საეკლესიო გალობა

XIX საუკუნის ქართული პრესა ქართული გალობის შესახებ

გაზეთი "ივერია", 1878 წ. 9 ნოემბერი, №44
რამდენიმე შენიშვნა ქართულის გალობის ნოტებზე გადაღებისათვის

[8]”ივერიის” 39 ნომერში დაბეჭდილი იყო (დაწერის ორი კვირის შემდეგ) ჩემი სტატია, საეკკლესიო გალობაზე, რომელიც სიონის სობოროში მოვისმინე და ამ სტატიაში მოვიხსენე რა არი საჭირო გალობის ნოტებზე გადაღებისათვის. ორი რამ მოვიხსენეთ: 1) რომელ მგალობლების გალობა უნდა დაიწეროს და 2) ვინ უნდა დასწეროს, და რა ნოტებით დაიწეროს.

პირველ წინადადებაზე ვთქვით, რომ არჩეული მგალობლების გალობა უნდა დაიწეროს და მეორეზე ვთქვით, კარგმა ნასწავლმა უნდა დასწეროს მეთქი.

ახლა 43 ნომერში სტატია წავიკითხეთ ”კიდევ ქართულს გალობაზე” უფ. ქართული გალობის მოყვარესი და გვიკვრის იმისი გაჭრელებული ლაპარაკის კილო. ჩვენა ვთქვით გურულ-იმერულის გალობაც უნდა დაიწეროს და ქართლ-კახეთისაც, რადგანაც განსხვავებაა მათში. ცხადია, რომ კარგის შეტყობისათვის ყოველი განსხვავება უნდა იწერებოდეს. უფ. გალობის მოყვარე ამბობს, არაო; [9]ყველა გალობისაგან ერთი უნდა შესდგესო და ერთი ნოტები დაიწეროსო. საიდამ შეიძლება შესდგეს ერთის მართლა ნამდვილის (როგორც უწოდებს უფ. გალობის მოყვარე), თუ კი სხვა და სხვა კილო არ იქნება ნოტებზე გადაღებული? მაგრამ საქმე ის არის რომ ეს სულ ამაო ლაპარაკია. გამოცდით გამოჩნდა, რომ ქართლ-კახეთში წირვის მეტი არა სცოდნიათ რა და ქართული ყველა გალობის მცოდნენი მხოლოდ იმერეთ-გურიაში დარჩენილან. ქალაქში მგალობლების მოწვევისაგან ეს გამოჩნდა.

ამის შემდეგ გადადის უფ. მოყვარე იმ საგანზე, რა ნოტებით უნდა დაიწეროსო; ჩემ აზრს ასხვაფერებს, ვითომც მე მითქვამს, რომ ევროპიული ნოტები ჩვენთვის არ გამოდგებოდეს. ამაზე ვრცელ, გაზვიადებულ და გაჭიანურებულ ლაპარაკს შესდგომია და ვითომ ამტკიცებს, ევროპიული ნოტებით უნდა დაიწეროსო. მე რო ვთქვი, ნოტების ანბანი ევროპიულის ხმებისთვის არის დაწერილი მეთქი, ამით ის კი არ მინდოდა მეთქვა, რომ ქართულისთვის არ გამოდგება. არა, მე ისა ვთქვი, რომ ევროპიულ ნოტებში არ არის ისეთი ნიშნები, ასოები, რომელიც გამომხატველი იყოს ზოგიერთის ქართულის ტონებისა. ევროპიული ნოტები გამოდგება და უნდა ის ვიხმაროთ, მაგრამ ესეც კი უნდა ვიცოდეთ, რომ ზოგი ტონები ქართულის გალობისა თუ სიმღერისა ნამდვილათ არ იქნება დარჩენილი ამ ნოტებში. ევროპიული ხალხები სხვა ტონებს არ ხმარობენ ნაკლებ ნახევარ ტონებისა: მხოლოდ იქაურ მთის ხალხების სიმღერაში ისმის მეოთხედის ტონები. თუ სიმღერით არ ისწავლა ვინმემ, ნოტებით ვერ წაიკითხავს იმ სიმღერასა, რადგან არ არის მეოთხედი ტონის აღმნიშვნელი ნოტები. ჩვენს ქართულ გალობაში და სიმღერაში ყველგან გავრცელებულია მეოთხედი ტონები. მეოთხედია ტონი, რომელიც ნახევარ ტონით ან ტრელით უნდა გამოიხატებოდეს ნოტებითა, ამისთვის მუზიკის კარგი მცოდნე უნდა. აგრეთვე კარგი მცოდნე უნდა, რომ შეიტყოს საზოგადოთ ქართულის გალობის და სიმღერების ხმის შეწყობა, კილო რომელია: ძველი ბერძნული, ეხლანდელი ევროპიული, თუ სხვა რომელი? მარტო რო ვთქვათ ევროპიულიო, ეგ ძალიან მოკლე თქმაა და მაგაზე დამყარებით ქართულ გალობის წერა, ხეპრეული წერა იქნება. აი უფ. გალობის მოყვარეს ესენი უნდა სცოდნოდა, როდესაც ბერძნულ ანბანზე, და ჭ-ზე ლაპარაკობდა და ამბობდა, მაშ ამა და ამან ქართული გალობა როგორ გადაიღო ნოტებზედა, თითქოს ერთის კაცის ნოტების დაწერა საბუთი იყოს. ყველაფრის დაწერა შეიძლება, სიტყვა ის არის, როგორ რა დასწერა.

