წმიდა ამბროსი ოპტინელის ცხოვრება

თ ა ვ ი 9.

კვირა და სადღესასწაულო დღეები და განსაკუთრებული შემთხვევები
„შრომითა და რუდუნებითა, მღვიძარებისა მრავალგზის. “

ყოველი კვირისა და დღესასწაულის წინა ღამეს ბერი ამბროსი თავის სენაკში ღამისთევით ისმენდა ლოცვას. თავიდან, სამოციან წლებში ღამისთევებს მისი ერთგული სულიერი შვილი მღვდელ-მონაზონი გაბრიელი ატარებდა. იქვე, კარებთან სამი-ოთხი მგალობელი იდგა ხოლმე. სკიტის მმართველი მამა ანატოლი, რომელიც მაშინ უბრალო ბერი იყო, ბანით გალობდა. მომსახურეები მკითხველების როლს ასრულებდნენ, ხოლო მწერალი მამა კლიმენტი – მეტიპიკონე იყო. ზოგჯერ მდგომარეობა იცვლებოდა. რადგან სკიტის საერთო მდგომარეობით საეკლესიო მსახურება კვირაში ორჯერ – შაბათს და კვირას აღესრულებოდა, ამიტომ ავადმყოფი და უძლური სკიტელები იმის მაგივრად, რომ წასულიყვნენ ღამისთევაზე მონასტერში, ითხოვდნენ მამა ამბროსის კურთხევას დარჩენილიყვნენ მის საკელიო ღამისთევაზე. ბერიც, რა თქმა უნდა, აკურთხებდა. ამრიგად გამრავლდნენ მლოცველები, რომელთა შორის იყვნენ მგალობლებიც. იმისათვის, რომ ბერის სენაკში სივიწროვე და უჰაერობა არ ყოფილიყო, მგალობლებს მიეცათ კურთხევა დამსხდარიყვნენ შემოსასვლელში, ბოლოს კი – დერეფანში, საითაც მსახურებისას სენაკის კარები იღებოდა. თვითონ სენაკში მომსახურე მღვდელ-მონაზონი და შეიძლება ვინმე მასთან დაახლოებული რჩებოდა. შემდგომში კი ზოგიერთები მინაშენშიც რჩებოდნენ, ბერის კურთხევით, რათა კარებს მიღმა მოესმინათ მისი მსახურება და ელოცათ. ზაფხულობით ოპტინის მონასტერში ხშირად ჩამოდიოდა აწ გარდაცვლილი გრაფი ალექსანდრე პეტრეს ძე ტოლსტოი, წმინდა სინოდის ყოფილი ობერ-პროკურორი. მას ყოველთვის უყვარდა ბერის მსახურებაზე ყოფნა. გრაფის მსგავსი მომლოცველებიც მომრავლდა. თვითონ ბერი მსახურებისას უსაქმოდ არასოდეს რჩებოდა. საწინასწარმეტყველოსა და კანონების კითხვისას ის ან ვინმესთან აღსარებას იღებდა მამა იოსების სენაკში, ან შორიდან მოსულებს ესაუბრებოდა, ვისი მიღებაც დღისით ვერ მოასწრო, ან კიდევ ვახშამს მიირთმევდა. ის მხოლოდ ექვსფსალმუნების, დიდებამაღალიანის და სახარების კითხვას ისმენდა ლოგინზე მდგარი. ადვილად შეამჩნევდით, რომ დიდი ყურადღებით ისმენდა. დიდებამაღალიანზე თვითონაც გალობდა. მას, მიუხედავად სიბერისა, სუფთა და სასიამოვნო ტენორის ხმა ჰქონდა. ის ყოველთვის მთელი გულით და წმინდა წერილის სიტყვისამებრ გონივრულად (მეცნიერებით) გალობდა. თუ აღმსარებლები და სტუმრები არ ჰყავდა ღამისთევისას, მაშინ მსახურების დიდ ნაწილს ისმენდა, საკუთარ თავში ჩაღრმავებული იჯდა, ზოგჯერ დაღლილობისგან იწვა. ასეთ დროს ხშირად ნახავდით მის სახეზე ცრემლებს. თუ ბერმა თავისი საქმეები ვერ მოასწრო, ხოლო ლოცვა ექვსფსალმუნებამდე უკვე იმსახურეს, ასეთ შემთხვევაში მსახურება რამდენიმე წუთით ჩერდებოდა და ბერს ელოდებოდნენ. საკელიო მსახურების დამთავრების შემდეგ, რომელიც შესვენებებით სამი საათი გრძელდებოდა და ტაძრის ღამისთევასთან ერთდროულად სრულდებოდა, დაღლილი მომსახურეები დაღლილი ბერისთვის საღამოს ლოცვების დასასრულს კითხულობდნენ „მეუფეო კაცთმოყვარეოდან“ და მიიღებდნენ რა კურთხევას, მიდიოდნენ დასასვენებლად.

