესყიდვა მოხდა 1871 წლის შემოდგომაზე. შესანიშნავია, რომ ქონების გაყიდვამდე კალიგინს ჰქონდა განსაკუთრებული ხილვა – მას წარმოუდგა თვალწინ მის ადგილ-მამულზე მდებარე ეკლესია ღრუბლებში. ქრისტესშობის დღესას-წაულის შემდეგ დღეებში მამა ამბროსიმ გააგზავნა მისი შინა მომსახურე მამა მიხეილი შესყიდული ქონების დასამოწმებლად. 200 დესეტინა მიწის გარდა ფასეული ამ ქონებაში არაფერი აღმოჩნდა. მაღალი მთის წვერზე იდგა კალიგინების ერთი პატარა ხის ერთსართულიანი სახლი, 26 ადლი სიგრძისა და 12 ადლი სიგანის. ერთ ნახევარში ბებერი ცოლ-ქმარი ცხოვრობდა. შიგნით ის ჩვეულებრივი გლეხის ქოხს ჰგავდა, რუსული ღუმელით და პატარა ფანჯრებით. მისაღებშივე იყო სარდაფიც და საკუჭნაოც. მეორე ნახევარი უიატაკო იყო და ბეღელის მაგივრობას სწევდა. აქ სასოფლო-სამეურნეო იარაღებს ინახავდნენ. იქვე ახლოს იდგა ძნის გასახმობი ფურნე და რამდენიმე საქონლის დასაბმელი. გასაგები იყო, რომ დრომ უკვე დიდი ხანია დაადო ყოველივე ამას ნგრევის ბეჭედი. ჩალის სახურავი დროთა ვითარებაში გაშავებულიყო. ზოგიერთ ადგილას კუთხეები უკვე დამპალი იყო. მაგრამ ხედი აქედან მშვენიერი გახლდათ. მთის მთელი ფერდობი დაფარული იყო მწვანე ფოთლოვანი ტყით. მთის ძირას ზურმუხტისფერი ტყის შუაში მიიკლაკნება ვერცხლისფერი მდინარე სერენა. იმის იქით მინდვრებია. მარჯვნივ სამხრეთ-დასავლეთით მთაგორიანი ადგილმდებარეობაა, რომელიც ლურჯ ცას უერთდება. ყველაფერი ეს ზაფხულში მწვანდება და მშვენდება სხვადასხვა პატარა ყვავილებით, რომლებიც გაფანტულია შემოქმედის უხვი ხელით. მარცხნივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით დიდი სივრცეა 10 ვერსის მანძილზე, თუ მეტით არა. და იქ ბოლოს ჩანს ოპტინას ხუტორი მდინარე ჟიზდრაზე. შემდეგ აღმოსავლეთით სოფელი შამორდინო. კიდევ იქით – ირგვლივ მინდორ-ველები და სათიბებია.

დადგა გაზაფხული. ბერმა ისევ გააგზავნა მამა მიხეილი შეძენილი ქონების მისახედად და დაშლილი სახლის ოდნავ შესაკეთებლად. ბერის განკარგულება შეძლებისდაგვარად აღსრულებული იქნა. მაგრამ მოსკოველმა ბატონმა, რომლისთვისაც მამაომ ეს ქონება შეიძინა, რაღაც ოჯახური მდგომარეობის გამო უარი თქვა ამ სახლზე და ბერმა მას არავითარი წინააღმდეგობა არ გაუწია. ამრიგად, შეძენილი ქონება მადლმოსილი ბერის კისერზე რჩებოდა. „რა ვქნა? რა მოვიმოქმედო?“ გაოგნებული ეკითხებოდა საკუთარ თავს. დედა ამბროსიასთან შეხვედრისას, რომლის ფულითაც იყო შეძენილი კალიგინების ქონება, ასეთი სიტყვებით მიმართა მას: „აი დედაო, წილისყრით შენ შეგხვდა ამ ქონების ყიდვა. იქ როგორც აგარაკზე ისე იცხოვრებ შენს შვილიშვილებთან ერთად, ჩვენ კი, – ჩამოვალთ ხოლმე სტუმრად“.

აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ კლუჩარევას ერთადერთი ბიჭი ჰყავდა, რომელიც თავის დროზე ცოლიანი იყო. პირველი ცოლი, რომლისგანაც ტყუპი გოგონები დარჩა, მალე გარდაიცვალა. მაშინ მამამ მეორე ცოლი მოიყვანა, ხოლო ნახევრად ობოლი ტყუპები ბებიასთან ცხოვრობდნენ. მათი ნათლიმამა, კლუჩარევას სურვილით, მამა ამბროსი გახლდათ, რომელიც საგანგებოდ ზრუნავდა მათზე. შვილიშვილების მომავლის უზრუნველყოფის მიზნით და მამა ამბროსის კურთხევით დაიტოვა კლუჩარევამ ეს შენაძენი. ის ახლა ქვრივი იყო და უფლებამოსილება ჰქონდა განეკარგა თავისი მდიდარი ქონება ისე, როგორც მას უნდოდა.

ისევ მამა მიხეილი გაგზავნეს სახლის უკეთ შესაკეთებლად. საქმის დასრულებისთანავე, ზაფხულის დასაწყისში, დედა ამბროსიას თავისი შვილიშვილებითა და მომსახურე ქალებით უკვე შეეძლო გადასულიყო იქ საცხოვრებლად. კალიგინების სახლი ისე შეაკეთეს, რომ თვითონ პატრონი დარჩა გაოცებული, რა იყო და რა გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ უბრალოების ბეჭედს ატარებდა აქ ყოველივე, მაინც ძალიან მოხერხებული საცხოვრებელი იყო. ახალი მაცხოვრებლების შემოსახლებამ ახალი სიცოცხლე და სიმხიარულე შემოიტანა ამ სახლში. პირველ ზაფხულს, ე. ი. 1872 წელს, მამა ამბროსი ჩამოვიდა კლუჩარევასთან ადგილის დასათვალიერებლად. დედა ამბროსიას მისცა კურთხევა აეშენებინა აქ ახალი კორპუსი მისთვის და მორჩილი ქალებისთვის (ნასყიდობის წერილით დამტკიცებული), რომელთა რიცხვიც არცთუ ისე მცირე იყო. ამასთანავე ჩაილაპარაკა: „ჩვენ აქ მონასტერი გვექნება“. – მაგრამ როგორ უნდა მომხდარიყო ეს? ქონების კანონიერი მემკვიდრეები, დედა ამბროსიას შვილიშვი-ლები, ჯერ კიდევ პატარები იყვნენ, რომელთაც წინ ხანგრძლივი და ოჯახური ცხოვრება ელოდათ. ასე უნდა ეფიქრა ნორმალურ ადამიანს და ასე ფიქრობდა ბებია, დედა ამბროსია.

ამასობაში მამა ამბროსის კურთხევით და მისივე მითითებით დედა ამბროსიამ მეორე წელსვე დაიწყო ახალი ერთსართულიანი ხის დიდი სახლის შენება, რომელსაც ქვის მაღალი საძირკველი ჰქონდა. ამ სახლში წინასწარ გათვლილი იყო ძვირფასი სტუმრის, მამა ამბროსის მისაღები სენაკის მოწყობა. ის კი აქ ჩამოდიოდა თავის მომსახურესთან (ახლანდელ ბერთან მღვდელ-მონაზონ იოსებთან) ერთად ყოველ ზაფხულს ერთხელ და სტუმრობდა აქ ჯერ ორი-სამი დღე, შემდგომში კი კვირითაც. ბერი უეჭველად მაშინაც დარწმუნებული იყო, რომ აქ წმინდა სავანე იქნება, სწორედ ამიტომ განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდა ამ ადგილის მიმართ. ის დადიოდა იქ და ყველაფერს ათვალიერებდა. უცბად გაჩერდებოდა რომელიმე ადგილას, დაავალებდა სიგრძნე-სიგანის გაზომვას და მონიშვნას. ეტყობა ის მაშინ ფიქრობდა და მონიშნავდა, რომელი ნაგებობა სად უნდა ყოფილიყო.