ამაზე ლაპარაკის გავრცელება არა ღირდა. ჩვენ მხოლოდ ის გვინდოდა, რომ გალობის წერის დროს ძალიან მხედველობაში მიეღოთ მუზიკის კარგი მცოდნეს მოპოება. ამას ყურადღება იმიტომ მივაქციეთ, რომ ჩვენში ბევრნი არიან კილოკავად ნოტების მცოდნენი და ეს ცოდნა საკმაოდ ჰგონიათ გალობის ნოტებზე გადაღებისათვის. გვეფიქრებოდა ყოვლად უსამღვდელოესის ალექსანდრეს შეწირული ფული უქმად არ დაკარგულიყო ამისთანა წერაში; გვსურდა უკანასკნელი ღონისძიება ნოტებზე გალობის გადაღებისათვის ისე მოხმარებულიყო, რა დანიშნულებაც აქვს.

კარგი ცოდნა მუზიკისა არ კმარაო, ამბობს უფ. გალობის მოყვარე, სახალხო ქართულის გალობის (და ჩვენ დავუმატებთ სიმღერას) ცოდნაც უნდაო. დიაღ პატივცემული აზრია და ყველასგან მისაღები. ნოტების დამწერმა კარგა მუზიკის მცოდნემ, რომ ესეც იცოდეს, დიაღ კარგია.

ამაზე ამბობს უფ. მოყვარე, რომ არიან ჩვენში გალობის მცოდნენი. ესენი საზოგადოებამ გაგზავნოს უმაღლეს მუზიკის სასწავლებლებშიო, როგორც გაგზავნეს მხატვრობის შესასწავლებლათაო: ისწავლიან, დაბრუნდებიან და გალობის კარგნი გადამღებნი შეიქმნებიანო.

დიაღ კარგი აზრია, თუ არის ისე მომზადებული ვინმე, როგორც მხატვრობის შესასწავლად გაგზავნილი.

მაგრამ აქ ერთი აზრია გამოსათქმელი. ხშირად საზოგადოებას აყვედრიან ამასა და ამას ესა და ეს სწავლა უნდაო და ღონისძიებას კი არ აძლევენო. ადრე რამდენიმე შემთხვევა ყოფილა, საზოგადოება დახმარებია და უქმად კი ჩაუვლია. რათა? იმიტომ, რომ წამსვლელს მხოლოდ სურვილი ჰქონია სხვაგან წასვლისა და მომზადებული კი არა ყოფილა. აქედამ ის გამოსულა, რომ საზოგადოების შემწეობას ნაყოფი არ მოუტანია. ამიტომ ახლა უფრო ფრთხილად ეკიდება საზოგადოება. ვისაც რამეში განსწავლა სურს, მარტო სურვილი არაფერს მოუტანს. საჭიროა კარგი შრომა, კარგი მიხვედრა საგნისა და ის რწმუნება, რომ ისევ საზოგადოებაში დაბრუნდება და შემოიტანს შეძენილ სწავლასა, თორემ უფალი ქორიძეც ბრძანდებოდა მუზიკის შესასწავლებლად, რა გამოდნა?

[10]ამ ჟამად ჩვენ ქალაქში მუზიკის სასწავლო შკოლა არის პატივცემულათ მოღვაწეთა უფ. სავანლისა და მიზანდარაშვილისა. აბა გამოიკითხეთ სწავლობს 60 მოსწავლეში ორ ქართველ ქალს გარდა ერთი ყვაწვილი კაცი? არა. საზოგადოებამ ვის უნდა მოჰკითხოს მუზიკის უმაღლეს სწავლის მსურველის ვინაობა და ვითარება, თუ არ ამ შკოლის მოთავეთა?

ჩვენის აზრით ეს საგანი სულ სხვაა, და ქართული საეკლესიო გალობის ან სახალხო სიმღერების ნოტებზე გადაღება სხვა არის. ამ ჟამად აღძრულია სურვილი ნოტებზე გალობის გადაღებისა და საზოგადოთ მოფენისა; ეს დეე რამდენათაც შესაძლოა ეხლავე აღსრულდეს.

რაც შეეხება მუზიკის სწავლას, ისწავლონ ქალაქის მუზიკის შკოლაში, ივარჯიშონ, შეისწავლონ მუზიკა, გალობა და სიმღერა ევროპიულიცა და ქართულიცა, რისაც შესწავლა შეიძლებოდეს ამ შკოლაში და შკოლას გარეთა და მაშინ, უეჭველია გზაც გამოჩნდება, თუ ტალანტი გამოჩნდა, ან თუ ეხლაც არის კლდეს გაარღვევს, ან ქვეშ მოყვება და ან წადილს აისრულებს. საზოგადოება ბევრჯელ სამდურავის ღირსია, მაგრამ ისიც უნდა დავიხსომოთ, რომ საზოგადოების ყურადღების მოპოებისათვისაც სვინდისიანი შრომა უნდა და ზოგჯერ ძალიან მძიმე შრომა.

პ. უ.