დილას, თუ სკიტში იყო ლიტურგია, რომელიც ჩვეულებრივ ექვს საათზე ადრე არ იწყებოდა, ბერი და მისი მომსახურეები ერთი ან ნახევარი საათით ადრე დგებოდნენ მსახურების დაწყებამდე, მოისმენდა ჟამნებს და უშვებდა მომსახურეებს ეკლესიაში, თვითონ კი მარტო რჩებოდა ღმერთთან. მხოლოდ ეს გახლდათ ის დრო, როცა მას შეეძლო მდუმარებაში ყოფილიყო. როგორ ატარებდა ის ამ დროს, არავინ იცის. ეკლესიიდან მწერალთან ერთად დაბრუნებული მომსახურეები ყოველთვის ლოგინზე მჯდომს შეუსწრებდნენ ხოლმე. მას ფეხები მოხრილი ჰქონდა და მოციქულთა ეპისტოლეებს, ფსალმუნებს, სათნოებათმოყვარეობას, ღირს მაქსიმე აღმსარებელს, ან სულაც ისააკ ასურის წიგნებს კითხულობდა. უცილობლად ყველა ამ წიგნს ის სლავურად კითხულობდა, იმიტომ, რომ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ძალიან უყვარდა სლავური ენა. ზოგჯერ წიგნებზე აკეთებდა მინიშნებებს. მაგალითად, როგორც მახსოვს, პავლე მოციქულის სიტყვების ქვეშ: „ეკალი მომეცა სხეულში, სატანის ანგელოზი, რომ დამქეჯნოს, რათა არ გავმედიდურდე“, ბერის მიერ მიწერილი იყო: „ალექსანდრე მჭედელი“. სათნოებათმოყვარეობაში და წმინდა ისააკ ასურის წიგნში ბევრგან იყო ბერის მინაწერები. ეკლესიიდან დაბრუნებული მომსახურეები და მწერალი წინასწარი ლოცვის წარმოთქმის მერე შედიოდნენ ბერთან და მისგან კურთხევას იღებდნენ. ბერი კი, წიგნთან მჯდომი, იქვე მიუთითებდა რომელიმე მათგანს განსაკუთრებულ სამოძღვრო მოკლე მონაკვეთს წიგნიდან და წააკითხვინებდა, შემდეგ ყველას უშვებდა ჩაის დასალევად და თვითონაც მიირთმევდა. მალე მწერალი ბერთან ბრუნდებოდა და იწყებოდა ჩვეულებრივი წერილების კარნახი. ამ დროისათვის კი უკვე ხალხიც მოდიოდა და იწყებოდა კაკუნი, რეკვა, ხმაური, არეულობა. ამის მერე კი გვიან საღამომდე ჩვეულებრივი დღე გრძელდებოდა. ზოგჯერ სადღესასწაულო დღეებში ხალხის მოზღვავების გამო ბერი უფრო იღლებოდა, ვიდრე ჩვეულებრივ დღეებში. თუ სკიტში მსახურება არ ტარდებოდა, მაშინ ბერი ერთ მომსახურეს იტოვებდა ჟამნების წამკითხავად, ხოლო სხვებს მონასტერში უშვებდა ადრეული წირვის დასასწრებად, რომელიც დღესასწაულებზე ყოველთვის ხუთ საათზე იწყებოდა. რაღაცნაირი განსაკუთრებულობით ხვდებოდა და ატარებდა ბერი დიდ დღესასწაულებს – ქრისტეს შობას და აღდგომას. ორი კვირით ადრე ბერი უკარნახებდა ეგრეთ წოდებულ „საერთო მოლოცვას“, რომელიც დიდ ეგზემპლარში გადაიწერებოდა. აქვე აღვნიშნავთ, რომ ამ საერთო მოლოცვებს აქვთ თავისი ისტორია. სამოციანი წლების დასაწყისში ეს მოლოცვები ჯერ კიდევ არ არსებობდა. მაგრამ აი, მთავარმა მწერალმა მამა კლიმენტიმ შესთავაზა ბერს ასეთი აზრი, რომ ამ დიდ დღესასწაულებზე ზოგიერთი, განსაკუთ-რებით ერთგული ადამიანებისთვის, სულიერი შვილებისთვის, დედათა სავანეებში გაეგზავნათ სავიზიტო ბარათების მსგავსი მოკლე მოსალოცები. საფოსტო ქაღალდის პატარა ნაჭრებზე იწერებოდა ასე: „ღვთისნიერო დაო, დედაო… გილოცავ ქრისტეშობის დღესასწაულს“, ან „აღდგომას“. ეს მოლოცვა მთავრდებოდა ბერის ხელმოწერით: „მღვდელ-მონაზონი ამბროსი“. მაგრამ ასეთი მოკლე მოლოცვები მალე აღარ მოსწონდა წმინდა მამას. 1869 წლის შობის და 1870 წლის აღდგომის მოსალოცები თვითონ უკარნახა მოკლედ. ამის მერე ისევ ახლოვდებოდა შობის დღესასწაული. დადგენილი ჩვეულების მიხედვით საჭირო იყო ისევ მოსალოცი წერილების მომზადება. ახლა ბერმა განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია და თქვა: „თუ წერ, უნდა დაწერო რაიმე სასარგებლო და სამოძღვრო“, – და უკარნახა პირველი ღრმა-მოძღვრებითი საერთო მოსალოცი, რომელშიც, დამდეგი დღესასწაულის საიდუმლოების ახსნით, მოუწოდებდა მწუხარეებს სიმშვიდით და საკუთარი თავის კიცხვით, გულიანი მოწიწებით შეისმინონ საეკლესიო კითხვა და გალობა, და მათგან, ვითარცა სიცოცხლის წყაროდან და უკვდავებიდან მიიღონ ნუგეში, ხსნა და მოწყალება ძე ღმერთის კაცთმოყვარეობით. ამ დროიდან სიკვდილამდე ბერი საოცარი სიღრმის საშობაო და სააღდგომო მოლოცვებს ამზადებდა. საოცარი მეხსიერება ჰქონდა მას. ოცდაერთი წლის განმავლობაში კარნახობდა ის ამ მოსალოცებს და მიუხედავად ამისა, არასოდეს იმეორებდა უკვე ნაკარნახევს, ყოველთვის სხვადასხვა თემაზე საუბრობდა.