აი კლუჩარევების ახალი სახლიც მზად იყო. შესანიშნავია, რომ დიდი დარბაზი (ზალა), ბერის მითითებით, აღმოსავლეთის მხარეს იკავებდა, ხოლო დედაოს შვილიშვილების სენაკები (ოთახები) ჩრდილოეთის მხარეს იყვნენ განლაგებულნი, მიუხედავად იმისა, რომ ოთახების ასეთი განლაგება კლუჩერევას ძალიან არ მოსწონდა. არაერთხელ იხსენებდა შემდგომში მამა ამბროსი, თუ როგორ განიცდიდა დედა ამბროსია, რომ მამაოს გეგმა არ ეთანხმებოდა მის სურვილს. „ის ბავშვებისთვის სახლს აშენებდა, – ამბობდა ბერი, – ჩვენ კი ეკლესია გვჭირდება“.

ასეთნაირად გამზადებულმა კლუჩარევების სახლმა დაიტია არა მარტო შვილიშვილები, არამედ მათთან ერთად მორჩილი დებიც (ყოფილი მსახურები), რომლებიც მათ დიდი ხნის განმავლობაში ემსახურებოდნენ. ამ ქალბატონებს თანდათან შემოუერთდნენ ნათესავები, ახალგაზრდებიც კი, რომლებიც ლოცვას და სიმშვიდეს ეძებდნენ. დედა ამბროსიას ღვთისმოსაობა მოეფინებოდა ყველაფერს, რაც კი მის სიახლოვეს არსებობდა. ახალ შენაძენში მაშინაც მონაზვნურს მიმსგავსებული ცხოვრება მიდიოდა. თვითონ კლუჩარევა ჯერ კიდევ ოპტინის მონასტრის სასტუმროში აგრძელებდა ცხოვრებას. ის თავის შვილიშვილებს არ შორდებოდა. ხან მამულში იყო დიდხანს მათთან, ხან კიდევ სასტუმროში მოჰყავდა ისინი.

ის ყოველნაირად ცდილობდა, რომ მათთვის კარგი აღზრდა მიეცა. ამისათვის, როცა ბავშვები წამოიზარდნენ, მან სთხოვა ბერს კურთხევა მოენახა მათთვის ფრანგი ქალბატონი, ფრანგული ენის უკეთესად შესწავლის მიზნით და ამასთან ერთად ჩაეცვა მათთვის უკეთესად. მაგრამ მისი წუხილის მიუხედავად ბერმა უარი განუცხადა. კლუჩარევას ამჯერად არ ესმოდა ბერის და თავს ძალას ატანდა, რომ მისი რჩევები შეესრულებინა, მაგრამ ეს მისთვის ძალიან ძნელი აღმოჩნდა და ბევრი იწვალა.

გოგონები კი მოღვაწეობდნენ. ისინი იმდენად თავშეკავებულნი იყვნენ, რომ ხორცზე უარს ამბობდნენ და მხოლოდ მამაოს რწმუნების შემდეგ იღებდნენ მას. ისინი ხშირად ლოცულობდნენ. ძალიან უყვარდათ ოპტინის ხანგრძლივი მსახურებები და ისე მტკიცედ იცოდნენ მათი განრიგი, რომ თვითონ მსახურებდნენ ღამისთევას მღვდლებთან ერთად ასამაღლებლებთან. როცა ბებია, ამ შემთხვევის გამო, გამოთქვამდა მამა ამბროსთან გულისტკივილს, ის ეუბნებოდა: „ილოცონ – სუსტები არიან“. მაგრამ ბებიას არ ესმოდა, თუ რისი თქმა უნდოდა ამით ბერს. სხვებს კი ბერი პირდაპირ ეუბნებოდა. „არა უშავს, მათ იციან, რომ ემზადებიან იქით წასასვლელად…“