დღესასწაულის წინა დღე დგებოდა. მომსახურეები ცდილობდნენ ბერის სენაკი სუფთა ყოფილიყო. მომსვლელების რიცხვი შედარებით მცირდებოდა, რადგან დღესასწაულის შეხვედრა ყველას სახლში უნდოდა. ბერი ამ დროს უფრო აღმსარებლებით იყო დაკავებული თავისი საძმოდან. ზოგჯერ აუჩქარებლად გადადიოდა რაღაც საჭიროების გამო სენაკიდან სენაკში, სახე გაბრწყინებული ჰქონდა. შესამჩნევი იყო, რომ მიმადლებული სამყარო და აღუშფოთებელი სიწყნარე ავსებდა მის სუფთა სულს. მისი მოსიყვარულე გული ყველასთვის ღია იყო. მისი მამობრივი – ამო სიტყვა, შეხედვა ან ხელით შეხება გულის ამაჩუყებელ ცრემლს იწვევდა. ბერი ჩვეულებრივზე უფრო ადრე წვებოდა დასასვენებლად, ხოლო შუაღამეს, როდესაც მონასტერში ცისკარზე უმხობდნენ და ზარს რეკდნენ, დგებოდა. მომსახურე მღვდელ-მონაზონი და მგალობლები მზად იყვნენ. საკელიო მსახურებისთვის ორი სამღვდლო შესამოსელი ჰქონდათ. დღესასწაულზე უკეთესით იმოსებოდნენ. ხატების წინ აინთებოდა სანთლები და იწყებოდა ცისკარი, რომელიც უფრო ადრე მთავრდებოდა, ვიდრე მონასტერში. შემდეგ სნეული ბერი ისევ დასასვენებლად წვებოდა, რომელიც მალე წყდებოდა. იმიტომ, რომ ჯერ მონასტრის მგალობლები მოდიოდნენ ცისკრის დასრულებისთანავე დღესასწაულის მოსალოცად სკიტში მამა ამბროსისთან, შემდეგ კი სკიტის მთელი საძმო. შობას ადიდებდნენ ქრისტეს, ხოლო აღდგომას სააღდგომო კანონის მეცხრე საგალობელს გალობდნენ, შემდეგ საჯანმრთელო კვერექსს ბერზე. რის შემდეგაც ბერი თავის ლოგინზე მჯდომარე ყველა მოსულს წითელ კვერცხს ჩუქნიდა. ლიტურგიის წინ ბერი ჩვეულებრივ ისმენდა სადღესასწაულო ჟამნებს და უშვებდა ყველა მომსახურეს მონასტერში წირვაზე, რომელიც ადრე იწყებოდა. ამ დღესასწაულების წინა დღეებში სკიტში წირვა არ სრულდებოდა. ლიტურგიის დასრულების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ ჩვეულებრივ სტუმრები თითქმის არ იყო, მაგრამ ბერთან ბევრი იყო მოსული დღესასწაულის მოსალოცად, ამიტომ ის ამ დიდ დღეებში მუდმივ ზრუნვაში იყო. შობისა და აღდგომის დღესასწაულების მეორე დღეს – სკიტში ყოველთვის მონასტრის წინამძღვარი არქიმანდრიტი ისააკი ატარებდა ლიტურგიას კრებულით. შემდეგ თანამომსახურე მღვდელ-მონაზვნებთან და ბერდიაკვნებთან ერთად მიდიოდა მამა ამბროსისთან დღესასწაულის მოსალოცად. ბერი სიყვარულით იღებდა ძვირფას სტუმრებს და თვითონ ლოგინზე ფეხმოკეცილად მჯდომარე მიირთმევდა სტუმრებთან ერთად ჩაის. ახლობლებთან მსუბუქი საუბარი რაიმე თემაზე, განსაკუთრებით უფროს ძმებთან, მისთვის ერთგვარი გართობა გახლდათ. მას ახალი საეკლესიო და საზოგადო ამბების მოსმენა უყვარდა. ზოგჯერ თვითონაც მოჰყვებოდა ხოლმე რაღაცას. ჩაის მირთმევის შემდეგ, არქიმანდრიტი დიდი დღესასწაულებისას ყოველთვის სადილობდა სკიტში, ბერი კი იღებდა უბრალო მომსვლელებს და მათ, ვისაც მისთვის უნდოდა დღესასწაული მოელოცა.