ერთხელ ოპტინაში ბერის სულიერი შვილი მოქალაქე ა.ა. შიშკოვა მოვიდა. მან შეიარა კლუჩარევებთან, ბებია წუხილით უამბობდა მას, რომ მამა ამბროსი არ აძლევს კურთხევას აიყვანოს შვილიშვილებისთვის ფრანგი ქალი. „თქვენ იცით, – ეუბნებოდა დედა ამბროსია, – შეიძლება ჩვენ გარემოცვაში უცხო ენის არ ცოდნა? ბავშვები ხომ მოივლიან ქვეყანას, იმასაც მირჩევს, რომ მათ უბრალოდ ჩავაცვა. თქვენ ალბათ ნახავთ მამაოს, – თხოვეთ კურთხევა მოუნახო ბავშვებს უცხოელი მასწავლებელი ქალი. ჰკითხეთ კაბებზეც“.

„მოვედი მამაოსთან, – ასე გადმოგვცემდა მოქალაქე შიშკოვა, – და სხვათა შორის ვეუბნები: „ახლა მე მოსკოვში ვცხოვრობ და ძალიან ადვილი და ხელსაყრელი იქნება ჩემთვის მოვძებნო უცხოელი ქალი კლუჩარევების გოგონებისთვის. მე სიხარულით შევასრულებდი ამ დავალებას, – არ გვაკურთხებთ?“ იქვე შევახსენე კაბებზეც. მაგრამ მამა ამბროსიმ ასე მიპასუხა: „არა, შენ ეს არ გააკეთო; ბავშვებს არ სჭირდებათ ფრანგი ქალი. მე მათთან მოვათავსე კეთილმორწმუნე რუსი ქალბატონი (პიროვნება), რომელიც მათ უწინამძღვრებს და მოამზადებს მომავალი ცხოვრებისათვის. იცი, ბავშვები არ იცოცხლებენ და მათ ადგილზე მამულში მათზე ლოცვები აღევლინება. შენ ოღონდ ეს დედა ამბროსიას არ უთხრა“. კლუჩარევა რომ დამემშვიდებინა მე მას ვუთხარი, რომ მამაომ მიბრძანა ცოტა ხანი დამეცადა. მაგრამ ყველაფერი, რაც მოვისმინე მოვუყევი ჩემს ქმარს“. ამასობაში, კლუჩარევამ, შვილიშვილებზე ზრუნვაში გართულმა, კალიგინის მამულის გარდა, მათთვის შეიძინა იქვე ახლოს კიდევ აგარაკი – რუდნოვო, შემდეგ კი კიდევ ორი აგარაკი პრეობრაჟენსკოე აკატოვო, მას არ ესმოდა ბერის ნამდვილი მიზანი, თუ რატომ ურჩევდა ის აგარაკების ირგვლივ ტყის შესყიდვას, – თითქოს მთელი ქალაქის შენებას აპირებდა. ბავშვებისთვის განაჩინა თავისი კაპიტალის ნაწილი მისი შემთხვევით სიკვდილის შემთხვევაში. კალიგინის მამულში სოფელ შამორდინოს ახლოს მოეწყო ქალთა სავანე და სხვა შენაძენით და კაპიტალით მან მოაწყო ეს სავანე. ეტყობა, ეს მან ბერის რჩევით გააკეთა, რომელმაც ბავშვების მოახლოებული გარდაცვალება წინასწარ განჭვრიტა.