ცხოვრების ჩვეული დინებისას ზოგჯერ განსაკუთრებული შემთხვევებიც ხდებოდა, რომლებიც ბერის სიცოცხლეს ნაირფეროვნებას აძლევდა. ასე მაგალითად, ფოსტით მიიღებდა შესანიშნავ ხატებს. პირველი ასეთი ხატი წმინდა ამბროსი მედიოლანელისა იყო, შემდეგ კი განსაკუთრებული პატარა კიდობნით მისი წმინდა ნაწილები. შემდეგ ათონელებმა სხვადასხვა დროს გამოუგზავნეს რამდენიმე ხატი. ზემოთხსენებული წმინდა დიდმოწამე პანტელეიმონის და ღვთისმშობლის „ღირს არსის“ ხატები, ორივე დიდი ზომისა და შესანიშნავი ხელოვნებით დაწერილი, კიდევ მოსკოვის ათონის სამლოცველოდან „მსწრაფლშემსმენელის“ ხატი. ყოველივე ამას ბერი როგორც ღვთის დიდ წყალობას იღებდა, როგორც განსაკუთრებული მადლმოსილების გამოვლინებას მის მიმართ ღვთისმშობლისა და წმინდანების მხრიდან. უცილობლად პირველივე საღამოს, როგორც კი ხატებს მიიღებდა, სრულდებოდა საკელიო ღამისთევა ღვთისმშობლის ან იმ წმინდანისა, ვის სახელზეც იყო ხატი მიღებული. ამ ხატების წინაშე ბერი განსაკუთრებული გულაჩუყებული მოწიწებით ლოცულობდა და ეამბორებოდა მათ. დროდადრო, როგორც ნათქამი იყო, სოფელ კალუჟენკიდან მოაბრძანებდნენ ოპტინის მონასტერში განსაკუთრებულად პატივცემულ სასწაულთმოქმედ ღვთისმშობლის ხატს, რომელიც კალუგის ეპარქიაში ყველა ღვთისმოსავი ადამიანის მიერ პატივდებული გახლდათ და „კალუჟენკის“ ღვთისმშობლის ხატი ეწოდებოდა. როდესაც პარაკლისს ან ღამისთევას ისმენდა ბერი ამ ხატის წინაშე, ძლივს იკავებდა ცრემლს და ხშირად თავისდა უნებურად ღაპაღუპით ჩამოსდიოდა. ამის თვითმხილველია სოფელ კალუჟენკის დეკანოზი – მამა ალექსანდრე სოკოლოვი, რომელიც ყოველთვის მიაცილებდა ოპტინის მონასტერში ხატს. რაღაც სადღესასწაულოდ – შემძვრელი იგრძნობოდა ამ დროს იმ ადამიანთა გულებში, ვინც მლოცველ ბერს ეხვია გარს. ცოცხლად სწამდათ ღვთისმშობლისა და სხვა წმინდანების მეოხება ღვთის წინაშე მართლმადიდებელთათვის.

განსაკუთრებული სიმხიარულითა და დიდებულებით გამოირჩეოდა მამა ამბროსის ანგელოზის დღე, შვიდი დეკემბერი, წმინდა აბროსი მედიოლანელის ხსენების დღე. ბერი პატივს მიაგებდა თავის სულიერ მფარველს. საღამოდან როგორც მონასტერში, ასევე სკიტში და, განსაკუთრებით, ბერის სენაკში იწყებოდა ღამისთევა წმინდა ამბროსის სადიდებლად. სამოცდაათიანი წლების დასაწყისში სკიტის მღვდელ-მონაზონმა ანტონმა შეადგინა განსკუთრებული, სრული მსახურება დაუჯდომელთან ერთად წმინდა ამბროსი მედიოლანელის სახელზე, და ამ დღიდან ბერი ამბროსი თავის სენაკში მუდამ ისმენდა ამ მსახურებას. თვითონ წმინდა მამის ანგელოზის დღეს მონასტერში და სკიტში ასრულებდნენ ლიტურგიას წმინდა ამბროსის პარაკლისითურთ, რასაც მრავალჟამიერი მოჰყვებოდა, რომელიც მამა ამბროსის უსურვებდნენ. სკიტში მსახურობდა წინამძღვარი იღუმენი ისააკი. ბერის ჯანმრთელობაზე ლოცვის შემდეგ, სკიტის საძმო იღუმენთან და სკიტის მმართველთან ერთად მიდიოდა ბერის სენაკში, გალობდა წმინდანის ტროპარსა და კონდაკს. დიაკვანი ამბობდა კვერექსს და მრავალჟამიერს უსურვებდა ბერს. შემდეგ პატივისცემით ულოცავდნენ ანგელოზის დღეს. სნეული ბერი ჩვეულებრივ თავის უბრალო, ზოგჯერ გაკერილ კაბაში იჯდა თავის ლოგინზე და მთელი საძმო, სკიტის მმართველთან ერთად, გარდა, რა თქმა უნდა, იღუმენი წინამძღვრისა, მიდიოდა მასთან, მუხლს იყრიდა და