მშვენივრად ცხოვრობდნენ მორჩილი დები ახალ ადგილას. მხოლოდ ერთს განიცდიდნენ, რომ ეკლესია მათგან შორს სოფელში იყო. და აი, დედა ამბროსიამ, სურდა რა დაეკმაყოფილებინა მათი არსებითი მოთხოვნილება, ბერის კურთხევით, დაიწყო ზრუნვა საშინაო ეკლესიის მოწყობაზე. 1881 წელს მიიღეს მეუფე გრიგოლის თანხმობა, მაგრამ აქ მოხდა წინდაუხედავი გარემოებანი. 1881წ 1 მარტს თვითმპყრობელი მეფე მოკლეს. ამ გარემოებამ, კალუგელების თქმით, იმდენად იმოქმედა ხანში შესულ მეუფე გრიგოლზე, რომ მან ვერ მოასწრო შამორდინოს საშინაო ეკლესიის მოწყობის გაფორმება ოფიციალურად და იმავე წლის 13 მარტს გარდაიცვალა. ამავდროულად ავად გახდა დედა ამბროსიაც. იავადმყოფა მთელი ზაფხული და 23 აგვისტოს ისიც გარდაიცვალა. ტყუილად კი არ ამბობდა ბერი ამის წინ: „გამოჭედეთ რკინა, სანამ ცხელია“. ამრიგად, როცა ახალი მეუფე ვლადიმერი პირველად 1 აგვისტოს ჩამოვიდა ოპტინაში, ახალ საშინაო ეკლესიაზე ლაპარაკიც არ შეიძლებოდა ყოფილიყო. მემკვიდრეობის კანონის და გარდაცვლილის ანდერძის მიხედვით, ახალშეძენილი კლუჩარევების მამულის პატრონი მცირედ კაპიტალთან ერთად მისი შვილიშვილები გახდნენ, რომლებიც ათ-ათი წლის იყვნენ. ისინი თავიანთი ძიძებით და მორჩილი დებით აგრძელებდნენ ახალ სახლში ცხოვრებას. მამა ამბროსის კურთხევით სახლს და ქონებას მცირე ხნით მოხუცებული მონაზონი ოლიმპია განაგებდა, რომელიც დაახლოებული იყო განსვენებულ კლუჩარევასთან.

ამის მერე კიდევ ერთი წელი გავიდა. გოგონები ძველებურად სადად ცხოვრობდნენ. ისინი მშვიდნი და წყნარნი სათუთად ინახავდნენ ურთიერთსიყვარულს და არასოდეს შორდებოდნე ერთმანეთს. არასოდეს ანცობდნენ, იცვამდნენ უბრალოდ, უყვარდათ მონასტრის ხანგრძლივი მსახურების მოსმენა, უყვარდათ წყნარი განმარტოებული ცხოვრება. ხანდახან სეირნობდნენ კეთილ და ღვთისმოსავ ძიძებთან, რომლებმაც მშობლიური დედის ადგილი დაიკავეს. იმდენად არ მეცადინეობდნენ საგნებში, რამდენადაც ემზადებოდნენ მომავალი ცხოვრებისათვის. ღვთის სიყვარულის ცეცხლი უფრო და უფრო ნათლად ინთებოდა მამა ამბროსის ნათლულების გულში. მათ ცოტა ხნის სიცოცხლე დარჩათ, მაგრამ მათ სიკვდილის არ ეშინოდათ. არა ერთხელ ეუბნებოდნენ ძიძებს: „ჩვენ 12 წლის მერე არ გვინდა სიცოცხლე; რაა ამ ცხოვრებაში კარგი“. საფიქრალია, რომ მათი მოახლოებული გარდაცვალების შესახებ ისინი გაფრთხილებულნი იყვნენ ბერის მიერ და მისი სულიერი მოძღვრებით წინასწარ მომზადებულნი იყვნენ ამისათვის. გოგონების ასეთი ცხოვრება არ მოეწონა მათ მამას, რომელიც მეორე ცოლთან ერთად ცხოვრობდა კალუგაში და უნდა აღინიშნოს, რომ მისგან შვილი არ ჰყავდა. მან გადაწყვიტა წაეყვანა ისინი თავისთან და მოეწყო პანსიონში. მას დედის, დედა ამბროსიას მსგავსად აწუხებდა ის აზრი, რომ მათ უნდა მოიარონ ქვეყანა და აუცილებელია მიიღონ საერო განათლება და აღზრდა. მამა ამბროსი, რომელსაც ახალგაზრდა კლუჩარევმა აუხსნა თავისი სურვილი, არ შეეწინააღმდეგა მას. მისი თანადგომითა და კურთხევით გოგოები მოაწყვეს ქ. ორლოვის პანსიონში, სადაც უფროსის მოვალეობას ბერის ერთგული, გულჩვილი და ღვთის-მოსავი პიროვნება მოქალაქე ქალბატონი ჩიბისოვა ასრულებდა. ზამთრის გაკვეთილებისა და სწავლის მერე საზაფხულო არდადეგებზე უნდა დაეტოვებინათ მათ პანსიონი. მამა სახლში წაყვანას აპირებდა, რათა ისინი გაცნობოდნენ საერო ცხოვრებას და მათთვის აგარაკიც კი იქირავა. კეთილმორწმუნე გოგოებს ეს სრულიად არ მოსწონდათ და მთელი გულით იწევდნენ ოპტინაში მამა ამბროსის, ნათლიას ფრთებქვეშ შესაყუჟებლად, რომელსაც ისინი უსაზღვროდ უყვარდა. ყოვლადმოწყალე და ყოვლისმხედველმა უფალმა დაინახა ბავშვების გულის ნადები და ისე მოაწყო, რომ ისინი მამის ნებართვით წინასწარ ჩამოვიდნენ ოპტინაში მამა ამბროსის სანახავად. ეს 1883 წლის გაზაფხულზე მოხდა. ოპტინაში ჩამოსულები 31 მაისს უცბად ორივე დიფტერიით დაავადდა, – ჯერ ერთი, შემდეგ მეორე, – და ერთმანეთისგან უფრო ძლიერ რომ არ დაავადებულიყვნენ ისინი დააშორეს ერთმანეთს, ერთი ერთ ოთახში იწვა, ხოლო მეორე – მეორეში. ორივემ ჩააბარა აღსარება და ეზიარა, ეტყობა ახლოვ-დებოდა მათი აღსასრული. სანამ შეეძლოთ ხშირად სწერდნენ მამა ამბროსს წერილებს, სადაც წმინდა ლოცვებს და კურთხევას ითხოვდნენ მისგან. 4 ივნისს ჯერ ვერა გარდაიცვალა. მომვლელმა მორჩილმა დამ არ უთხრა მეორე დას ლუბას ამის შესახებ, რათა არ დაემძიმებინა მისი მდგომარეობა და არ დაეჩქარებინა სიკვდილი. მაგრამ ძილბურანში მყოფი უცბად აზრზე მოვიდა და ჰკითხა მის გვერდით მჯდომ დას: „ვერა მოკვდა?“ მან უპასუხა, რომ ცოცხალია, მაგრამ ის შეეწინააღმდეგა: „როგორაა ცოცხალი? მე ახლა ძიძამ მითხრა, რომ გარდაიცვალა“. იქ კი ძიძა არ იყო საერთოდ. ასე რომ, ის თავის აზრზე დარჩა. 8 ივნისს ლუბაც განთავისუფლდა ამ მრავალგანსაცდელიანი ცხოვრებიდან და შეუერთდა თავის ძვირფას დას- ვერას. რადგან, როგორც ერთად დაიბადნენ და გაიზარდნენ, ასევე ერთად წარსდგნენ მათ მოსიყვარულე ზეციურ სასიძოსთან. შვიდი წლით ადრე ესაუბრებოდა ქალბატონ შიშკოვას მამა ამბროსი მათს სიკვდილზე.