კურთხევას იღებდა, მღვდელმონაზვნებთან ხელზე ურთიერთკოცნით, ხოლო სხვებს უბრალოდ აკურთხებდა. შემდეგ ყველა სკიტელი, მოსიყვარულე ბერის მიერ დაპატიჟებულნი, მისი სენაკის სხვადასხვა კუთხეში თავსდებოდნენ. იღუმენი და სკიტის მმართველი მღვდელმონაზვნებთან ერთად რჩებოდნენ ბერის სენაკში, სხვები კი – ზოგი პატარა მისაღებ ოთახში, ზოგი მომსახურეების სენაკებში, ზოგიც მინაშენში, სადაც ამ დროისათვის ქალებს არ უშვებდნენ. ყველას ტკბილი ჩაითა და ერბოკვერცხიანი ბატონით უმასპინძლდებოდნენ. სკიტის საძმოს შემდგომ ბერთან მონასტრის მგალობლები მოდიოდნენ მოსალოცად და იმათი გამასპინძლებაც ასეთივე განრიგით მიმდინარეობდა. სკიტის და მონასტრის ტრაპეზზე დიდი ნუგეში იყო. იმ დროს, როცა საძმოს უნდა ეტრაპეზა, უფროსები, მღვდელ-მონაზვნები და ბერდიაკვნები იღუმენის მეთაურობით, აგრეთვე ზოგიერთი საპატივცემულო სტუმარი მამა ამბროსისთან იკრიბებოდა წასახემსებლად, რომელსაც შეიძლება ბრწყინვალე სადილი დავარქვათ. თვითონ ბერი ღუმელთან და საპატივცემულო სტუმრებთან მისაღებ ოთახში ჯდებოდა, სტუმრები – მაგიდასთან, ხოლო ბერი რბილ სავარძელში მისთვის ჩვეული მოკეცილი ფეხებით მჯდომი, რადგან იატაკის სიცივეს ვერ იტანდნენ მისი ფეხები. სადილობისას სხვადასხვა, იმ დროისთვის საჭირო, თემაზე მიდიოდა საუბარი. თვითონ ბერი ხუმრობდა. მიიტანეს, მაგალითად, მწვადი, რომელსაც ბერი არასოდეს ჭამდა, როგორც თვითონ ამბობდა, კუჭის სისუსტის გამო. ზოგიერთის აზრით, ის თავს იკავებდა სქემაში აღკვეცისას მიცემული აღთქმის გამო. შეხედა ბერმა თევზს და ჩაილაპარაკა: „ეჰ, კარგი საჭმელია! მომეცი, ვუსუნებ მაინც, თუ ჭამა არ შეიძლება“. მომსახურემ მწვადი ბერის ცხვირთან მიიტანა. მან დასუნა. „კეთილი, ახლა წაიღე“. ყველამ გაიცინა. ორმოცდაათამდე სტუმარი იყო, თუ მეტი არა. მაგიდები ერთიმეორის მიყოლებით ივსებოდა. შემდეგ ივსებოდა მთლიანად მინაშენი მონაზვნებითა და საერო პირებით, რომლებიც სხვადასხვა კუთხიდან იყვნენ ჩამოსულნი ძვირფასი მამისთვის ანგელოზის დღის მოსალოცად. ყველა მათგანს მიართვეს ჩაი და თითო ნაჭერი ნამცხვარი. ასეთი პურობისას ზოგჯერ უსიამოვნებებიც ხდებოდა. ამ ალიაქოთში დაღლილ მომსახურეებს ზოგჯერ გამორჩებოდათ ვინმე ჩაის მიურთმევლად; ან კიდევ რაიმე მოხდებოდა. გაისმოდა დრტვინვაც. ანდაზის მსგავსად – პატარძალს შურისძიებაც სჩვევია. მომსახურეები მოახსენებდნენ ბერს, მაგრამ ის ყოველთვის მოწყალებით უყურებდა მოუთმენელ მეამბოხეებს. სამხრობის შემდეგ გამოდიოდა მათთან კურთხევის მისაცემად და ისევ მათგან ითხოვდა შენდობას თავისი საქციელისათვის. ერთხელ როგორღაც გამოვიდა და ასეთი ლმობიერი ტონით ჩაილაპარაკა: „მაპატიეთ, დედებო და დებო! სიყვარულით მზად ვარ ყველა თქვენ ყველაფრით დაგაკმაყოფილოთ, მაგრამ თქვენ ხომ იცით ჩემი უძლურების ამბავი. ეს ყველაფერი თქვენ მამა მიხეილმა (მომსახურე), ზოგი ჩაით, ზოგიც „სადიდებლით“. ბელევოს დედათა მონასტერში საწყალ მონაზვნებს, რომლებიც აქ ვერ ჩამოვიდნენ, თეთრ პურსა და ნამცხვარს უგზავნიდნენ. სადილის შემდეგ მონასტრის მთელი საძმო, 300 კაცამდე, რიგრიგობით მოდიოდა ანგელოზის დღის მოსალოცად, შემდეგ კი სკიტის სატრაპეზოსკენ მიემართებოდნენ, სადაც მათ ჩაისა და თეთრ პურს მიართმევდნენ. მსმელებს გამოყოფდნენ და თითო ჭიქა ლუდს მიართმევდნენ.

ამ პურმარილის თანხებს ყოველწლიურად თავის თავზე ბერის ერთ-ერთი ყველაზე ერთგული სულიერი შვილი, ზემოთხსენებული მდიდარი მემამულე ალექსანდრა ნიკოლოზის ასული კლუჩარიოვა იღებდა, რომელმაც ბერის განსაკუთრებული სიყვარულისა და პატივისცემის გამო აღკვეცისას ამბროსია დაირქვა სახელად. დასას-რულ, თვითონ დედა ამბროსია უმზადებდა ვახშამს თავის სახლში თავის ანგელოზის დღეს, სადაც ასევე მრავალი სტუმარი იყო დაპატიჟებული. ამრიგად, ბერი ამბროსის ანგელოზის დღეს, შეძლებისდაგვარად არც ერთი ბერის ახლობელი არ იყო ხოლმე დავიწყებული.

განსაკუთრებულ შემთხვევებს შეიძლება მივაკუთვნოთ ბერი ამბროსის ცხოვრებაში კალუგის ეპისკოპოსების მობრძანება. ეს ძირითადად ზაფხულის პერიოდში ხდებოდა, როდესაც მღვდელმთავრები ჩვეულებრივ დადიან ეპარქიის მოსანახულებლად. თავისი მწყემსმთავრის შესახვედრად ბერი იმოსებოდა მთელი მღვდელმონაზვნული შესამოსლით – კაბა, მანტია და კუნკული. გამოდიოდა თავისი სენაკის კიბეზე და შესასვლელთან მუხლმოდრეკით ხვდებოდა მეუფეს, იღებდა კურთხევას და შეჰყავდა მისაღებ ოთახში. აქ ზოგჯერ მღვდელმთავართან პირდაპირ გარკვეულ დროს საუბარში ატარებდა. მეუფეს ის ყოველთვის ჩვეული ბავშვური უბრალოებით ხვდებოდა. თუ მღვდელმთავართან საუბრისას მას ფეხები გაუოფლიანდებოდა, – რის გამოც მას ყოველთვის საშინელი თავის ტკივილები აწუხებდა, – მაშინ ის, ყოველგვარი მორიდების გარეშე, მაშინვე აიღებდა კურთხევას მეუფისგან და იქვე მის წინაშე გამოიცვლიდა წინდებს. განსაკუთრებულ მოწიწებას იჩენდა ბერი მთავარეპისკოპოს გრიგოლის წინაშე. ის ყოველთვის მოიხსენიებდა მეუფეს შემდეგი სიტყვებით: „ჭკვიანია და წმინდა“. ამიტომ ამ მღვდელმთავრის ყოველ სიტყვას ბერი ღვთის ნებად მიიჩნევდა და იღუმენი ისააკის მეშვეობით, რომელიც ხშირად დადიოდა საქმეებზე კალუგაში, მიმართავდა მას აუცილებელი საქმეების გადაწყვეტისას, რაც სავანის საგარეო და საშინაო ცხოვრებას ეხებოდა. თუ თვითონ უძნელდებოდა რაიმე გადაწყვეტილების მიღება და ვერ იღებდა თავის თავზე, მაშინ იღუმენსაც ურჩევდა ასეთ შემთხვევებში მიემართა მწყემსმთავრისათვის, როგორც ღვთის მიერ დადგენილი პიროვნებისთვის და მოქცეულიყო მეუფის ნების თანახმად. საოცარი თავმდაბლობა ჰქონდა თვითონ მეუფე გრიგოლს. მოისმენდა ოპტინის წინამძღვრისგან ბერის შეკითხვას, და მაშინვე არ წყვეტდა ამ საკითხს. ჯერ იღუმენს შეეკითხებოდა. „თვითონ ბერი რა აზრისაა ამის შესახებ?“ ის ითვალისწინებდა თავად ბერის აზრს და ამის შემდეგ წყვეტდა საკითხს. ზოგიერთ შემთხვევაში პირდაპირ ამბობდა: „ამას როგორც თვითონ ბერი გადაწყვეტს, – მე ამას ჩემს თავზე არ ავიღებ“.

ეს მადლიანი და მონაზონთმოყვარე მეუფე იმდენად ყურადღებიანი იყო ბერი ამბროსის ღვაწლმოსილი საქმეების მიმართ, რომ 1870 წელს წარადგინა იმდროისათვის იშვიათ ჯილდოზე – ოქროს სამკერდე ჯვარზე, რომელიც მან მიიღო ფოსტით ამავე წლის 13 სექტემბერს. სევასტოპოლის კამპანიის გამო ბრინჯაოს ჯვარი ბერს უკვე დიდი ხნის წინ ჰქონდა. ის მეუფეს ყოველთვის ამ ჯვრებით ხვდებოდა. ის მათ სხვა ღირსშესანიშნავ დღეებშიც იკეთებდა. სამკერდე ჯვრის მიღებამ ძალიან იმოქმედა ბერზე. თვალცრემლიანი, სიმდაბლით, თავის თავს არ თვლიდა ასეთი ჯილდოს ღირსად და დიდი ხანი არ იკეთებდა მას. ბოლოს და ბოლოს ბერის პატივისმცემელთა თხოვნით დაემორჩილა ეკლესიაში მიღებულ წესს. რა სიხარული სუფევდა ბერისა და მისი თაყვანისმცემლების გულში, ადვილი წარმოსადგენია.

1887 წედს ოპტინის მონასტრის მონახულება ინება დიდმა თავადმა კონსტანტინე კონსტანტინეს ძემ, რომელმაც დიდი ხანი დაჰყო ბერთან სულისთვის სარგებელ საუბარში, დიდი სიყვარულით ეპყრობოდა მას.

ამავე წლის ივლისში, რის შემდეგაც ოპტინაში ჩამობრძანდა მაღალყოვლადუსამღვდელოესი, მოსკოველი მიტროპოლიტი იოანიკე, რომელსაც ეპარქიის მღვდელმთავარი ვლადიმერი ახლდა. ბერი სკიტის საძმოსთან ერთად უნდა დახვედროდა სტუმრებს ეკლესიაში, რისთვისაც ის მოვიდა ტაძარში, მაგრამ მიტროპოლიტმა ეს არ იცოდა, სკიტის ტაძრის მოლოცვისა და წმინდა ხატების წინ ლოცვების აღსრულების შემდეგ თქვა: „ახლა ბერთან წავალ“. როგორც კი მოიხედა უკან, მაშინვე დაინახა მის წინ მდგარი ბერი ამბროსი. ასეთი მოულოდნელობით გაკვირვებულმა მაღალყოვლადუსამღვდელოესმა მოწყალებით შენიშნა: „რატომ შეიწუხეთ თავი აქ მოსვლით? მე თვითონ უცილობლად მოვალ თქვენთან“. და სთხოვა, ახლავე წასულიყო სენაკში. მიტროპოლიტმა ნამდვილად მიაკითხა მას სენაკში. დიდი ხანი ისაუბრა მასთან პირდაპირ და გამოსვლისას ღრმა პატივისცემით დაემშვიდობა მას.