გარდაცვლილი დედა ამბროსია კლუჩარევას ანდერძის მიხედვით, ახლა კალიგინებისგან ნაყიდ მამულში უნდა ჩამოყალიბებულიყო ქალთა სავანე. ბერი ამბროსი, რომლისთვისაც ღვთისგან ნაუწყები იყო ამ სავანის ბედი, და რომლის კურთხევითა და განკარგულებით იქ კეთდებოდა ყველაფერი, გასაგებია, რომ სავანის გახსნაში დიდ მონაწილეობას იღებდა. ამასთან ერთად ბერის წინ დიდი ქველ-მოქმედების სივრცე გაიხსნა. მემკვიდრე გოგონების გარდაცვალებისთანავე, ჯერ კიდევ სავანის გახსნამდე, მათ მამულში გაჩაღდა მუშაობა. ერთი მეორის მიყოლებით შენდებოდა საცხოვრებლები. სავანეში ცხოვრების მსურველი იმდენი იყო, რომ აშენდებოდა თუ არა სახლი, მაშინვე ორი იმდენი ახლის აშენებას ელოდა. ვის აწყობდა ბერი ახალ აშენებული სავანის საცხოვრებლებში? დიდი ნაწილი შეადგენდა ღარიბ ქვრივებსა და ობლებს, აგრეთვე ბრმებს, კოჭლებს, სნეულებს, და საერთოდ, ყველაზე გაჭირვებულ ქალებსა და გოგონებს. მოვიდოდა მაგალითად ბერთან ახალგაზრდა ქალი, რომელიც სხვის ოჯახში დარჩა ავადმყოფობაში ქვრივად. დედამ-თილი მას აგდებს სახლიდან და ეუბნება: „შენ კი, უბედურო, რომც დაიხრჩო, ცოდვა არა ხარ“. ბერი ყურადღებით მოუსმენდა, დააცქერდებოდა და ბოლოს ეტყოდა: „წადი შამორდინოში“. ან კიდევ ასეთი მაგალითი: ოპტინის ყოფილი ბლაღოჩინი, სქემოსანი მღვდელ-მონაზონი ილარიონი გვიყვებოდა: „ჩემი გათხოვილი და ძალიან დაუძლურდა და ქმარმა ბედის ანაბარა მიატოვა. ჩამოვიყვანეთ ოპტინაში ბერთან. ზაფხული იდგა. მამა ამბროსი გამოვიდა მის სანახავად და კურთხევის მერე ხუმრობით ჩამჩურჩულა: „ეს ნაფოტი ჩვენ გამოგვადგება, წაიყვანეთ შამორდინოში!“ ათი წელი დაჰყო მან იქაური სავანის ლაზარეთში (დავრდომილთა თავშესაფარში) და შემდეგ გარდაიცვალა. ის სიკვდილის წინ დიდ სქემაში აღიკვეცა“. ან კიდევ: მოვიდა ერთი ღარიბი ციმბირელი ბერთან, აძლევს მას მცირეწლოვან გოგონას და ეუბნება: „აიყვანეთ, დედა არ ჰყავს, მე რა უნდა გავუკეთო მას?“ ბერმა ისიც შამორდინოში გააგზავნა. ასეთი ობოლი ბავშვებისგან იქ დაარსდა ბავშვთა სახლი. მათ შორის იყო ერთი გოგონა, რომელიც ბერმა ორი წლის ასაკში აიყვანა. მაშინ მამაომ ჰკითხა მას: „ვინ გახდები?“ ბავშვმა, რომელმაც ძლივს იცოდა ლაპარაკი, მკაფიოდ წარმოთქვა: „ნამდვილი მონაზონი“. – „იცოდე, არ მომატყუო“, დააბოლოვა მამა ამბროსიმ. ღატაკი ქალწულებისაგან და ქალებისაგან შეიქმნა დავრდომილთა თავშესაფარი, რომელიც თხუთმეტიოდე ადამიანზე იყო გათვლილი. რამდენი იყო სენაკებში და სავანის აგარაკებზე! „მამაო, თქვენ აქ მონასტერი გაქვთ“, – ცდილობს ხუმრობას ზოგჯერ ამის თაობაზე მამა ამბროსთან მისი მოძღვარი, თავმდაბალი ბერი მამა თევდორე. – „რატომ?“ – „რომელ სენაკშიც არ უნდა შეხვიდე – იქ ბრმაა, იქ კოჭლია, აქ კი სულ უფეხო, ძალაუნებურად ყველა მარტოობაშია“. – „კარგი! ნუ დაიწყებ…“ – აწყვეტინებდა ხუმრობას მამა ამბროსი. „არ უყვარდა მას როცა მოინდომებდი „კარგი“ სიტყვის თქმას“, – იხსენებდა მამა თევდორე. სხვათა შორის, აქ ნახსენებია, რომ ბერს კოზელსკში ნაქირავები ჰქონდა სახლი იმ ქალებისთვის, რომლებიც სრულ ჭკუაზე ვერ იყვნენ.