1888 წლის 24 აგვისტოს ოპტინაში წირავდა კალუგის ახალი ეპისკოპოსი ანასტასი, რომელიც ლიტურგიის მერე სავანის წინამძღვრისა და ზოგიერთი ძმის თანხლებით ათვალიერებდა მონასტერსა და სკიტს, შემდეგ კი ინახულა ბერი ამბროსი. გვიანი დროის გამო ცოტა ხნით დარჩა მეუფე ბერთან და უთხრა, რომ ისევ მოაკითხავდა მას. 26 აგვისტოს დილით, ადრეული წირკის მერე, კალუგაში გამგზავრების წინ მართლაც მოვიდა. მეუფის გაცილების შემდეგ ბერი ჩვეულებრივ გამოვიდა მინაშენში, რათა დაელოცა მომლოდინენი. მათ შორის ბევრი მონაზონი იყო შამორდინოდან. მოიარა, ყველა დალოცა, დაბრუნდა და დაჯდა ღვთისმშობლის „ღირს არს“-ის ხატის წინ კომოდზე, ფეხები დააწყო სკამზე და დაიწყო ლაპარაკი. „ალბათ, გინდათ გაიგოთ, თუ რა მითხრა მეუფემ? აი, რა მითხრა: უთხარი შამორდინოს წინამძღვარს, რომ მან ყველა ახალმოსულს ჰკითხოს: რისთვის მოვიდნენ ისინი, – ხსნისა და შრომისთვის, თუ იმისთვის, რათა პური ჭამონ უფასოდ? მაცხოვარმა უთხრა ხალხს. „თქვენ იმისთვის კი არ მოხვედით და მხიარულობთ, რომ მნახეთ და მომისმინეთ მე, არამედ იმიტომ, რომ ჭამოთ და გაძღეთ“. მერე მეუფემ კიდევ მითხრა: „ჭირვეულები საერთოდ არ უნდა მივიღოთ, ჯერ უნდა გამოვცადოთ; ხოლო ვინც ადრე უკვე მიიღეს, არ იცოდნენ და ჭირვეულები აღმოჩნდნენ, ასეთები გავაგდოთ. თორემ მონასტერში ყველას თვითნებობა უნდა, ხოლო „ჩვენი ნება მეუფეს სტკივა“. ოპტინაზე კი ასე თქვა: „აქ მე ვხედავ, რაღაც ვერ არის რიგზე, ახლა მოუჭერენ, არ მისცემენ თავისუფლებას, – ზოგი საცხობში წავა, ზოგი სასეფისკვერეში, ზოგი ბოსტანში – შებოჭავენ“. ძმები კი მეუფეზე ამბობენ, რომ ის „უბრალო და გამჭრიახია“. „როგორია მეუფე ურთიერთობაში?“ ჰკითხეს ბერს. – „ძალიან უბრალო, მაგრამ ბრძენი“, – უპასუხა ბერმა. „როგორ მოეწონა შამორდინო?“ – ჰკითხეს კიდევ. „მეუფემ ღიმილით თქვა, რომ კარგად გალობენ“, – უპასუხა ბერმა და შემდეგ დაუმატა: „ის ნამდვილი მონაზონია, არ ანგარებს და არ გაქებს“. – აი, თქვენც, მამაო, არასოდეს გვაქებთ“, – უთხრა ვიღაცა ქალმა. – „რატომ უნდა გაქოთ“, – უპასუხა ბერმა, – „როცა თქვენ თვითონ აქებთ თავს“.

ნაირსახოვანი გახდა ბერი ამბროსის ცხოვრება მას შემდეგ, რაც მას სულიერმა ბერმონაზვნებმა მოაკითხეს. ერთი ასეთი სტუმარი გახლდათ კალუგის მონასტრების ბლაღოჩინი, ტიხონის მონასტრის წინამძღვარი, პატივცემული არქიმანდრიტი მოსე, რომელიც თითქმის

მამა ამბროსის დროს მოვიდა ოპტინის მონასტერში, და მასთან ერთად ცხოვრობდა კარგა ხნის განმავლობაში, თუმცა ერთი მონასტერში, მეორე კი – სკიტში. ამ წინამძღვართან გასაუბრებას ბერი სიამოვნებად მიიჩნევდა. ორნი ჩაიკეტებოდნენ სენაკში ერთი-ორი საათით და არავის იღებდნენ ამ პერიოდში, არც შინაურს, არც ჩამოსულს.

ბერს საერო კეთილმორწმუნეებთან გასაუბრება უყვარდა, განსაკუთრებით განათლებულებთან. ასეთი ბევრი მოდიოდა მასთან. ბერთან მოდიოდნენ საერო მწერლებიც, როგორც, მაგალითად, დოსტოევსკი და ვიღაცაBB.ჩ.ჩ. მასზე ბერმა მისთვის ჩვეული შორსმჭვრეტელობით თქვა: „ეს მონანულია“, ხოლო მეორეს გაკიცხვით გამოეხმაურა. მამა ამბროსის ჰყავდა ცნობილი მ. პ. პოგოდინი და იურკევიჩი, მოსკოვის უნივერსიტეტის პროფესორი. ბერთან კარგი ხანი იცხოვრა აგრეთვე კ. ნ. ლეონტიევმა. ხშირად მოდიოდნენ მასთან გრაფინია პროტასოვა, იმპერატორის სეფექალი და თავადების ოჯახები. მასთან სხვა ერის წარმომადგენლებიც მოდიოდნენ. მაგალითად, გრაფ ალექსანდრე პეტრეს ძე ტოლსტოისთან ოპტინის მონასტერს სტუმრობდნენ ხოლმე ბერძნები, რომლებიც გრაფის ანგარიშით იყვნენ რუსეთში გაზრდილი ჩერქეზები, რომლებიც მართლმადიდებლობაზე იყვნენ მოქცეულნი. სკიტს სტუმრობდა ორი დანიელი, რომელთაგანაც ერთმა მართლ-მადიდებლობა მიიღო. მოდიოდა ხოლმე აბისინიის მეფის შვილი და სხვები. ყველა მათგანს ბერი, როგორც ახლობლებს, შინაურებს იღებდა და მათ მდგომარეობას თანაგრძნობით უყურებდა. ასევე უყურადღებოდ არ ტოვებდა მათ ხალხურ ღირსშესანიშნაობას. საერთო სიყვარულის შედეგად ბერთან ოპტინაში ჩამოდიოდნენ კათოლიკური და სხვა არამართლმადიდებლური აღმსარებლობის ადამიანები, რომლებიც, მისი კურთხევით იქვე იღებდნენ მართლმადიდებლობას. მათგან განსაკუთრებით ცნობილია ზემოთხსენებული სერგი (სტანისლავი) მიხეილის ძე ბარანოვიჩი, ყოფილი კალუგის ვიცე-გუბერნატორი, რომელმაც მართლმადიდებლობა 1868 წლის 7 ნომბერს მიიღო ოპტინის მონასტერში. ლიბავის მოქალაქე ფერდინანდ ქრისტიანის ძე როზენი, რომელიც ორიოლში ცხოვრობდა, 1868 წლის 26 ივლისს გახდა მართლმადიდებელი და მისი ნათლია თვითონ ბერი ამბროსი გახლდათ. შვედი მარია კოროლინა ორი გელსინგფორსიდან, რომელიც მართლმადიდებლობას შეუერთდა 1869 წლის 23 თებერვალს. ის ამბობდა, რომ მართდმადიდებლობის მიღების შემდეგ მან დიდი სულიერი ნუგეში იგრძნო. ქალაქ ბელევოს ლუთერანი ვილჰელმინა კარლოვნა თავისი ქალიშვილი მარიამით, პოლონელი კათოლიკე, რომელიც რუსის მეუღლე გახლდათ, ელენა ტიტოვა 1869 წლის 15 მარტს გახდა მართლმადიდებელი. მანაც მართლმადიდებლობის მიღების მერე დიდი სულიერი სიხარული მიიღო. შემდეგშიც მრავალი ადამიანი შემოუერთდა ბერის მოღვაწეობის შედეგად მართლმადიდებლობას.