დადგა დრო ისევ ეზრუნათ კლუჩარევების მამულში ეკლესიის აშენებაზე, და სხვათა შორის, ქალთა სავანის გახსნაზეც. მეუფე გრიგოლის მემკვიდრემ, ეპისკოპოსმა ვლადიმერმა გაიზიარა ბერი ამბროსისა და შამორდინოს დების სურვილი. ოპტინაში ყოფნისას ის ჩავიდა ადგილის დასათვალიერებლად, სადაც უნდა განლაგებულიყო სავანე, რის შემდეგაც მამა ამბროსს უთხრა: „თქვენ კარგი ადგილი შეგირჩევიათ; მე შევეცდები ამ საქმეს შევუდგე“. მალე საშინაო ეკლესია მოეწყო განსვენებული მფლობელის ახალ სახლში. იქ ბევრი საქმე არ იყო გასაკეთებელი. დიდ დარბაზს, რომელიც აღმოსავლეთით იყო მიმართული, მოაშენეს მხოლოდ საკურთხეველი, ხოლო ძველი კანკელი, რომელიც ოპტინიდან მართალი ანასა და ღირსი მარიამ ეგვიპტელის ტაძრიდან ჩამოიტანეს. განაახლეს და აი საშინაო ეკლესიაც მზად იყო.

ცოტა ხნით ადრე 1882 წელს ბერთან ჩამოვიდა ტულელი მემამულე,- შუახნის ქვრივი, სოფიო მიხეილის ასული იანკოვა. მან თავისი ნებითა და ბერის კურთხევით მალე მეორედ იქორწინა ოპტინასთან ახლოს მცხოვრებ ხანში შესულ მემამულე ნიკოლოზ ივანეს ძე ასტაფეევთან. ისიც ქვრივი გახლდათ. ახალდაქორწინებულებმა ერთად ცოტა ხანი იცხოვრეს. ასტაფეევი ქორწილის მერე ავად გახდა და ერთი წლის მერე გარდაიცვალა. სოფია მიხეილის ასული კი ამის შემდეგ გახდა ყველაზე ერთგული მორჩილი ბერი ამბროსისა. როდესაც კლუჩარევების მამულში ქალთა სავანე იხსნებოდა, სადაც უფროსობდა ზემოთხსენებული დედა ოლიმპია და სიბერის გამო ვერ მართავდა იქაურობას. აქ კი საჭირო იყო საქმეებზე კალუგაში, მოსკოვში და სხვაგან სიარული, ამიტომ მამა ამბროსი ყოველთვის დავალებაზე სოფია მიხეილის ასულს აგზავნიდა, როგორც ჭკვიან, ნიჭიერ და სიტყვა შემართულ ქალს. ამრიგად, ახალნაკურთხი საშინაო ეკლესიისა და ახლადგასახსნელი სავანის პირველ წინამძღვრად ამზადებდა ამ პიროვნებას მამა ამბროსი, რომელსაც ის თავის მარჯვენა ხელს უწოდებდა. 1884 წლის 1 ოქტომბერს მეუფე ვლადიმირმა აკურთხა ტაძარი ღვთისმშობლის საფარველის დღესასწაულზე. ამ დღეს მამა ამბროსი მთელი დღე ჩაიკეტა თავის სენაკში და ლოცულობდა.

როდესაც ჯერ კიდევ სამოცდაათიანი წლების დასაწყისში მამა ამბროსი პირველად შევიდა კლუჩარევების ახალაშენებულ სახლში და დარბაზში დაინახა ყაზანის ღვთისმშობლის დიდი ხატი, გაჩერდა მის წინ, დიდხანს უყურებდა და ბოლოს თქვა: თქვენი ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი უეჭველად სასწაულთმოქმედია, ევედრეთ მას და შეინახეთ იგი“. ამ ხატის სახელზე ეკურთხა საშინაო ეკლესია კლუჩარევების მამულში. ამიტომ აქ გახსნილ ქალთა სავანესაც ყაზანის ეწოდა; სავანე მაღალ მთაზეა განლაგებული და ამიტომ მთის სახელი დაერქვა, ხოლო სოფელ შამორდინოს სიახლოვის გამო კი – შამორდინოს სავანე.