ზედმეტი არ იქნება გავიხსენოთ ის, რომ ბერ ამბროსის გრაფი ლ. ნ. ტოლსტოიც სტუმრობდა. ის ოპტინაში სამოცდაათიანი წლების ბოლოს მოვიდა ფეხით, გლეხის სამოსით, ქალამნებითა და ზურგზე გუდაგადაკიდებული. მალე ცნობილი გახდა მისი საგრაფო ღირსება. ის მივიდა მონასტრის ჯიხურში რაღაცის საყიდლად და დაიწყო ყველას წინ ფულით გატენილი საფულის გახსნა. ამიტომ მალე მიხვდნენ, თუ ვინ იყო ის. გარეგნულად გლეხური იერით და ჩაცმულობით ის მოეწყო უბრალო სახალხო სასტუმროში. ერთ უბრალო ადამიანს ჰკითხა მამა ამბროსიმ, სად გაჩერდა. „იქ, – უთხრა მან, – გრაფთან უბრალო სახალხოში“. ეს კაცი თვითონ მივიდა მამა ამბროსთან და თავის სამოსზე მითითების შემდეგ უთხრა, თუ როგორ ცხოვრობს: „მერე რაა?“ წამოიძახა ბერმა, ღიმილით შეჰყურებდა მას, უცნობია ბერის ზუსტი პასუხი გრაფის მიმართ. მაგრამ აზრი ასეთია: მარტო გარეგნობა შინაგანის გარეშე იგივეა, რაც სხეული უსულოდ. ყოველნაირი შრომა და ამქვეყნიური მოღვაწეობა თვითმოკვდინებაა, თუ ის მიმართული არ არის სახარებისეული მცნებების აღსასრულებლად და სათნოებების, განსაკუთრებით, სიმდაბლის მოსაპოვებლად, არა მარტო ვერ მოუტანენ ადამიანის სულს სარგებელს, პირიქით, მოუტანენ უდიდეს ზიანს – ბოლომდე დაღუპავენ მას.

დაბოლოს, განსაკუთრებული დღე მთელი წლის განმავლობაში ბერისთვის 7 სექტემბერი იყო. მისი მოძღვრის, მამა მაკარის, გარდაცვალების დღე, რომლის მიმართაც მას უშურველი სიყვარული ჰქონდა. რადგან ამ დღეს, ბერი მაკარის გარდაცვალების დღიდან დაუშვეს სკიტში ქალთა შემოსვლა, ამიტომ ამ რიცხვში ყოველწლიურად ბევრი მონაზონი ქალი და საერო მანდილოსანი იყრიდა თავს, რათა პატივი მიეგოთ ლოცვით მისი ხსოვნისთვის და მოენახულებინათ მათი ძვირფასი სკიტი. ამიტომ 7 სექტემბერს ამ განსაკუთრებული შემთხვევის გამო მამა ამბროსი გარშემორტყმული იყო ქალბატონებით, რომელთაც მთელი დღე გარშემორტყმული ჰქონდათ წმინდა მამის კორპუსი.

ამრიგად, დაუღალავ შრომასა და ყოველდღიურ მოუსვენრობაში, სხვადასხვანაირ განსაცდელებში, უბედურებასა და ავადმყოფობაში – ამ ცხოვრებისეულ ტალღებსა და არეულობაში მიცურავდა მშვიდი ნავსაყუდელისკენ მამა ამბროსის ნავი. მაგრამ ცოცხალი რწმენით ფრთებშესხმული ღვთის განგებულებითა და დაუგმობელი იმედით, ის თავისი მოსიყვარულე გულით იმდენად იყო მიჯაჭვული ზეციური იერუსალიმის ენით აუწერელ სილამაზეზე, რომ, როგორც მის ახლობლებს ეგონათ, თითქმის ანდა საერთოდაც, ის განსაცდელებს ვერც ამჩნევდა.